APEC 2027 Việt Nam: Ngoại giao đa phương phải gắn với lợi ích kinh tế cụ thể
APEC 2027 Việt Nam là năm nước chủ nhà thúc đẩy hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương trên nền tảng thương mại mở, chuỗi cung ứng bền vững, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và bao trùm, đồng thời biến vai trò chủ nhà khu vực thành động lực cải cách trong nước và tạo thêm cơ hội việc làm, thu nhập cho người dân và doanh nghiệp. APEC 2027 diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực đứng trước nhiều thách thức, nên đây không chỉ là một sự kiện đối ngoại đa phương lớn mà còn là bài kiểm tra xem Việt Nam có đủ bản lĩnh biến uy tín ngoại giao thành kết quả kinh tế cụ thể. Việt Nam đã khởi động bằng hội thảo “Chuẩn bị cho Năm APEC 2027: Nâng cao năng lực tổ chức và phối hợp” khai mạc ngày 1/10 nhằm tăng cường năng lực chuẩn bị, tổ chức và phối hợp với quốc tế. Câu hỏi quan trọng không phải là tổ chức hoành tráng đến đâu, mà là sau APEC 2027, người dân và doanh nghiệp có thực sự được hưởng lợi.
Vai trò chủ nhà khu vực: Việt Nam phải chủ động thiết kế chương trình nghị sự
Việt Nam được đánh giá là đang nắm một cơ hội chính trị – kinh tế hiếm có: chủ trì một năm APEC với tư cách nước chủ nhà khu vực, có điều kiện thúc đẩy các ưu tiên cốt lõi của diễn đàn và phát huy vai trò trong các vấn đề khu vực, toàn cầu. Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ nhấn mạnh, mục tiêu đầu tiên là góp phần thúc đẩy chương trình nghị sự cốt lõi, tạo thuận lợi cho thương mại, đầu tư, tăng trưởng bền vững và nâng cao năng suất, qua đó mở thêm cơ hội kinh doanh, việc làm cho người dân trong khu vực. Đây là định vị rõ ràng: APEC 2027 Việt Nam không được phép dừng ở các tuyên bố thiện chí. Với vai trò chủ nhà, Việt Nam phải chủ động đề xuất sáng kiến về phát triển thương mại APEC, giảm chi phí giao dịch và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp thông qua hải quan số, chứng từ điện tử, thương mại không giấy tờ, logistics và kết nối dữ liệu. Nếu chương trình nghị sự thiếu sự “cứng” về nội dung kinh tế, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội định hình cuộc chơi.
Bối cảnh thách thức: Chuỗi cung ứng, AI và tăng trưởng xanh không chờ Việt Nam
APEC 2027 diễn ra đúng lúc kinh tế thế giới chịu sức ép từ xung đột địa chính trị ở Trung Đông và nhiều khu vực khác. Năm vấn đề mà Việt Nam phải đối mặt khi giữ vai trò chủ nhà đã được các chuyên gia chỉ ra: thương mại và đầu tư phải mở, tự do, công bằng và có thể tiên đoán; tái cấu trúc chuỗi cung ứng; công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số; tăng trưởng xanh, phát triển bền vững; và tăng trưởng bao trùm.Nếu Việt Nam chỉ làm tốt khâu lễ tân, an ninh, hậu cần nhưng bỏ lỡ các cuộc thảo luận về cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, khoảng cách phát triển với các nền kinh tế APEC khác sẽ tiếp tục nới rộng. Đáng chú ý, AI đang thay đổi năng suất, thương mại, dịch vụ, mô hình kinh doanh và cả thị trường lao động. Nếu nước chủ nhà không dẫn dắt được cuộc chơi này theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, APEC sẽ trở thành diễn đàn của các tập đoàn lớn, còn nhóm yếu thế bị bỏ quên.
Biến sáng kiến thành di sản: APEC 2027 phải để lại đổi mới trong nước
Việt Nam sẽ chỉ thực sự dùng được APEC 2027 làm động lực phát triển nếu coi đây là dịp để “thử lửa” năng lực chính sách trong nước. Theo phân tích của Tiến sĩ Trịnh Minh Anh, Việt Nam nên thúc đẩy một APEC của các chuỗi cung ứng bền vững, tăng cường chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm rủi ro, kết nối doanh nghiệp trong các chuỗi cung ứng chiến lược và phát triển logistics xanh, hạ tầng có khả năng chống chịu, đa dạng hóa nguồn cung. Đồng thời, nước chủ nhà có thể đề xuất chương trình nâng cao năng lực số và AI cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, kết nối chính phủ, trường đại học, tổ chức công nghệ để chia sẻ mô hình ứng dụng chi phí thấp, đi kèm đào tạo lại kỹ năng cho người lao động. Nếu những sáng kiến này dừng lại ở văn bản, APEC 2027 sẽ không hơn một “lễ hội ngoại giao”. Cấp độ quan trọng nhất là phải biến APEC 2027 thành một di sản chính sách về hợp tác kinh tế và thương mại, gắn với cải cách thực tế, dự án hỗ trợ doanh nghiệp và chương trình đào tạo nhân lực.
Từ uy tín đối ngoại đến tăng trưởng dài hạn: Việt Nam cần tư duy KPI cho APEC
Thành công ngoại giao của APEC 2027 chỉ có ý nghĩa khi được lượng hóa bằng kết quả kinh tế trong trung và dài hạn. Việt Nam đã xây dựng bộ máy tổ chức gồm Ủy ban Quốc gia APEC 2027, Ban Thư ký APEC Quốc gia và 5 tiểu ban phụ trách an ninh, vật chất – hậu cần, văn hóa – tuyên truyền, nội dung, lễ tân. Việc tham gia tổ chức năm APEC này cũng được kỳ vọng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ hội nhập quốc tế, nhưng năng lực không thể đo bằng số cuộc họp, mà phải đo bằng mức độ chuyển hóa sáng kiến thành chính sách cải cách trong nước. Việt Nam được khuyến nghị xây dựng cơ chế theo dõi sau APEC, với mỗi sáng kiến quan trọng gắn với chương trình hành động cụ thể về mục tiêu, cơ quan thực hiện, thời hạn, nguồn lực, chỉ số đánh giá và cơ chế báo cáo – giống mô hình KPI mà Thủ tướng đang giao cho bộ, ngành, địa phương. Có như vậy, các tuyên bố tại APEC mới trở thành việc làm, thu nhập và chất lượng cuộc sống tốt hơn cho doanh nghiệp, người dân Việt Nam. Nếu bỏ lỡ cơ chế này, chúng ta sẽ chỉ có thêm một tấm huy chương ngoại giao, nhưng không có động lực phát triển lâu dài.
