Bệnh tâm thần trong gia đình: khi “bình thường” trở thành một phước lành
Bệnh tâm thần trong gia đình là tình trạng một hoặc nhiều thành viên mắc rối loạn tâm thần kéo dài, khiến cả nhà phải thích nghi với những thay đổi tâm lý phức tạp, gánh nặng chăm sóc và hành trình phục hồi bệnh nhân từng bước, nơi mỗi ngày bình yên đều trở nên quý giá và mong manh hơn trước. Đây không phải câu chuyện của “ai đó” xa lạ, mà là khả năng có thể xảy ra với bất kỳ người lao động, sinh viên, người cha, người mẹ nào. Điều khiến tôi day dứt là chúng ta thường nghĩ sức khỏe con cái là điều hiển nhiên, cho đến khi một chẩn đoán bất ngờ phá vỡ ảo giác ấy. Khi ấy, “bình thường” không còn là nền mặc định mà trở thành mục tiêu phải theo đuổi từng ngày. Đối với những gia đình từng nếm trải cảm giác một ngày con biến mất không dấu vết, hoặc một cuộc gọi báo đang đói lả ở nơi xa lạ, thì được nhìn con ngủ yên trong nhà là một ân huệ khó diễn tả bằng lời.
Những đêm trắng và gánh nặng chăm sóc: cái giá vô hình của bệnh tâm thần
Với những gia đình có người mắc bệnh tâm thần, hành trình ấy hiếm khi ngắn hay thẳng; đó là một chuỗi dài nước mắt, hy vọng và kiên trì, nơi gánh nặng chăm sóc đè lên cả vai người thân lẫn đội ngũ y tế. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Long và con gái Nguyễn Thị Anh ở Phú Thọ là điển hình. Từ một sinh viên năm thứ 2 Đại học Y, Anh phát bệnh rồi lang thang Hà Nội, Lạng Sơn, Bắc Ninh, nhiều lần không biết mình đang ở đâu, khiến cả nhà phải chia nhau đi tìm con giữa đêm. Gánh nặng ấy không chỉ là lo ăn uống, thuốc men, mà còn là đối mặt với những lúc người bệnh kích động, không kiểm soát hành vi và gây tổn thương cho chính người thân. Ở một trung tâm điều dưỡng, hơn 50 cán bộ, nhân viên chăm sóc cho khoảng 500 bệnh nhân tâm thần – con số đủ cho thấy chăm sóc bệnh tâm thần gia đình chưa bao giờ là công việc nhẹ nhàng.
Mười năm điều trị và những giọt nước mắt sau câu “không cần hẹn khám nữa”
Không chỉ bệnh tâm thần mới kéo gia đình vào những hành trình điều trị dài. Giảng viên kiêm MC Cho Jeong-sik đã sống trong trạng thái căng thẳng suốt 10 năm vì con trai mắc rối loạn nhịp tim, từ khi bé còn trong khoa hồi sức tích cực sơ sinh và phải dùng thuốc an thần khi chưa đầy 24 giờ tuổi. Ông nhìn nhận đó là cảm giác bất lực thắt lòng của một người cha, khi không thể làm gì ngoài ký giấy và chờ đợi. Khi bác sĩ nói: “Cháu bé đã khỏe mạnh. Không cần phải đặt lịch hẹn khám nữa”, ông đã bật khóc một mình trong nhà vệ sinh. Câu nói tưởng như thủ tục y tế ấy lại là cột mốc kết thúc cả một thập kỷ lo âu. Cho Jeong-sik gọi đó là “phép màu” và “phước lành lớn nhất kể từ khi kết hôn”, vì con trai đã cùng cha mẹ đi qua chặng đường dài ấy. Hành trình 10 năm điều trị cho thấy rõ: nếu không có sự kiên trì và tình yêu thương, rất khó để một gia đình trụ vững.
Những niềm vui nhỏ: một ca làm cơ khí, một ca xẻ gỗ, một bữa cơm yên ổn
Trong thế giới bệnh tâm thần gia đình, tiêu chuẩn “bình thường” được tái định nghĩa. Với bà Long, việc con gái Anh “đi làm, đưa con đi học, ở nhà với mẹ” đã là điều quá quý. Từ cô gái lang thang, Anh nay đứng máy xẻ gỗ cùng mẹ ở xưởng gỗ phường Vân Phú, tự tay xếp từng thanh gỗ thành phẩm, dù vẫn rụt rè, e ngại trước người lạ. Với ông Phạm Tiến Quyền, hạnh phúc là thấy con trai Phạm Công Bằng – từng bỏ điều trị, lang thang tận miền Nam – nay sức khỏe ổn định, làm cơ khí ở nhiều nơi và có thể tự chăm sóc bản thân, đỡ đần cha mẹ, dù trí nhớ và giao tiếp còn hạn chế. "Trở lại bình thường" ở đây không nghĩa là khỏi bệnh hoàn toàn, mà là có thể làm việc, sống bên gia đình, không còn khiến người mẹ phải thức trắng đêm tìm con. Những niềm vui nhỏ ấy là đỉnh cao của cả hành trình phục hồi bệnh nhân, chứ không phải phần thưởng miễn phí.
Hy vọng không phải phép màu tự đến: cần hỗ trợ gia đình và cái nhìn công bằng
Ở một trung tâm điều dưỡng tâm thần, người thầy thuốc không chỉ kê đơn thuốc; quá trình phục hồi bắt đầu từ một bữa ăn đủ, một giấc ngủ yên, vệ sinh cá nhân, kiểm soát hành vi và dạy lại từng kỹ năng sinh hoạt để người bệnh có thể tái hòa nhập cộng đồng. "Gần 500 bệnh nhân ở đây không có người nhà bên cạnh, nên mình càng phải cố gắng để họ được chăm sóc tốt nhất" – câu nói ấy cô đọng bản chất hỗ trợ gia đình tâm thần: khi gia đình bất lực, hệ thống chăm sóc phải trở thành vòng tay thứ hai. Tôi tin rằng điều chúng ta cần là cái nhìn công bằng: bệnh tâm thần không xóa đi giá trị của một con người, mà chỉ đòi hỏi thêm thời gian, thuốc men và sự kiên nhẫn để kéo họ khỏi khoảng tối. Những người thầy thuốc âm thầm “níu lại” những phận đời ấy là bằng chứng rằng xã hội có thể đồng hành, chứ không để những tên tuổi biến mất trong im lặng. Khi cộng đồng thôi kỳ thị và cùng chia sẻ gánh nặng chăm sóc, hy vọng sẽ bớt mong manh hơn.
