Tập luyện bệnh mạn tính: không phải cấm, mà phải làm cho đúng
Tập luyện bệnh mạn tính là việc duy trì các hình thức vận động đều đặn, có kiểm soát, được điều chỉnh về loại bài tập, cường độ và thời gian dựa trên từng bệnh nền cụ thể, nhằm tăng sức cơ, hỗ trợ tim mạch, kiểm soát cân nặng mà vẫn đảm bảo an toàn cho người bệnh. Với người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch hoặc bệnh xương khớp, vận động phù hợp có thể giúp duy trì sức mạnh cơ bắp, kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe tim mạch. Vấn đề không nằm ở chuyện có nên tập hay không, mà ở cách tập: nếu chọn bài quá nặng, tập kiểu “cố sống cố chết”, bạn đang đánh cược sức khỏe vốn đã dễ tổn thương. Ngược lại, một chế độ vận động an toàn, có kế hoạch sẽ là “thuốc bổ” quan trọng hơn nhiều người nghĩ.
Chọn hình thức vận động an toàn theo từng bệnh mạn tính
Muốn vận động an toàn, người có bệnh nền phải chấp nhận thực tế: bạn không cần tập như vận động viên, bạn cần tập như một người muốn sống khỏe lâu dài. Đi bộ, đạp xe, bơi, tập sức mạnh nhẹ hoặc các bài tập kéo giãn thường là những lựa chọn phù hợp, tùy tình trạng của mỗi người. Trước khi bắt đầu một chương trình tập luyện mới, người có bệnh nền nên trao đổi với bác sĩ để xác định cường độ và thời gian vận động phù hợp. Đây không phải thủ tục rườm rà mà là “bài kiểm tra an toàn” bắt buộc. Trong quá trình tập, nếu xuất hiện đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt hoặc mệt mỏi quá mức, cần dừng tập và tìm kiếm sự tư vấn y tế. Lắng nghe cơ thể là kỹ năng quan trọng không kém bất kỳ bài tập nào.
Tập gym mùa hè: cảnh giác tiêu cơ vân, đừng hy sinh thận và tim vì vài ký cân
Tập gym mùa hè giúp tăng cơ, giảm mỡ, nhưng lại dễ biến thành cuộc “hành xác” nếu bạn coi nóng bức là cơ hội ép cân. Tập luyện vừa sức, bổ sung nước, điện giải và dinh dưỡng có thể giúp phòng tránh tiêu cơ vân khi tập gym trong mùa hè. BS.CKII Nguyễn Thị Oanh, Khoa Cơ Xương Khớp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết khi người tập gym ép cơ bắp hoạt động quá mức, cơ vân có thể bị tổn thương và phá hủy hàng loạt, giải phóng các chất như myoglobin, creatine kinase (CK), kali và phospho vào máu gọi là tiêu cơ vân. Ở nồng độ cao, các chất nội bào cơ vân có thể lắng đọng tại ống thận, gây suy thận cấp, rối loạn điện giải, loạn nhịp tim, sốc, hội chứng chèn ép khoang, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Việc mặc áo khoác dày, tập trong không gian nóng để tăng tiết mồ hôi, ép cân nhanh làm thân nhiệt tăng cao, tăng nguy cơ sốc nhiệt và tiêu cơ vân – đó là lựa chọn nguy hiểm, không phải mẹo giảm cân.
Nước, điện giải, dinh dưỡng và nghỉ ngơi: “bộ tứ an toàn” cho người có bệnh nền
Nhiều người mắc bệnh mạn tính rất kỷ luật chuyện tập nhưng lại lơ là chuyện ăn uống, uống nước và ngủ – đó là cách tự phá công sức của mình. Người tập nên uống nước trước, trong và sau khi tập, không đợi đến khi khát mới uống, đồng thời bổ sung thêm dung dịch điện giải theo hướng dẫn phù hợp để bù natri và các khoáng chất bị mất. Không uống bia sau khi tập vì có thể làm tăng tình trạng mất nước. Người tập nên xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung đủ protein để tái tạo cơ, carbohydrate để cung cấp năng lượng và rau xanh, trái cây để bổ sung vitamin, khoáng chất. Nhịn ăn để giảm cân khiến cơ thể thiếu dưỡng chất, làm tăng nguy cơ tổn thương cơ khi vận động cường độ cao. Quá trình phục hồi cơ diễn ra chủ yếu trong thời gian nghỉ; nếu đau cơ nhiều, mệt mỏi kéo dài, cần giảm cường độ hoặc tạm nghỉ để cơ thể phục hồi.
Kết luận: cơ thể bệnh mạn tính cần vận động, nhưng cần được tôn trọng
Thông điệp cuối cùng rất rõ: mắc bệnh mạn tính không phải lý do để bỏ vận động, mà là lời nhắc phải tập luyện khôn ngoan hơn. Dù mắc bệnh mạn tính hay không, nguyên tắc quan trọng vẫn là duy trì vận động phù hợp và chế độ ăn đa dạng. Người mới tập gym hoặc người trở lại tập sau thời gian nghỉ dài nên bắt đầu với các bài tập nhẹ nhàng, không tăng cường độ đột ngột, tránh tập luyện quá sức hoặc đột ngột tăng cường độ. Nếu trong lúc tập bạn thấy cơ thể “lên tiếng” bằng đau cơ dữ dội, mệt lả kéo dài, tiểu ít hay nước tiểu màu nâu sẫm, đó là cảnh báo cần đi khám sớm, không phải tín hiệu “tập rất hiệu quả”. Sống chung với bệnh mạn tính là hành trình dài; hãy coi mỗi buổi tập là một bước nhỏ, đều đặn, an toàn trên hành trình đó.
