Từ nuôi dưỡng thụ động sang phục hồi chủ động
Tổ hợp chăm sóc và phục hồi chức năng cho người tâm thần là mô hình y tế - xã hội kết hợp điều trị, phục hồi khả năng sinh hoạt và hỗ trợ nghề nghiệp, nhằm giúp người bệnh tiến gần hơn tới cuộc sống tự lập và hòa nhập cộng đồng. Ngày 30/10, Hà Nội ra mắt mô hình thí điểm tại Trung tâm Chăm sóc và Phục hồi chức năng người tâm thần số 1 Hà Nội, xã Quảng Oai. Đây là thay đổi đáng kể so với cách chăm sóc chủ yếu thiên về nuôi dưỡng và quản lý: người bệnh được đánh giá theo nhu cầu, rồi tiếp cận nhiều hình thức hỗ trợ trong cùng một hệ thống. Hơn 800 người bệnh khuyết tật đặc biệt nặng tại trung tâm được sàng lọc, phân loại và kết hợp điều trị y khoa với phục hồi vận động, trị liệu tâm lý, lao động trị liệu. Điểm đáng chú ý không chỉ là thêm dịch vụ, mà là đặt phục hồi vào trung tâm của quá trình chăm sóc.
Chăm sóc toàn diện cần nhiều hơn phòng điều trị
Một mô hình phục hồi chức năng tâm thần khó đạt mục tiêu nếu chỉ dừng ở khám và dùng thuốc. Tổ hợp có 11 khu nội trú, khu phục hồi chức năng, phòng khám chuyên khoa tâm thần, nhà thuốc nội bộ và khu chăm sóc dành cho người già yếu, liệt. Cấu trúc này cho phép chăm sóc người bệnh tâm thần với mức hỗ trợ khác nhau, đồng thời gắn điều trị với những hoạt động có ý nghĩa trong đời sống thường ngày. Người bệnh có thể chăm sóc vườn hoa, vườn rau, may mặc, làm hoa thủ công hoặc tham gia chăn nuôi; sản phẩm được trưng bày tại không gian “Hành trình hồi sinh”. Những công việc ấy không thay thế điều trị chuyên môn, nhưng có thể tạo nhịp sinh hoạt, khuyến khích vận động và ghi nhận năng lực của người bệnh. Cách tiếp cận này nhân văn hơn khi nhìn mỗi người không chỉ qua bệnh trạng, mà còn qua khả năng có thể khôi phục.
Gia đình và cộng đồng là một phần của quá trình điều trị
Chăm sóc tập trung chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu người bệnh không bị đứt quãng hỗ trợ khi trở về nhà. Vì vậy, mô hình kết nối trung tâm với bệnh viện, trạm y tế, chính quyền địa phương và gia đình để duy trì chăm sóc khi người bệnh trở lại cộng đồng. Các bệnh viện được đề nghị hỗ trợ đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, hội chẩn và cấp cứu kịp thời; địa phương phối hợp giảm kỳ thị, phát hiện sớm người cần giúp đỡ và tiếp nhận người bệnh sau khi phục hồi ổn định. Với gia đình, điều trị và phục hồi hiệu quả được kỳ vọng giảm áp lực tâm lý, kinh tế và thời gian chăm sóc. Đây là lợi ích thiết thực, nhưng cũng nhắc rằng hòa nhập cộng đồng không thể chỉ giao cho một cơ sở. Gia đình cần được đồng hành, còn địa phương phải có khả năng tiếp nhận và hỗ trợ người bệnh sau khi rời trung tâm.
Thí điểm phải đi cùng tiêu chuẩn an toàn và chất lượng
Mô hình được triển khai trong khuôn khổ nhiệm vụ của Tổ công tác số 4 thuộc UBND thành phố, thực hiện chương trình hành động gắn với Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trước đó, Hà Nội đã thí điểm chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại 6 xã, phường và phục hồi chức năng, can thiệp sớm dựa vào gia đình, cộng đồng tại 5 xã, phường. Bước tiếp theo cần là đánh giá thẳng thắn hiệu quả, thay vì xem lễ ra mắt như đích đến. Sở Y tế yêu cầu đặt an toàn và chất lượng chuyên môn lên hàng đầu, làm cơ sở xem xét nhân rộng mô hình. Điều đó đặc biệt quan trọng với nhóm người bệnh có nhu cầu hỗ trợ cao: cơ sở vật chất chỉ tạo điều kiện, còn kết quả phụ thuộc vào nhân lực, phối hợp chuyên môn và sự liên tục của chăm sóc. Nếu các mắt xích này vận hành tốt, mô hình có thể mở ra con đường thực tế hơn để người bệnh trở về gia đình và hòa nhập cộng đồng.
