15.024 trạm sạc: Hạ tầng không còn là cái cớ để chậm chuyển đổi
Hệ thống trạm sạc xe điện là mạng lưới hạ tầng cung cấp điện cho phương tiện điện, bao gồm các cổng sạc nhanh và chậm được bố trí tại khu dân cư, bãi đỗ xe, tuyến cao tốc và quốc lộ, đóng vai trò như trạm “tiếp nhiên liệu” mới cho giao thông hiện đại và xanh hơn.
Sau 4 năm thực hiện Quyết định 876/QĐ-TTg, Việt Nam đã có 15.024 trạm/cổng sạc, trong đó 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm, phủ khắp 34/34 tỉnh, thành phố. Đây không còn là những con số mang tính biểu tượng; đó là lời khẳng định rằng hạ tầng giao thông xanh đang chuyển từ thử nghiệm sang giai đoạn vận hành quy mô lớn. Trên mạng lưới cao tốc và quốc lộ, trạm sạc đã hiện diện tại 125/215 tuyến, giảm đáng kể nỗi lo “hết pin giữa đường”. Khi hạ tầng đã đi trước, cái cớ “chưa có chỗ sạc” không còn thuyết phục cho sự chần chừ với phương tiện điện Việt Nam.
Một phát biểu đáng nhớ tại hội nghị tổng kết Quyết định 876 là: “Đến nay, cả nước có 15.024 trạm/cổng sạc, gồm 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm, hiện diện tại 34/34 tỉnh, thành phố”. Câu nói này cho thấy bước nhảy hạ tầng không còn là lý thuyết trên giấy mà đã thành hiện thực trên đường.
Phương tiện điện bùng nổ: Taxi, xe buýt và bài kiểm tra thực tế
Nếu hạ tầng là xương sống, thì phương tiện điện là “máu” vận hành hệ sinh thái giao thông xanh. Đến tháng 6/2026, phương tiện điện chiếm khoảng 6,1% trong tổng số hơn 6,3 triệu phương tiện được báo cáo. Con số này nghe qua có vẻ khiêm tốn, nhưng nhìn vào cấu trúc bên trong mới thấy bước chuyển đang diễn ra nhanh thế nào. Ô tô con chiếm tới 97,3% tổng số phương tiện điện, trong khi xe máy điện tăng trưởng khoảng 28% mỗi năm – một tốc độ mà thị trường xe xăng truyền thống khó lòng duy trì.
Đáng chú ý nhất là mảng dịch vụ công cộng – nơi rào cản chi phí và vận hành vốn rất cao. Hiện 70,9% taxi là xe điện (61.171/86.274 xe), và 23,1% xe buýt sử dụng điện. Giao thông đường bộ, đặc biệt là giao thông đô thị, đang “chuyển màu” rõ rệt trong quá trình xanh hóa giao thông. Việc các hãng taxi, đơn vị vận tải chấp nhận thay đổi đội xe cho thấy bài kiểm tra thực tế về độ tin cậy, chi phí vận hành và hạ tầng sạc đã bước đầu được vượt qua. Không doanh nghiệp nào đánh cược đội xe nếu hạ tầng trạm sạc xe điện không đủ an toàn, ổn định và dễ tiếp cận.
Một điểm tích cực là các chính sách không chỉ nhắm tới doanh nghiệp lớn mà còn hướng đến nhóm người dân, người lao động dùng phương tiện phục vụ sinh kế chuyển sang phương tiện sạch. Điều này giúp quá trình xanh hóa giao thông không bị biến thành “cuộc chơi của người giàu”, mà từng bước lan xuống nhóm sử dụng xe hai bánh, xe dịch vụ nhỏ – những người trực tiếp hít khói bụi mỗi ngày.
Điểm dừng chân mới: Sạc điện, ăn uống, nghỉ ngơi và năng lượng sạch
Một mạng lưới trạm sạc xe điện đơn thuần không đủ để thay đổi trải nghiệm di chuyển nếu nó chỉ là vài chiếc cổng sạc lạnh lẽo giữa bãi đỗ. Thay đổi thực sự nằm ở việc biến trạm sạc thành các “nút dịch vụ”, nơi người dùng có thể nạp điện cho xe và cho chính mình. Đó là cách các dự án mới đang tiếp cận hạ tầng giao thông xanh – coi trạm sạc là lõi của hệ sinh thái dịch vụ chứ không phải thiết bị đơn lẻ.
Tại TP. Hồ Chí Minh, các thỏa thuận chiến lược giữa CD Restop, SPT Group, DTH Holdings và Coro Energy xoay quanh nền tảng Scharge, phát triển mạng lưới điểm dừng chân và giải pháp hướng tới Thành phố số. Dự án được định hướng triển khai tại 34 tỉnh, thành, với mục tiêu 500 điểm dừng chân và 14.000 điểm sạc vệ tinh. Ở hợp phần hạ tầng, XECO và SPT Group hợp tác đầu tư trụ sạc và hạ tầng hạ thế, trong khi Coro Energy đầu tư điện mặt trời (solar) và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Đây là cách kết nối năng lượng sạch với nhu cầu sạc xe thực tế, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lưới điện truyền thống.
