Di sản UNESCO châu Á: khi hành trình không bắt đầu từ chỗ đông người
Di sản UNESCO châu Á là những không gian lịch sử, văn hóa và thiên nhiên được công nhận có giá trị nổi bật toàn cầu, nơi kiến trúc, cảnh quan và đời sống bản địa kết tinh thành những câu chuyện vượt khỏi biên giới và thời gian. Điều đáng nói là không phải mọi hành trình di sản đều phải bắt đầu từ những địa danh nổi tiếng hay điểm tham quan đông đúc; sức hấp dẫn ngày càng nằm ở những nơi ít người biết, nơi du khách có thể đi chậm, lắng nghe và đối thoại với quá khứ. Theo Booking.com, gần 45% du khách Việt Nam quan tâm đến các chuyến du lịch khám phá văn hóa trong năm 2026. Con số này cho thấy nhu cầu rời khỏi các “check-in” quen thuộc để tìm đến những hành trình khám phá lịch sử văn hóa có chiều sâu, nơi di sản gắn chặt với đời sống cộng đồng hiện tại.
Yên Tử Việt Nam: dấu chân vị vua bỏ ngai vàng và di sản Trúc Lâm
Nếu phải chọn một biểu tượng cho du lịch di sản ít người nhưng giàu chiều sâu, Yên Tử Việt Nam là câu trả lời thuyết phục. Năm 2025, quần thể di sản Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh, trở thành Di sản Thế giới thứ 9 của Việt Nam. Đây không chỉ là một cụm chùa đẹp giữa núi rừng Đông Bắc, mà là nơi kể lại câu chuyện thế kỷ XIII, khi vua Trần Nhân Tông nhường ngôi, lên núi Yên Tử tu hành và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt.
Hành trình leo lên chùa Đồng là một cuộc đối thoại giữa thân và tâm: một bên là dốc núi, gió lạnh, mây phủ; bên kia là ý thức mình đang đi trên con đường từng in dấu chân một vị vua từ bỏ quyền lực để tìm sự an nhiên. Ở chùa Vĩnh Nghiêm, kho mộc bản kinh Phật quý giá nhắc ta rằng tri thức tâm linh từng được khắc lên gỗ, chứ không nằm trong màn hình điện thoại. Côn Sơn – Kiếp Bạc lại đưa ta về với Nguyễn Trãi, Trần Quốc Tuấn, những nhân vật gắn với các cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông và lịch sử triều Trần. Đây là hành trình dành cho những du khách muốn hiểu sâu hơn về văn hóa Việt Nam, nơi mỗi điểm dừng đều góp phần lý giải sự hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm gắn với đời sống tinh thần dân tộc.
Sukhothai Thái Lan: cố đô tĩnh lặng giữa hồ sen và tháp cổ
Trong số các di sản UNESCO châu Á, Sukhothai Thái Lan là lựa chọn lý tưởng cho người muốn tránh đám đông ở Bangkok hay Chiang Mai mà vẫn khám phá lịch sử văn hóa của xứ chùa vàng. Cách Bangkok khoảng 400 km về phía Bắc, Sukhothai từng là kinh đô của một vương quốc quan trọng trong lịch sử Thái Lan. Ngày nay, Công viên Lịch sử Sukhothai lưu giữ dấu tích của cố đô với những đền chùa, bảo tháp và hồ nước nằm giữa không gian cây xanh rộng mở.
Điểm đáng giá nhất ở Sukhothai là nhịp độ chậm: bạn có thể đạp xe qua những con đường rợp bóng cây, dừng lại ở Wat Mahathat để ngắm tàn tích kiến trúc từng là trung tâm tôn giáo của kinh đô xưa, rồi lặng người trước pho tượng Phật khổng lồ ở Wat Si Chum hiện ra sau khung cửa hẹp. Những bảo tháp hình búp sen soi bóng trên mặt hồ phẳng lặng khiến Sukhothai trở thành một bức tranh trầm mặc hơn là một “điểm check-in”. Giữa hành trình, một bát kuay teow Sukhothai với hương vị chua ngọt đặc trưng cho thấy lịch sử không chỉ nằm trong tường gạch đổ, mà còn trong món ăn và tập tục được gìn giữ qua thời gian.
