Thói quen uống bổ sung não người già: niềm tin lớn, rủi ro âm thầm
Bổ sung não người già là việc người lớn tuổi dùng các viên uống như dầu cá, glucosamine, vitamin D và vitamin tổng hợp với kỳ vọng giúp trí nhớ sắc bén, phòng sa sút trí tuệ, hỗ trợ xương khớp và duy trì sức khỏe toàn diện về lâu dài. Nhưng niềm tin này đang bị khoa học chất vấn. Mỗi buổi sáng, hàng triệu người lớn tuổi trên thế giới duy trì thói quen uống các loại viên bổ sung với niềm tin sẽ giữ cho trí óc luôn minh mẫn. Theo thống kê, khoảng 76% người từ 60 tuổi trở lên sử dụng ít nhất một loại thực phẩm bổ sung. Con số này cho thấy đây không phải câu chuyện cá nhân, mà là một hiện tượng xã hội rộng khắp. Vấn đề là: chúng ta đang bảo vệ hay vô tình làm tổn thương sức khỏe não bộ? Khi các nghiên cứu mới bắt đầu chỉ ra mặt trái của dầu cá và trí nhớ, glucosamine vitamin D, đã đến lúc người cao tuổi phải nhìn lại hộp thuốc quen thuộc của mình.
Dầu cá và trí nhớ: kỳ vọng cao, bằng chứng bảo vệ não lại thấp
Dầu cá từ lâu được xem là biểu tượng của sức khỏe não bộ, nhờ omega-3 với DHA và EPA được quảng bá giúp trí óc sắc bén. Động lực lớn nhất khiến người tiêu dùng chi tiền cho dầu cá chính là niềm tin vào khả năng bảo vệ trí nhớ và phòng Alzheimer. Tuy vậy, một nghiên cứu quy mô trên 365 người 55–80 tuổi có nguy cơ cao mắc Alzheimer cho thấy, sau 2 năm theo dõi, nhóm dùng 2.000 mg DHA mỗi ngày không đạt điểm kiểm tra trí nhớ cao hơn nhóm dùng giả dược. Chụp quét não cũng cho thấy viên uống không ngăn được sự teo nhỏ vùng hải mã, khu vực then chốt cho trí nhớ. Câu nói đáng suy nghĩ ở đây là: thực phẩm bổ sung dầu cá “không hề cho thấy tác dụng bảo vệ sức khỏe não bộ”. Nguy hiểm hơn, phân tích khác ghi nhận người dùng omega-3 bổ sung có tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn rõ rệt qua ba bài kiểm tra tiêu chuẩn.
Glucosamine: viên bổ khớp nhưng có thể là “kẻ tiếp tay” cho sa sút trí tuệ
Glucosamine thường được xem là cứu cánh cho những ai đau nhức xương khớp, xuất hiện trong rất nhiều toa thuốc và tủ thuốc gia đình người lớn tuổi. Tuy nhiên, dữ liệu mới cho thấy mặt tối ít được nhắc tới. Nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích hồ sơ hàng nghìn bệnh nhân giai đoạn 2012–2024 cho thấy nhóm người bị suy giảm nhận thức nhẹ có sử dụng glucosamine có nguy cơ tiến triển thành sa sút trí tuệ cao hơn 25% so với người không dùng. Đáng lo hơn, ở bệnh nhân đã sa sút trí tuệ, việc uống glucosamine làm tăng nguy cơ tử vong thêm 25%. Lý giải của các nhà khoa học là glucosamine có thể đi qua hàng rào máu – não, tham gia quá trình gắn thẻ đường vốn đang hoạt động quá mức và gây hại trong não người bệnh Alzheimer. Nói cách khác, viên bổ khớp quen thuộc có thể đang tiếp thêm nhiên liệu cho cơ chế bệnh lý mà người cao tuổi muốn tránh xa.
Vitamin D: từ “thuốc bổ xương” đến nguy cơ rối loạn nhận thức nếu dùng tùy tiện
Vitamin D nổi tiếng với vai trò hỗ trợ cơ thể hấp thụ canxi và giữ cho xương chắc khỏe. Với người cao tuổi, đây gần như là viên uống “mặc định” trong nhiều liệu trình bổ sung. Nhưng khi nó được gắn thêm hình ảnh hỗ trợ sức khỏe não bộ, nhiều người bắt đầu tăng liều với kỳ vọng cải thiện trí nhớ. Các dữ liệu mới lại cho thấy việc dùng vitamin D liều cao, không có chỉ định rõ ràng, có thể liên quan đến rối loạn nhận thức và mất cân bằng chuyển hóa. Vì vậy, bổ sung vitamin D cần dựa trên xét nghiệm và tư vấn chuyên môn, thay vì “uống cho khỏe não”. Khuyến nghị hiện nay là người trưởng thành không nên vượt quá liều 4.000 IU mỗi ngày. Khi các sản phẩm được quảng cáo như viên bổ cho sức khỏe não bộ, điều người lớn tuổi cần nhất không phải thêm một viên nén, mà là một cuộc trao đổi thẳng thắn với bác sĩ.
Người lớn tuổi nên làm gì: xem lại tủ thuốc, ưu tiên lối sống thay vì viên nén
Những dữ liệu về dầu cá, glucosamine và vitamin D cho thấy bổ sung não người già không thể chỉ dựa vào quảng cáo hay lời mách nhau. Các nhà khoa học đặt câu hỏi: liệu một số viên uống có đang âm thầm làm tổn thương chính bộ não mà người dùng cố bảo vệ. Người cao tuổi không nên tự ý ngưng thuốc bác sĩ đã kê, nhưng nên mang toàn bộ các loại thực phẩm bổ sung đang dùng — đặc biệt là glucosamine, dầu cá và vitamin D liều cao — tới buổi khám tiếp theo để được tư vấn. Giải pháp lâu dài cho sức khỏe não bộ không nằm trong một viên thần dược. Khảo sát cho thấy tối ưu nhất là duy trì vận động thể chất đều đặn, ăn thực phẩm tươi đủ dưỡng chất và đảm bảo giấc ngủ chất lượng. Kết luận thẳng thắn: nếu muốn trí óc minh mẫn sau tuổi 60, hãy đầu tư vào lối sống thông minh trước, rồi mới cân nhắc viên bổ sung dựa trên bằng chứng và ý kiến chuyên môn.
