Hợp tác Thành Công – VGX: vì sao là bước ngoặt cho giao thông xanh?
Hợp tác giữa Tập đoàn Thành Công và VGX trong phát triển hạ tầng trạm sạc xe điện là một thỏa thuận chiến lược nhằm xây dựng mạng lưới sạc dùng chung, tương thích với nhiều dòng xe điện hóa, qua đó thu hẹp khoảng cách hạ tầng và đẩy nhanh quá trình xe điện hóa Việt Nam theo hướng giao thông xanh bền vững. Đây không chỉ là một bản ghi nhớ hợp tác, mà là tín hiệu cho thấy cuộc chơi hạ tầng giao thông xanh đang bước vào giai đoạn mới: doanh nghiệp ô tô, doanh nghiệp năng lượng và các nhà cung cấp hạ tầng sạc buộc phải liên minh nếu muốn biến tham vọng xe điện thành lựa chọn thực tế cho người dùng.
Tập đoàn Thành Công và Công ty Cổ phần Hạ tầng Năng lượng Xanh Việt Nam (VGX) đã ký Biên bản ghi nhớ (MOU) ngày 16/9 tại Hà Nội, hướng tới phát triển hạ tầng năng lượng phục vụ phương tiện điện hóa tại Việt Nam. Điểm đáng nói là MOU này diễn ra gần như song song với quá trình tổng kết Quyết định 876/QĐ-TTg và xây dựng chương trình hành động mới về chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải. Sự trùng hợp về thời điểm cho thấy doanh nghiệp đang chủ động đi trước một bước, đón đầu khung chính sách mới thay vì chờ chính sách rồi mới hành động.
Theo báo cáo, đến nay cả nước đã có 15.024 trạm/cổng sạc, gồm 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm, hiện diện tại 34/34 tỉnh, thành phố. Con số này nghe có vẻ ấn tượng, nhưng nếu so với hơn 6,3 triệu phương tiện, trong đó chỉ 6,1% là phương tiện điện, thì hạ tầng sạc vẫn mới chỉ là nền móng, chưa đủ tạo cảm giác yên tâm cho người dùng. Bởi vậy, một thỏa thuận tập trung vào việc bảo đảm tính tương thích, an toàn và thuận tiện giữa xe điện Thành Công và hệ thống trạm sạc VGX mang ý nghĩa rất thực dụng: muốn bán được xe điện, phải có trạm sạc điện nằm trong tầm tay.
Bức tranh hạ tầng: 15.024 trạm sạc và những khoảng trống chưa thể bỏ qua
Hạ tầng giao thông xanh của Việt Nam đang hình thành, nhưng vẫn còn nhiều lỗ hổng khiến người dùng xe điện phải cân nhắc kỹ. Sau 4 năm thực hiện Quyết định 876/QĐ-TTg, hệ sinh thái xe điện đã có khung pháp lý, tiêu chuẩn và cả ưu đãi, song cảm giác "thiếu trạm sạc" vẫn là rào cản tâm lý rõ rệt. Vấn đề không chỉ là số lượng trạm sạc xe điện, mà là cách chúng được phân bố, tích hợp và kết nối với nhu cầu di chuyển thực tế của người dân.
Báo cáo tổng kết cho thấy đến nay cả nước có 15.024 trạm/cổng sạc, với 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm. Trên mạng lưới cao tốc, quốc lộ, hạ tầng sạc đã xuất hiện trên 125/215 tuyến. Cùng lúc, phương tiện điện chiếm khoảng 6,1% trong tổng số hơn 6,3 triệu phương tiện được báo cáo. Đây là bước tiến đáng kể nếu nhớ rằng cách đây vài năm, xe điện gần như vắng bóng trên đường. Tuy nhiên, khi 70,9% taxi đã là xe điện và 23,1% xe buýt sử dụng điện, áp lực lên hạ tầng sạc sẽ tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ hoàn thiện chính sách.