Hahoe Hàn Quốc: làng cổ sống động, không phải bảo tàng đóng khung
Nếu nhiều làng cổ bị biến thành bối cảnh chụp ảnh, Hahoe ở tỉnh Gyeongsangbuk-do là ngoại lệ đáng quý trong bản đồ du lịch di sản ít người. Làng cổ này hình thành từ khoảng thế kỷ XIV–XV, gắn với dòng họ Pungsan Ryu và được UNESCO công nhận nhờ giá trị kiến trúc, cảnh quan và truyền thống cộng đồng. Hahoe lưu giữ một lát cắt của xã hội Hàn Quốc thời Joseon, nhưng quan trọng hơn, nó cho thấy di sản có thể sống cùng hiện tại chứ không bị đóng khung trong quá khứ.
Đi bộ qua những con đường nhỏ, bạn sẽ thấy các ngôi nhà hanok với mái ngói cong, kết cấu gỗ, tường đất nằm giữa khung cảnh làng quê yên bình. Sự khác biệt giữa từng ngôi nhà phản ánh cách người Hàn Quốc xưa tổ chức đời sống và thích ứng với điều kiện tự nhiên. Từ vách đá Buyongdae, toàn cảnh làng hiện ra bên dòng sông Nakdong, với mái nhà cổ nằm giữa cây xanh và đường cong của dòng nước. Điều làm Hahoe đặc biệt là cộng đồng cư dân vẫn duy trì mối liên hệ với không gian truyền thống, biến nơi đây thành một di sản sống chứ không phải sân khấu cho khách du lịch. Hahoe nhắc chúng ta rằng bảo tồn di sản là duy trì mối liên hệ giữa không gian sống, ký ức cộng đồng và bản sắc văn hóa, không chỉ là giữ lại vài bức tường cổ.
Vì sao nên chọn những di sản ít người: hành trình vượt thời gian và trách nhiệm với tương lai
Danh sách 5 Di sản Thế giới UNESCO đáng khám phá năm 2026 gồm Công viên lịch sử Sukhothai, làng Hahoe, cố đô Luang Prabang, quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc và Taos Pueblo. Từ non thiêng Yên Tử đến cố đô Sukhothai hay làng cổ Hahoe, những di sản này mở ra hành trình khám phá lịch sử, văn hóa và đời sống bản địa qua những góc nhìn ít quen thuộc hơn. Không phải mọi hành trình di sản đều bắt đầu từ những địa danh nổi tiếng hay những điểm tham quan đông đúc; đôi khi, sức hấp dẫn nằm ở một ngôi chùa giữa núi rừng, một ngôi làng giữ nếp sống truyền thống hay những tàn tích cổ soi bóng bên hồ nước tĩnh lặng.
Xu hướng du khách Việt ưu tiên các chuyến đi kết hợp tham quan với tìm hiểu lịch sử, tín ngưỡng và đời sống bản địa cho thấy nhu cầu khám phá lịch sử văn hóa đang tăng lên. Nhưng đi nhiều hơn cũng nghĩa là trách nhiệm lớn hơn: phát huy giá trị du lịch phải đi đôi với bảo tồn, quản lý lượng khách và gìn giữ cảnh quan, bảo đảm tính nguyên vẹn của di sản. Ngay cả với những nơi xa xôi như Taos Pueblo, du khách được khuyến nghị kiểm tra lịch mở cửa và quy định tham quan vì cộng đồng có những thời điểm đóng cửa cho nghi lễ truyền thống. Chọn di sản ít người không chỉ là tìm chỗ vắng để chụp ảnh; đó là lựa chọn đứng về phía những cộng đồng đang âm thầm gìn giữ ký ức của nhân loại, và chấp nhận đi chậm để lắng nghe câu chuyện của họ.
