Luật Dầu khí sửa đổi: định nghĩa lại vai trò của pháp luật trong ngành năng lượng
Luật Dầu khí sửa đổi là khuôn khổ pháp lý mới định hướng ngành dầu khí chuyển từ cách tiếp cận quản lý thuần túy sang thể chế kiến tạo phát triển, khơi thông nguồn lực, kết nối các khâu thượng nguồn – trung nguồn – hạ nguồn, mở không gian cho chuỗi giá trị năng lượng mới và hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.
Điểm then chốt của Luật Dầu khí sửa đổi không nằm ở số điều khoản bổ sung, mà ở việc dám thay đổi tư duy: từ kiểm soát sang kiến tạo. Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh, lần sửa đổi này thể hiện sự chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy thể chế kiến tạo phát triển. Nói cách khác, luật không chỉ “giữ cửa” tài nguyên, mà phải biến được tiềm năng thành các dự án cụ thể, gia tăng trữ lượng, duy trì sản lượng và bảo đảm an ninh năng lượng. Trong bối cảnh nhiều mỏ hiện hữu suy giảm, mỏ mới nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, lựa chọn này mang tính sống còn đối với ngành dầu khí và chuỗi giá trị năng lượng nói chung.
Từ quản lý sang thể chế kiến tạo phát triển: khơi thông nguồn lực và giảm thủ tục
Việc sửa Luật Dầu khí được khởi động từ yêu cầu thực tiễn: tìm kiếm, thăm dò ngày càng khó, nhiều mỏ hiện hữu suy giảm sản lượng, trong khi các mỏ tiềm năng chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ với điều kiện địa chất phức tạp. Để không bị tụt lại, hệ thống pháp luật phải chuyển từ tư duy “xin – cho” sang tư duy tạo dư địa cho đầu tư dài hạn. Chính phủ đã thông qua chính sách của dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tại Nghị quyết 81/NQ-CP ngày 3/4/2026, với mục tiêu rõ ràng: đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, hoàn thiện hợp đồng dầu khí, bổ sung ưu đãi đầu tư và phát triển chuỗi giá trị dầu khí – năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí.
Tư duy thể chế kiến tạo phát triển thể hiện qua ba hướng: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa quy trình; hoàn thiện cơ chế đầu tư cho mỏ nhỏ, mỏ cận biên, các khu vực nước sâu, xa bờ để nâng cao hệ số thu hồi dầu; đồng thời mở thêm không gian phát triển cho ngành. Đây không phải là “nới lỏng quản lý” mà là chuyển trọng tâm quản lý nhà nước sang giám sát, còn việc triển khai dự án được trao nhiều hơn cho doanh nghiệp chủ lực. Dự thảo được xây dựng bám yêu cầu cải cách thể chế, phân cấp, thúc đẩy tăng trưởng, và đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua sau khi tiếp thu, chỉnh lý.
Dự án theo chuỗi: thay đổi cuộc chơi từ thượng nguồn tới hạ nguồn
Một bước ngoặt đáng chú ý là lần đầu tiên khái niệm “thủ tục đầu tư theo chuỗi” được đưa vào hệ thống luật pháp. Thay vì xử lý từng dự án rời rạc, Luật Dầu khí sửa đổi ghi nhận triết lý “dự án theo chuỗi đồng bộ các hạng mục công trình trên biển, trên đất liền, từ thượng nguồn đến hạ nguồn” với một cơ quan, một quy trình thủ tục. Đây là sự thay đổi mang tính cấu trúc, vì nó buộc cơ quan soạn thảo và thực thi pháp luật phải nhìn ngành dầu khí như một chuỗi giá trị thống nhất, không phải tập hợp các mảnh ghép hành chính.
Theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Đức Hiếu, Thủ tướng chỉ quyết định những vấn đề thực sự liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại; các bộ tập trung vào chức năng quản lý nhà nước và giám sát, trong khi Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam được giao quyền chủ động đàm phán, ký kết, lựa chọn nhà thầu để triển khai dự án thăm dò, tìm kiếm, khai thác dầu khí. Cách thiết kế này được các chuyên gia đánh giá là giúp rút ngắn thời gian triển khai, đặc biệt với các mỏ nhỏ, mỏ cận biên, nhờ chuỗi thủ tục đồng bộ từ trên bờ tới ngoài khơi. Đó là lợi ích rất cụ thể cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và cuối cùng là người tiêu dùng khi nguồn cung năng lượng được đảm bảo ổn định hơn.
Cải cách pháp lý để khai thác hiệu quả tài nguyên và bảo đảm an ninh năng lượng
Luật Dầu khí năm 2022 đã tạo hành lang pháp lý và nhiều cơ chế đặc thù cho hoạt động dầu khí, nhưng thực tiễn đang đặt ra yêu cầu cao hơn. Khi các mỏ hiện hữu suy giảm sản lượng, nhu cầu là những cơ chế đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, thu hút đầu tư, gia tăng trữ lượng và khai thác hiệu quả tài nguyên, đồng thời bảo đảm lợi ích Nhà nước, an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh trên biển. Luật Dầu khí sửa đổi được thiết kế để đáp ứng nhiệm vụ đó, phù hợp với yêu cầu tại Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Nếu nhìn ở góc độ hiệu quả, cải cách pháp lý lần này là nỗ lực “dọn đường” để từng mỏ dầu khí, từng dự án cụ thể có thể triển khai nhanh hơn, ít vướng mắc hơn, nhưng vẫn trong khuôn khổ kiểm soát rủi ro nhà nước. Luật được thiết kế để khơi thông nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý. Khi thủ tục được rút gọn, thẩm quyền phân cấp hợp lý, doanh nghiệp có thể đầu tư vào cả các mỏ khó như mỏ nhỏ, mỏ cận biên, vùng nước sâu, xa bờ – những nơi trước đây kém hấp dẫn vì chi phí và thời gian xử lý quá dài. Điều đó giúp giữ vững an ninh năng lượng trong trung và dài hạn, giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu và biến động bên ngoài.
Mở không gian cho chuỗi giá trị năng lượng mới trong kỷ nguyên chuyển dịch
Luật Dầu khí sửa đổi không dừng ở câu chuyện dầu khí truyền thống mà còn chủ động mở đường cho chuỗi giá trị năng lượng mới. Một trong năm nhóm chính sách lớn là phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, đồng thời bước đầu xây dựng khung pháp lý về giảm phát thải, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Việc sửa luật được kỳ vọng tạo thêm dư địa huy động nguồn lực, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên và mở rộng không gian cho các chuỗi giá trị năng lượng mới.
Ở tầm dài hạn, luật tạo cầu nối từ công nghiệp dầu khí sang các chuỗi giá trị năng lượng mới như CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, phù hợp yêu cầu chuyển dịch năng lượng và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây là cơ sở để Petrovietnam phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt, chuyển các nền tảng tích lũy qua nhiều thập kỷ thành năng lực tham gia chuỗi giá trị năng lượng mới, nhất là năng lượng ngoài khơi và công nghệ thu hồi, lưu trữ carbon. Luật Dầu khí (sửa đổi) đã được thảo luận qua hai bước tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, dự kiến bấm nút thông qua vào ngày 23/8, sau khi Chính phủ hoàn thiện và trình trước ngày 22/8.