Hệ thống luật, nghị định, tiêu chuẩn về xe điện và hạ tầng sạc đã được ban hành với 5 luật chuyên ngành, 9 văn bản dưới luật và 28 tiêu chuẩn liên quan tới hệ sinh thái xe điện, cùng 2 quy chuẩn kỹ thuật về hạ tầng sạc. Đồng thời, các ưu đãi về đầu tư, thuế, lệ phí trước bạ, giá điện phục vụ sạc và thị trường các-bon giúp huy động thêm nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Dù vậy, nếu chỉ dựa vào nhà nước, việc phủ trạm sạc trên toàn quốc sẽ mất rất nhiều thời gian. Chính ở điểm này, sự tham gia của các tập đoàn lớn – từ sản xuất ô tô đến xăng dầu – mới là yếu tố quyết định nhịp độ xe điện hóa Việt Nam.
Petrolimex, VGX và chiến lược “biến cây xăng thành điểm dừng chân xanh”
Nếu muốn hạ tầng giao thông xanh thực sự tiện lợi, trạm sạc phải bám theo thói quen di chuyển hiện tại, chứ không thể nằm ở những vị trí "trên bản đồ nhưng ngoài cuộc sống". Trong bối cảnh đó, kế hoạch tích hợp trạm sạc xe điện và các giải pháp năng lượng sạch vào hệ thống cửa hàng xăng dầu hiện hữu là hướng đi hợp lý: vừa tiết kiệm chi phí hạ tầng, vừa giúp người dùng làm quen với một mô hình điểm dừng chân mới – đổ xăng, sạc điện và sử dụng dịch vụ đi kèm trong cùng một không gian.
Ngày 16/9, tại trụ sở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, lãnh đạo Petrolimex và Tập đoàn Thành Công đã làm việc về khả năng hợp tác, tập trung vào năng lượng và hạ tầng phục vụ giao thông xanh. Buổi làm việc diễn ra trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và điện hóa giao thông đặt ra nhu cầu lớn về hạ tầng cung cấp năng lượng cho phương tiện điện. Với mạng lưới cửa hàng xăng dầu rộng khắp, Petrolimex có nền tảng thuận lợi để tích hợp các giải pháp năng lượng mới, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và đáp ứng sự thay đổi trong nhu cầu khách hàng.
Một kết quả cụ thể của chương trình làm việc là việc VGX – doanh nghiệp được thành lập bởi Petrolimex, Xuân Cầu Holdings và Selex Motors – ký Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với TC Group về phát triển hạ tầng năng lượng dành cho phương tiện điện hóa tại Việt Nam. Nói cách khác, VGX chính là cánh tay nối dài của Petrolimex trong cuộc chơi năng lượng sạch giao thông. Thay vì tự độc chiếm, VGX phát triển hạ tầng trạm sạc và trạm đổi pin theo định hướng dùng chung, một lựa chọn khôn ngoan nếu muốn thu hút nhiều hãng xe và nhiều nhóm người dùng khác nhau. Từ góc nhìn người sử dụng, đây là kịch bản đáng mong đợi: chỉ cần một thẻ hoặc một ứng dụng, có thể sạc ở nhiều điểm dừng chân xanh khác nhau.
Cuộc đua trạm sạc xe điện: liên minh hay cuộc chiến thương hiệu?
Khi nhiều doanh nghiệp lớn cùng lao vào xây trạm sạc, câu hỏi không còn là "có hạ tầng hay không", mà là "hạ tầng đó dùng chung hay bị chia cắt theo thương hiệu". Nếu mỗi hãng xe, mỗi nhà cung cấp hạ tầng sạc tự dựng một hệ sinh thái khép kín, người dùng sẽ phải gánh chi phí bất tiện: nhiều ứng dụng, nhiều chuẩn cắm, nhiều bảng giá. Hợp tác Thành Công VGX hợp tác theo hướng dùng chung cho thấy có ít nhất một liên minh chọn con đường ngược lại – ưu tiên tương thích, an toàn và thuận tiện cho người dùng trước khi nghĩ tới lợi ích độc quyền.
