Từ làn sóng “thử” AI đến yêu cầu tạo giá trị kinh doanh thực tế
AI tạo giá trị kinh doanh là việc doanh nghiệp sử dụng các giải pháp trí tuệ nhân tạo không chỉ để thử nghiệm công nghệ, mà để gắn trực tiếp với mục tiêu tăng năng suất, tối ưu chi phí, cải thiện trải nghiệm khách hàng và hỗ trợ chiến lược phát triển bền vững, qua đó tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn chứ không dừng ở vài dự án trình diễn nội bộ. Hiện nay, AI đang bước vào ngày càng nhiều hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam, từ chăm sóc khách hàng, phát triển phần mềm đến phân tích dữ liệu và tự động hóa. Theo nghiên cứu của AWS, 18% doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng AI trong năm 2024, tăng 5 điểm phần trăm so với năm trước. Con số này cho thấy giai đoạn “thử” AI đã diễn ra mạnh mẽ, nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: bao nhiêu trong số đó thực sự chuyển được thành lợi nhuận và lợi thế cạnh tranh bền vững?
Lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên AI: không nằm ở số lượng công cụ
Sai lầm phổ biến của doanh nghiệp Việt Nam AI là coi lợi thế cạnh tranh đồng nghĩa với việc triển khai càng nhiều công cụ càng tốt. Thực tế, không ít doanh nghiệp đã có chatbot chăm sóc khách hàng, công cụ phân tích dữ liệu, hệ thống hỗ trợ viết và kiểm thử phần mềm tại từng phòng ban. Tuy nhiên, nếu những ứng dụng này chỉ tồn tại như các sáng kiến riêng lẻ, tác động lên toàn bộ tổ chức vẫn rất hạn chế. Doanh nghiệp có thể sở hữu cùng một công nghệ AI với đối thủ, nhưng hiệu quả tạo ra sẽ khác nhau nếu dữ liệu, quy trình, con người và hệ thống được tổ chức khác nhau. Theo nhận định đã được trích dẫn, "đây mới là yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững trong kỷ nguyên AI". Nói cách khác, chiến lược triển khai AI không thể dừng lại ở mua giải pháp, mà phải bắt đầu từ thiết kế lại cách tổ chức vận hành.
Giai đoạn mới: từ công cụ hỗ trợ sang năng lực vận hành AI
Điều đang diễn ra là cuộc đua AI của doanh nghiệp chuyển sang một giai đoạn khác: nếu giai đoạn đầu tập trung vào thử nghiệm và tìm kiếm những ứng dụng có thể tạo hiệu quả nhanh, giai đoạn tiếp theo sẽ xoay quanh khả năng mở rộng AI thành năng lực vận hành xuyên suốt tổ chức. Điểm khác biệt quan trọng là AI không còn đứng bên ngoài quy trình để hỗ trợ con người; AI bắt đầu tham gia trực tiếp vào một phần quy trình, trong khi con người chuyển sang những việc đòi hỏi phán đoán, xử lý ngoại lệ và chịu trách nhiệm cuối cùng. Mô hình Agentic Automation với AI Agent là bước phát triển tiếp theo: "đó là khả năng doanh nghiệp thiết kế để con người, AI, tự động hóa và các hệ thống doanh nghiệp cùng phối hợp trong một mô hình vận hành thống nhất nhằm tạo ra giá trị kinh doanh". Nhân sự không còn dành phần lớn thời gian cho công việc lặp lại mà tập trung vào ngoại lệ, đánh giá rủi ro và quyết định.
Chiến lược triển khai AI: phải bắt đầu từ mục tiêu và quy trình
Vấn đề của nhiều doanh nghiệp Việt Nam không phải thiếu công nghệ, mà thiếu tư duy bắt đầu từ mục tiêu kinh doanh rõ ràng. 91% lãnh đạo doanh nghiệp tại Việt Nam cho rằng đây là thời điểm cần nhìn lại chiến lược và mô hình vận hành để sẵn sàng cho kỷ nguyên AI. Điều này cho thấy AI đã vượt khỏi phạm vi bộ phận công nghệ để trở thành câu chuyện quản trị doanh nghiệp. Nếu quy trình chưa được chuẩn hóa hoặc dữ liệu còn phân tán, AI rất khó được mở rộng từ một thử nghiệm thành năng lực vận hành thực sự. "AI chỉ có thể tạo ra giá trị ở quy mô doanh nghiệp khi có thể tiếp cận đúng dữ liệu, phối hợp với các hệ thống nghiệp vụ và trở thành một phần của quy trình vận hành, thay vì tồn tại như một công cụ độc lập". Do đó, chiến lược triển khai AI phải gắn với tái thiết bốn nền tảng: con người, quy trình, nền tảng công nghệ và cơ chế quản trị.
Từ ROI ngắn hạn đến chuyển đổi số bền vững gắn với kinh tế xanh
Ám ảnh về ROI từ trí tuệ nhân tạo khiến nhiều doanh nghiệp chỉ săn lùng những dự án "hiệu quả nhanh" mà quên mất bài toán chuyển đổi số bền vững. Sự gia tăng nhanh chóng của AI đang tạo ra kỳ vọng lớn về năng suất và tối ưu chi phí, nhưng giá trị dài hạn sẽ đến khi AI gắn với các mục tiêu chiến lược như giảm phát thải, tối ưu năng lượng và đáp ứng yêu cầu ESG. Trên thế giới, AI đã chứng minh khả năng tối ưu hiệu suất máy móc, quản lý lưới điện thông minh và thiết kế chuỗi cung ứng tuần hoàn, giúp doanh nghiệp chủ động cắt giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tối ưu chi phí. Trong bối cảnh chuyển dịch từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế xanh và phát triển bền vững, doanh nghiệp Việt Nam không thể tách chuyển đổi số khỏi chuyển đổi xanh. ROI thực sự của AI không chỉ đo bằng giờ công tiết kiệm, mà còn bằng khả năng giúp doanh nghiệp trụ vững trong một thị trường ngày càng khắt khe với tiêu chuẩn phát thải và ESG.
