AI và chuyển đổi số: vì sao TP.HCM đặt cược vào SME
Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng AI và công nghệ số tại TP.HCM là một chiến lược chuyển đổi số có định hướng, tập trung vào nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của khối SME thông qua thương mại điện tử, dữ liệu lớn và hệ sinh thái xúc tiến thương mại số.
Điểm đáng chú ý là thành phố không đi theo hướng “làm hạ tầng rồi tính tiếp”, mà đặt SME ở trung tâm. UBND TP.HCM đã ban hành đồng thời kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030 và Kế hoạch triển khai Đề án chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2026. Điều này cho thấy một lựa chọn chính trị rõ ràng: nếu không nâng cấp năng lực số của doanh nghiệp nhỏ và vừa ngay bây giờ, TP.HCM sẽ bỏ lỡ làn sóng thương mại điện tử AI và xuất khẩu số.
Bối cảnh cũng buộc thành phố phải quyết đoán: trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nền tảng số đang thay đổi cách sản xuất, kinh doanh và tiếp cận thị trường quốc tế. Khi cạnh tranh không còn nằm ở chi phí, mà ở khả năng dùng công nghệ và dữ liệu, việc trì hoãn chuyển đổi số TP.HCM đồng nghĩa với đánh mất lợi thế ngay trên sân nhà.
Chiến dịch thương mại điện tử AI: từ xúc tiến số đến kênh xuất khẩu mới
Chiến dịch đưa AI vào phát triển thương mại điện tử của TP.HCM không chỉ là một chương trình hỗ trợ kỹ thuật; đó là nỗ lực tái định nghĩa hoạt động xúc tiến thương mại từ offline sang một hệ sinh thái xúc tiến thương mại số. Thành phố đặt mục tiêu thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, nơi AI doanh nghiệp nhỏ vừa trở thành trợ lý mặc định cho mọi quy trình bán hàng, chăm sóc khách và phân tích dữ liệu.
Theo kế hoạch thương mại điện tử 2026-2030, thành phố sẽ phát triển hệ sinh thái xúc tiến thương mại số, tăng cường dùng các công nghệ mới như AI và đẩy mạnh đào tạo năng lực số cho cộng đồng doanh nghiệp. Đây không phải khẩu hiệu. Thống kê từ một nền tảng B2B lớn cho thấy hơn 600.000 sản phẩm Việt Nam đang hiện diện trên sàn, từ đồ nội thất, dệt may đến nông sản; số nhà xuất khẩu Việt Nam mới tham gia tăng khoảng 10% chỉ sau một năm.
Trong môi trường đó, thương mại điện tử AI là bước tiếp theo: AI Agent được xem là trợ lý có thể thay thế nhiều công việc lặp lại, hỗ trợ xử lý dữ liệu và ra quyết định nhanh hơn. Các nền tảng xuyên biên giới đã cung cấp công cụ AI giúp nhà bán hàng “plug-and-play”, tự động hóa vận hành 24/7. Thành phố khôn ngoan khi không cố tạo thêm một nền tảng mới, mà chọn cách kết nối SME với các nền tảng sẵn có và tổ chức các lớp tập huấn AI để giúp doanh nghiệp phát triển kênh xuất khẩu trực tuyến hiệu quả.
Kế hoạch 2026: hỗ trợ SME công nghệ từ tài chính đến con người
Đề án chuyển đổi số TP.HCM dành cho SME năm 2026 cho thấy một cách tiếp cận khá thực tế: giải quyết đồng thời cả bài toán công nghệ, tài chính và nhân lực. Thành phố cam kết hỗ trợ SME thuê, mua các giải pháp tự động hóa, nâng cao hiệu quả quy trình kinh doanh, quản trị, sản xuất và chuyển đổi mô hình kinh doanh. Tức là doanh nghiệp không chỉ được khuyến khích dùng AI doanh nghiệp nhỏ vừa, mà còn có nguồn lực để làm.
Về tài chính, kế hoạch nêu rõ sẽ hỗ trợ lãi suất vay để ứng dụng, chuyển giao công nghệ số, đổi mới công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận, thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ số mới. Đây là điểm khác biệt quan trọng: nhiều SME lâu nay ngại AI không phải vì không hiểu lợi ích, mà vì chi phí đầu tư ban đầu. Khi có cơ chế hỗ trợ SME công nghệ gắn với lãi suất và ngân sách thuê, mua giải pháp như ERP, CRM, phần mềm kế toán, rào cản này được hạ thấp đáng kể.