VGX được lập bởi liên doanh Petrolimex, Xuân Cầu Holdings và Selex Motors, tập trung phát triển hạ tầng trạm sạc và trạm đổi pin theo định hướng dùng chung. Trong khi đó, TC Group sở hữu gần 30 năm kinh nghiệm sản xuất, phân phối ô tô và cung cấp phụ tùng tại thị trường nội địa. MOU giữa hai bên nhấn mạnh việc phối hợp xây dựng các giải pháp kỹ thuật bảo đảm tính tương thích giữa phương tiện điện hóa do Thành Công phân phối và hệ thống trạm sạc của VGX, đồng thời nghiên cứu tích hợp các nền tảng công nghệ để nâng cao trải nghiệm khách hàng. Nói rõ hơn, đây là bước chuẩn bị để khách hàng của Thành Công có chính sách ưu đãi riêng khi sạc tại mạng lưới VGX, nhưng không loại trừ khả năng mở rộng cho các hãng khác.
Thông qua việc tăng cường kết nối với các đối tác ô tô và giao thông, Petrolimex tiếp tục nghiên cứu các lĩnh vực kinh doanh năng lượng mới, khai thác hiệu quả hạ tầng sẵn có và mở rộng không gian phát triển trong chuyển dịch năng lượng. Nếu xu hướng này tiếp diễn, thị trường trạm sạc xe điện sẽ khó còn là sân chơi của các start-up đơn lẻ mà sẽ trở thành cuộc đua của các "hệ sinh thái": doanh nghiệp ô tô – doanh nghiệp năng lượng – doanh nghiệp công nghệ bắt buộc phải ngồi cùng bàn. Lợi ích cuối cùng vẫn thuộc về người dùng: mạng lưới rộng hơn, dịch vụ nhiều hơn và lựa chọn hạ tầng giao thông xanh linh hoạt hơn.
Từ MOU đến thực tế: điều gì quyết định thành công của giao thông xanh?
Một MOU, vài bức ảnh ký kết và những tuyên bố đẹp không đủ để thay đổi thói quen di chuyển nếu hạ tầng sạc không xuất hiện kịp thời, đúng chỗ và dễ dùng. Bước ngoặt thật sự của giao thông xanh sẽ chỉ đến khi người dùng không còn phải hỏi "trạm sạc ở đâu", mà ngược lại, cảm thấy trạm sạc xe điện ở khắp nơi như cây xăng hiện nay. Hợp tác Thành Công – VGX – Petrolimex mới là khởi đầu; thành công hay không phụ thuộc vào khả năng triển khai nhanh, mở và đồng bộ với chính sách nhà nước.
Bộ Xây dựng đang tổng kết Quyết định 876/QĐ-TTg và xây dựng dự thảo chương trình hành động mới về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong giao thông vận tải. Những vấn đề như khả năng cung ứng điện, phát triển hạ tầng sạc cho đường bộ, đường sắt, hàng không được yêu cầu phân tích kỹ. Điều này đồng nghĩa với việc khung chính sách chưa dừng lại ở xe cá nhân, mà hướng tới một hệ thống hạ tầng giao thông xanh đồng bộ: trạm dừng nghỉ, cảng xanh, sân bay xanh, đường sắt điện khí hóa và logistics gắn với nguồn cung năng lượng.
Các nội dung về phạm vi triển khai, mô hình hợp tác và điều kiện thương mại giữa TC Group và VGX sẽ tiếp tục được hai bên nghiên cứu, thống nhất trong thời gian tới. Đây vừa là cơ hội, vừa là phép thử cho cách doanh nghiệp phối hợp với nhau và với nhà nước để tối ưu nguồn lực, tránh lãng phí hạ tầng. Nếu các liên minh như vậy chọn hướng dùng chung, minh bạch giá, hỗ trợ người lao động chuyển sang phương tiện sạch như định hướng chính sách hiện nay, xe điện hóa Việt Nam có thể vượt qua giai đoạn "thử nghiệm" để trở thành lựa chọn chính, góp phần định hình một tương lai năng lượng sạch giao thông không còn là khẩu hiệu mà là trải nghiệm hàng ngày.
