Phòng chấn thương bắt đầu trước khi vào sân
Phòng chấn thương thể thao là cách chuẩn bị và điều chỉnh vận động để giảm nguy cơ tổn thương cơ, gân, dây chằng và khớp trong lúc tập luyện. Đây không phải việc chỉ dành cho người mới chơi: thể trạng tốt hay tập đều đặn cũng không loại bỏ được nguy cơ.
Một người đàn ông ngoài 40 tuổi, có thể trạng săn chắc và chơi thể thao hằng ngày, vẫn bị đứt hoàn toàn gân gót khi chơi pickleball; sau phẫu thuật, ông cần gần hai tháng mới đi lại bình thường và còn phải phục hồi chức năng trước khi trở lại sân. Bài học không phải là tránh vận động, mà là đừng nhầm sự quen thuộc với miễn nhiễm chấn thương.
Khởi động trước khi tập cần trở thành bước mặc định, cùng với thực hiện đúng kỹ thuật và chọn cường độ phù hợp thể trạng. Đây là những khuyến cáo được bác sĩ Trần Đức Thịnh nêu tại Hội nghị khoa học thường niên năm 2026 của Bệnh viện Bưu điện, diễn ra ngày 24/10. Người chơi trung niên càng nên lưu ý khả năng hồi phục của cơ thể và duy trì ăn uống, nghỉ ngơi, tập luyện điều độ.
Tăng tải từ từ, đừng biến thói quen thành quá tải
Tập nhiều không đồng nghĩa với tập tốt. Tổn thương có thể xuất hiện đột ngột, nhưng cũng có thể âm thầm tích lũy khi cường độ hoặc tần suất vượt quá khả năng hồi phục. Vì vậy, hãy tăng thời lượng và mức vận động từng bước, thay vì đột ngột kéo dài buổi tập hoặc ra sân liên tục mà không nghỉ.
Các môn thể thao tạo áp lực lặp lại lên cơ thể theo những cách khác nhau: pickleball đòi hỏi khuỵu gối, đổi hướng và xoay tay nhiều lần; bóng đá thường có chạy, xoay người và chuyển hướng đột ngột. Đau gối thoáng qua sau vận động có thể bị bỏ qua, nhưng nếu lặp lại hoặc kéo dài, cần giảm tải và chú ý thay vì cố chơi xuyên cơn đau.
Một khoa chấn thương tiếp nhận trung bình 15–20 trường hợp liên quan đến thể thao mỗi ngày; bóng đá và pickleball là những môn thường gặp. Con số này nhắc rằng tai nạn không chỉ đến từ va chạm mạnh. Nghỉ ngơi giữa các buổi tập và điều chỉnh cường độ theo thể trạng là một phần của kế hoạch tập, không phải dấu hiệu thiếu quyết tâm.
Hết đau không có nghĩa là đã lành
Đau giảm là dấu hiệu đáng mừng, nhưng không chứng minh rằng tổn thương đã hồi phục hoàn toàn. Khớp có thể bớt đau trong khi cấu trúc giữ vững bên trong vẫn chưa lành; quay lại tập luyện quá sớm, nhất là lặp lại động tác từng gây chấn thương, có thể khiến tổn thương tái diễn.
Trường hợp một người chơi cầu lông 24 tuổi cho thấy vì sao không nên tự lấy cảm giác làm thước đo duy nhất: khớp vai của anh từng trật khoảng ba lần trước khi được chỉ định phẫu thuật nội soi xử lý tổn thương sụn viền. Trật khớp tự trở về vị trí hoặc đau dịu đi không đảm bảo các cấu trúc giữ khớp đã phục hồi. Tình trạng tái diễn có thể dẫn đến mất vững khớp vai kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt và khả năng vận động.
Hãy dừng tập và đi khám nếu đau kéo dài, tái phát, hạn chế vận động hoặc khớp có cảm giác không vững. Chấn thương gân và khớp không được điều trị, phục hồi phù hợp có thể nặng hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp về sau.
Chỉ quay lại khi cơ thể đã sẵn sàng
Hồi phục chấn thương cần thời gian; quay lại tập luyện nên dựa trên tiến trình phục hồi chứ không chỉ dựa vào mong muốn trở lại sân. Sau chấn thương nặng hoặc phẫu thuật, việc đi lại bình thường cũng chưa đồng nghĩa đã sẵn sàng cho những động tác thể thao mạnh và đổi hướng nhanh.
Đừng vội trở lại nếu đau còn tái phát, khớp chưa ổn định hoặc vận động thường ngày vẫn khó khăn. Hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ và chương trình phục hồi chức năng; khi bắt đầu tập lại, tăng tải từng bước và dừng nếu triệu chứng quay lại. Không nên tự kiểm tra khả năng hồi phục bằng cách lập tức lặp lại động tác đã gây chấn thương.
Thông điệp nên nhớ rất rõ: khởi động kỹ, tập đúng kỹ thuật, điều chỉnh cường độ theo thể trạng và dành đủ thời gian nghỉ ngơi. Kiên nhẫn với quá trình hồi phục không làm chậm mục tiêu thể thao; đó là cách thiết thực để bảo vệ khả năng vận động lâu dài và giảm nguy cơ phải bắt đầu lại vì chấn thương tái diễn.
