Giảm thi cử, giảm hồ sơ sổ sách là gì và vì sao quan trọng?
Giảm thi cử, giảm hồ sơ sổ sách trong trường học là chính sách giáo dục mới nhằm cắt bỏ các kỳ thi hình thức, các loại báo cáo trung gian, sổ sách và cuộc họp không thực sự cần thiết, để thời gian và nguồn lực quay trở lại đúng chỗ cho dạy học, chăm sóc học sinh và sinh hoạt chuyên môn. Khi nói đến giảm áp lực học sinh, không thể chỉ nói về tâm lý; cốt lõi nằm ở việc hệ thống không chất thêm những kỳ thi và thủ tục không tạo ra giá trị giáo dục. Vì vậy, quyết định của Sở GD-ĐT TP.HCM về rà soát, giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và thủ tục hành chính không cần thiết là một bước đi mang tính tái thiết toàn bộ nhịp sống của nhà trường.
TP.HCM cắt giảm kỳ thi trường học: từ khẩu hiệu đến hành động
Thay vì khẩu hiệu chung chung, TP.HCM đã đi thẳng vào điểm nghẽn: cắt giảm kỳ thi trường học và các phong trào mang tính phô diễn. Sở GD-ĐT quy định không tổ chức kỳ thi học sinh giỏi cấp trường, trừ khi cần chọn đội tuyển dự thi cấp thành phố hoặc quốc gia. Quan trọng hơn, các cuộc thi, hội thi do cấp trên tổ chức phải được rà soát, chỉ giữ lại những hoạt động thực sự cần thiết, phù hợp chương trình và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, đồng thời không huy động kinh phí, không gây áp lực tham gia cho học sinh và phụ huynh. Đây là bước cắt bỏ “thi để thi đua” chứ không phải từ bỏ việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi. Nói cách khác, thành phố đang chuyển trọng tâm từ đếm số huy chương sang nâng chất quá trình học.
Giảm áp lực học sinh bằng cách dừng biến sân chơi thành kỳ thi
Nếu muốn giảm áp lực học sinh, hệ thống phải dừng việc biến mọi hoạt động thành cuộc đua. Văn bản mới yêu cầu rà soát, giảm các cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào trùng lặp, không nâng cao chất lượng hoặc gây áp lực không cần thiết cho học sinh, giáo viên và nhà trường. Các sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo được tổ chức theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, không biến thành kỳ thi, không dùng số lượng giải thưởng hay thành tích làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hoặc thi đua. Theo một hiệu trưởng, việc giảm bớt các cuộc thi giúp học sinh có không gian phát triển toàn diện, được tham gia hoạt động một cách đúng nghĩa, không còn nỗi lo “hoạt động ngoại khóa” trở thành bài kiểm tra căng thẳng nữa.
Thầy cô được giải phóng khỏi cuộc “thi đua hồ sơ”
Điểm đột phá khác là giảm hồ sơ sổ sách và dừng các hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã chỉ để lấy thành tích. Sở GD-ĐT TP.HCM nêu rõ sẽ không tự đặt thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết. Ở tầm quốc gia, Công văn 5922 quy định không tổ chức kỳ thi học sinh giỏi, giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã trong năm học 2026–2027, trừ khi để chọn đại diện dự thi cấp trên. Một giáo viên tiểu học chia sẻ rằng khi các cuộc thi cấp trường, cấp xã bị dẹp bỏ, giáo viên được giải phóng khỏi thủ tục hành chính vô bổ, có thêm thời gian đầu tư cho từng bài giảng và quan tâm sát sao hơn tới học sinh trung bình, yếu. Đó mới là “thi đua” có nghĩa: thi đua xem học trò tiến bộ đến đâu, thay vì giáo viên viết được bao nhiêu trang minh chứng.
Chuyển đổi số và những thách thức khi chính sách đi vào lớp học
Giảm giấy tờ không thể chỉ dừng ở lời hứa; TP.HCM đặt mục tiêu triển khai hồ sơ số, sổ sách số từ năm học 2026–2027, với nguyên tắc dữ liệu được tạo lập một lần, sử dụng nhiều lần, liên thông, dùng chung và không làm phát sinh thêm công việc cho giáo viên. Đây là hướng đi đúng, nhưng cũng đặt ra ít nhất hai thách thức. Thứ nhất, nếu phần mềm cồng kềnh hoặc thiết kế xa rời thực tế lớp học, “giảm hồ sơ sổ sách” có nguy cơ biến thành “tăng thao tác trên máy”. Thứ hai, văn bản trung ương đã nêu rõ tinh thần cắt giảm thi cử, hồ sơ; việc tổ chức và giám sát ở từng cơ sở mới quyết định thành bại. Chính sách giáo dục mới chỉ có ý nghĩa khi mỗi ban giám hiệu chủ động nói không với cuộc đua thành tích, dám để giáo viên và học sinh sống trong một lịch học ít hình thức hơn nhưng chất lượng hơn.