Song song đó, thành phố xây dựng chương trình bồi dưỡng lao động nòng cốt về chuyển đổi số, phổ cập kỹ năng số cơ bản cho người lao động trong doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu không có trụ cột con người, mọi công nghệ đều chỉ là “hàng trưng bày”. Việc đặt đào tạo và nâng cao năng lực số cho cộng đồng doanh nghiệp làm trụ cột chiến dịch cho thấy TP.HCM hiểu đúng điểm nghẽn lớn nhất.
Hạ tầng dữ liệu, mạng lưới tư vấn và các ngành thử nghiệm: bước đi chiến lược
Điểm đáng giá của chiến lược chuyển đổi số TP.HCM là tầm nhìn vượt ra ngoài từng dự án rời rạc. Thành phố đặt mục tiêu xây dựng Cổng dữ liệu dùng chung (Open Data), công khai và chia sẻ có kiểm soát dữ liệu các ngành công nghiệp, nông nghiệp, logistics, tài chính. Với SME, đây là nguồn “nhiên liệu” quan trọng để phát triển các ứng dụng thương mại điện tử AI, phân tích thị trường và tối ưu chuỗi cung ứng.
Thành phố cũng xây dựng mạng lưới tư vấn viên chuyên nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp về kỹ thuật, đánh giá rủi ro, kiểm thử an toàn công nghệ số và AI, cùng các điểm hỗ trợ chuyển đổi số “một cửa” để cung cấp thông tin, hướng dẫn, đào tạo và hỗ trợ tiếp cận chính sách tài chính. Đây là thiết kế thể chế tốt: thay vì để mỗi SME tự mày mò, thành phố hình thành một “đầu mối” gồm tư vấn, đào tạo và chính sách trong cùng một hệ thống.
Ở nông nghiệp, kế hoạch nhắm đến chuyển đổi số nông nghiệp công nghệ cao, sinh thái, thông minh; thúc đẩy ứng dụng IoT trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nông – lâm – thủy sản và tài nguyên đất đai. Thành phố sẽ xây dựng bản đồ GIS vùng trồng, vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, chuẩn hóa dữ liệu chuỗi cung ứng nông sản. Trong logistics, thành phố hỗ trợ chia sẻ cơ sở dữ liệu, ứng dụng giải pháp quản trị kho bãi, vận tải, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến và kết nối cung – cầu trực tuyến giữa SME và các tập đoàn phân phối, sàn thương mại điện tử lớn.
Lợi thế cạnh tranh mới cho SME: cơ hội và điều kiện để không bị bỏ lại
Cốt lõi của mọi kế hoạch trên là mục tiêu nâng cao năng suất, cải thiện năng lực cạnh tranh và giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh với biến động thị trường. Trong bối cảnh phát triển bền vững trở thành yêu cầu bắt buộc, lợi thế không chỉ nằm ở chi phí mà ở khả năng kiểm soát phát thải và minh bạch dữ liệu môi trường. SME nào không số hóa sớm sẽ khó đáp ứng các yêu cầu ESG, CBAM và các chuẩn mực mới từ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chiến lược của TP.HCM đã đi đúng hướng khi kết nối SME với startup, khuyến khích ứng dụng AI, IoT, Big Data vào sản xuất và triển khai gói hỗ trợ kinh phí thuê, mua giải pháp chuyển đổi số. Khi AI doanh nghiệp nhỏ vừa được gắn với dữ liệu mở, mạng lưới tư vấn và hỗ trợ lãi suất, đó không còn là “công nghệ xa xỉ” mà trở thành công cụ sống còn. Câu hỏi không phải là SME có nên tham gia, mà là tham gia nhanh tới mức nào.
Tuy vậy, để chương trình không chỉ nằm trên giấy, cần ba điều kiện: cam kết dài hạn về ngân sách và nhân lực cho các điểm hỗ trợ chuyển đổi số; cơ chế đánh giá kết quả theo ngành, theo quy mô doanh nghiệp; và kỷ luật thực thi trong việc mở dữ liệu lẫn duy trì đào tạo. Nếu TP.HCM giữ được nhịp này, chuyển đổi số TP.HCM không chỉ là khẩu hiệu, mà có thể trở thành lợi thế cạnh tranh thật sự cho cả một thế hệ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