Điểm đáng giá nhất nằm ở khía cạnh an sinh. CD Restop nhấn mạnh “an sinh là phần lõi chứ không phải phần thêm vào”, với các dịch vụ như bữa ăn niêm yết giá, nhà vệ sinh sạch và miễn phí. Khi tài xế đường dài có chỗ nghỉ, ăn, tắm rửa tử tế trong lúc chờ sạc, việc đi xe điện không còn là sự đánh đổi bất tiện. Hạ tầng giao thông xanh vì thế được gắn chặt với đời sống lao động, chứ không chỉ với khẩu hiệu giảm phát thải.
Doanh nghiệp nhảy vào cuộc: Từ ô tô điện hóa đến hạ tầng năng lượng đồng bộ
Hệ sinh thái phương tiện điện Việt Nam chỉ bền khi có sự gắn kết giữa nhà sản xuất xe, nhà đầu tư hạ tầng và đơn vị năng lượng. Sự thiếu đồng bộ giữa ba mắt xích này từng là lý do khiến nhiều thị trường chững lại. Tín hiệu tích cực là tại Việt Nam, các thỏa thuận mới cho thấy doanh nghiệp không muốn đứng riêng lẻ, mà chủ động “đi cùng nhau” để xây hạ tầng giao thông xanh.
Ngày 16/9, Tập đoàn Thành Công và Công ty Cổ phần Hạ tầng Năng lượng Xanh Việt Nam (VGX) ký Biên bản ghi nhớ hợp tác nhằm phát triển hạ tầng năng lượng phục vụ phương tiện điện hóa. Thỏa thuận này nối kết năng lực sản xuất, phân phối ô tô điện hóa của Thành Công với thế mạnh đầu tư trạm sạc, giải pháp năng lượng của VGX. Sự kết nối này được kỳ vọng sẽ tạo thêm nền tảng hạ tầng năng lượng có độ phủ rộng, đáp ứng nhu cầu sử dụng phương tiện điện hóa, hướng tới hệ sinh thái dịch vụ thuận tiện, an toàn và tối ưu chi phí cho người dùng.
VGX có cơ cấu cổ đông gồm Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, Xuân Cầu Holdings và Selex Motors, với mục tiêu xây dựng mạng lưới hạ tầng năng lượng đồng bộ tại hàng nghìn cửa hàng xăng dầu. Khi các “trạm xăng” dần trở thành “trạm năng lượng”, người dùng sẽ thấy ít sự khác biệt về thói quen dừng đổ – chỉ khác ở chỗ thay vì cắm vòi xăng, họ cắm cổng sạc. Đây là bước chuyển mềm, giảm cú sốc hành vi và giúp phương tiện điện Việt Nam dễ được chấp nhận hơn.
Thách thức phía trước: Điện, chính sách và cuộc đua hạ tầng thông minh
Dù bức tranh hạ tầng và phương tiện đang sáng dần, hành trình xanh hóa giao thông vẫn còn nhiều “nút thắt”. Nhu cầu điện bổ sung cho giao thông điện đến năm 2030 được dự báo khoảng 3–4 tỷ kWh/năm. Câu hỏi không chỉ là “có đủ điện không”, mà là “điện đó sạch đến mức nào” và “hệ thống có chịu nổi tải không” khi cả xe con, taxi, xe buýt cùng đổ dồn vào lưới.
Tại Hội nghị tham vấn Báo cáo tổng kết Quyết định 876, Bộ Xây dựng nhấn mạnh cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo Quyết định mới, với những quan điểm mang tính đột phá về chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải. Các định hướng phát triển hạ tầng sạc, trạm dừng nghỉ, cảng xanh, sân bay xanh, đường sắt điện khí hóa và logistics được đặt trong mối liên kết giữa nguồn cung năng lượng, hạ tầng và phương tiện. Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cũng đặc biệt lưu ý nghiên cứu pin nhiên liệu, hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học và các nhiên liệu hàng không, hàng hải bền vững.
Điểm mấu chốt của giai đoạn tới là chính sách phải kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, công nghệ và nguồn lực, đồng thời giữ lộ trình dài hạn đủ rõ để doanh nghiệp có thời gian đầu tư và thích ứng. Khi các ưu đãi về đầu tư, thuế, lệ phí trước bạ, giá điện phục vụ sạc và thị trường carbon được thiết kế thông minh, hạ tầng giao thông xanh không chỉ dừng ở 15.024 trạm sạc mà có thể mở rộng lên nhiều lần, biến “đi xe điện” từ lựa chọn tiên phong thành lựa chọn mặc định của số đông.
