Điểm chăm sóc ban ngày là gì và vì sao người cao tuổi thấy “vui hơn ở nhà”?
Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày là mô hình trung tâm wellness ban ngày đặt ngay trong cộng đồng, nơi người lớn tuổi được đưa đến từ sáng đến chiều để được kiểm tra sức khỏe, tập luyện, tham gia sinh hoạt tinh thần và giao lưu bạn bè, sau đó vẫn trở về nhà quây quần cùng gia đình vào buổi tối. Ở Hà Nội, cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại phường Long Biên là mô hình dưỡng lão bán trú công lập đầu tiên, hiện chăm sóc khoảng 20 người cao tuổi trong và ngoài phường, sau gần 3 tháng hoạt động. Không phải trại dưỡng lão khép kín, các điểm này giống một “phòng khách chung” của khu phố, giúp xóa cảm giác bị tách khỏi gia đình và cộng đồng. Đó là lý do nhiều cụ mô tả trải nghiệm của mình ngắn gọn: đến đây… vui hơn ở nhà.
Khi phòng tập, phòng khám và phòng sinh hoạt chung hòa làm một
Điểm đáng giá nhất của các trung tâm wellness ban ngày là cách chúng gắn chặt tập luyện cho người lớn tuổi với giám sát sức khỏe và sinh hoạt cộng đồng trong cùng một không gian. Ở Long Biên, mỗi ngày từ 7h30 đến 17h30, các cụ được đo huyết áp, nhịp tim, cân nặng, được nhắc uống thuốc đúng giờ và theo dõi chặt chẽ lịch dùng thuốc. Song song, lịch sinh hoạt được thiết kế khoa học, kết hợp các bài dưỡng sinh, phục hồi chức năng và phòng chống ngã theo chuẩn JICA Nhật Bản, nghĩa là mỗi động tác đều có mục tiêu y khoa rõ ràng. Tại cơ sở ban ngày ở phường Tây Hồ, quy trình buổi sáng là: đón cụ đến, kiểm tra chỉ số, sau đó tham gia vận động phù hợp thể trạng trong không khí chậm rãi nhưng rộn ràng tiếng cười. Đây không còn là “phòng khám thụ động” mà là một không gian chủ động rèn luyện sức khỏe cộng đồng.
Niềm vui, sự gắn kết và cảm giác “vẫn còn có ích”
Nhìn vào các hoạt động ở Bình Tân hay Long Biên, rất rõ ràng: chăm sóc người cao tuổi không thể dừng ở chuyện uống thuốc đúng giờ. Tại điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày ở phường Bình Tân, mỗi sáng là tiếng cười nói rộn ràng; người tập thể dục, người chuyện trò, người đến trước hướng dẫn người đến sau. Với nhiều cụ, đây là “ngôi nhà chung”, hôm nào không tới lại thấy nhớ. Ở Long Biên, sau giờ tập, các cụ chơi ô ăn quan, ca hát, vẽ tranh, đánh cờ… những hoạt động tưởng như nhỏ nhưng khiến nụ cười rạng rỡ luôn hiển hiện trên gương mặt. Mô hình ở Bình Tân còn bước tiếp một bước thông minh: xây dựng khu vườn cây thuốc Nam để người cao tuổi không chỉ được chăm mà còn được trồng, chăm sóc, chia sẻ kiến thức, cảm nhận mình vẫn có thể làm việc có ích cho gia đình và xã hội.
Già hóa dân số và nhu cầu chăm sóc toàn diện: nếu không làm bây giờ thì khi nào?
Hà Nội hiện có khoảng 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm 16,3% dân số, và ước tính đến năm 2040 con số này có thể lên khoảng 20% dân số. Cùng với đó là gánh nặng bệnh mạn tính, suy giảm vận động và các vấn đề sức khỏe tâm thần của người cao tuổi. Già hóa dân số buộc chúng ta phải đổi cách chăm sóc người cao tuổi: không thể chỉ điều trị từng bệnh riêng lẻ mà phải quản lý toàn diện thể chất, tinh thần, khả năng vận động ngay tại nơi cư trú. Việc Hà Nội đưa mô hình thí điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày vào hoạt động tại trạm y tế 6 phường, xã như Long Biên, Đống Đa, Việt Hưng, Bồ Đề, Quốc Oai và Tây Hồ cho thấy một sự dịch chuyển chính sách rõ ràng. Câu hỏi không còn là “có cần không?” mà là “nhân rộng thế nào để không ai bị bỏ lại khi về già?”.
Từ mô hình thí điểm đến mạng lưới trung tâm wellness ban ngày
Cơ sở ban ngày ở Tây Hồ cho thấy giá trị rất cụ thể: người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, tập luyện, phục hồi chức năng và giao lưu, nhưng vẫn về nhà mỗi chiều – một sự dung hòa hợp lý giữa an tâm y tế và gắn kết gia đình. Gia đình bớt lo vì có đội ngũ y tế theo sát các chỉ số, nhắc thuốc; bản thân các cụ cảm thấy ấm áp, được tôn trọng và không còn cô đơn. Ở Bình Tân, chính quyền khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp ngành y tế, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và các tổ chức xã hội để duy trì, phát triển mô hình, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa để phục vụ ngày càng nhiều người cao tuổi hơn. Nếu các đô thị dám coi mỗi điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày là hạ tầng thiết yếu như trường học hay trạm y tế, chúng ta sẽ có một hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi đúng nghĩa: tích hợp tập luyện, theo dõi sức khỏe, gắn kết tinh thần – và quan trọng nhất là để người cao tuổi sống lâu mà không bị cô lập.
