Nhu cầu điện tăng trưởng 10% và bài toán không còn là “đủ điện”
Ngành điện khí thiên nhiên Việt Nam là tập hợp các hoạt động khai thác, cung cấp khí tự nhiên và LNG, phát triển nhà máy nhiệt điện khí, cùng với cơ chế giá điện và hạ tầng khí – LNG, nhằm cung cấp nguồn điện ổn định, linh hoạt và ít phát thải hơn so với nhiệt điện than trong hệ thống năng lượng quốc gia. Nhu cầu điện của Việt Nam được dự báo đạt khoảng 510 TWh vào năm 2030, với mức tăng trưởng kép khoảng 10%/năm giai đoạn 2025 – 2030, song hành mục tiêu tăng trưởng GDP quanh 10%/năm. Điều này đồng nghĩa nhu cầu công suất mới là rất lớn và thời gian chuẩn bị không còn nhiều.
Điều đáng nói là câu chuyện đang dịch chuyển từ “có đủ điện hay không” sang “có đủ điện với chi phí nào”. Giá nhiên liệu biến động, thời tiết bất thường và tỷ trọng các nguồn phát chi phí cao làm chi phí mua điện của EVN tăng nhanh. Trong bối cảnh đó, nếu tiếp tục giữ giá bán lẻ điện thấp, hệ thống sẽ thiếu động lực thu hút đầu tư vào nguồn điện mới, đặc biệt là điện khí thiên nhiên Việt Nam và LNG nhiệt điện – những nguồn vốn đòi hỏi suất đầu tư lớn và hợp đồng dài hạn.
Cơ chế giá điện mới: nút thắt hay bệ phóng cho điện khí và LNG nhiệt điện?
Tháng 5/2025, giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh tăng 4,8%, lên 2.204 đồng/kWh; động thái này giúp EVN quay lại có lợi nhuận và xóa lỗ lũy kế. Đây là bước đi không được lòng mọi người tiêu dùng, nhưng lại là điều kiện tiên quyết để hệ thống điện không “đuối sức” khi nhu cầu điện tăng trưởng liên tục. Quan trọng hơn, các nội dung sửa đổi Luật Điện lực hướng tới cơ chế giá bán lẻ phản ánh kịp thời chi phí đầu vào, kể cả những chi phí hợp lý, hợp lệ từng bị bỏ sót.
Điểm nghẽn thể hiện rõ ở nhiệt điện khí: chi phí nhiên liệu cao kéo giá điện hợp đồng lên mức khó cạnh tranh so với mặt bằng giá bán lẻ hiện tại. Với LNG nhiệt điện như Nhơn Trạch 3 và 4, giá bán điện ước tính còn cao hơn nữa. Nếu cơ chế giá điện mới không đủ linh hoạt, nhà đầu tư sẽ chùn bước. Ngược lại, nếu giá bán lẻ điện được điều chỉnh dần, phản ánh đúng chi phí nhưng theo lộ trình minh bạch, đây sẽ là bệ phóng để điện khí thiên nhiên Việt Nam và LNG nhiệt điện trở thành trụ cột thay thế dần các nguồn kém hiệu quả, đồng thời vẫn bảo đảm khả năng chi trả của người dân và doanh nghiệp.
Điện khí thiên nhiên Việt Nam: từ trung tâm hệ thống đến động cơ tăng trưởng doanh nghiệp
Sự bùng nổ nhu cầu điện cùng định hướng cơ cấu nguồn mới đang đưa điện khí thiên nhiên Việt Nam trở thành “xương sống” trong giai đoạn chuyển dịch. Quy hoạch điện đặt mục tiêu công suất điện khí đạt 37,3 GW vào năm 2030, trong đó LNG nhập khẩu chiếm 60–65% công suất điện khí. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy nhà điều hành xem nhiệt điện khí và LNG nhiệt điện là lựa chọn chủ lực để đáp ứng nhu cầu đỉnh và bổ trợ cho năng lượng tái tạo. Khi thời tiết khô hạn, điện khí dễ được huy động nhiều hơn, vừa bảo đảm an ninh hệ thống, vừa tận dụng được hạ tầng khí – LNG đã đầu tư.
Trên thị trường, các doanh nghiệp nắm hạ tầng khí và nhà máy điện khí đang đi trước một bước. POW được kỳ vọng tăng mạnh doanh thu và lợi nhuận khi Nhơn Trạch 3 và 4 vận hành đầy đủ, kéo sản lượng điện khí tăng khoảng 63% lên 15,8 TWh, còn giá điện khí bình quân tăng lên 2.595 đồng/kWh nhờ sản lượng huy động cao hơn và hai nhà máy mới đóng góp cả năm. Ở thượng nguồn và trung nguồn, các dự án khí – LNG, kho chứa và tái hóa khí cùng hệ thống đường ống đang mở ra quy mô đầu tư ước tính 60.000–100.000 tỷ đồng giai đoạn 2026–2030, tạo hiệu ứng lan tỏa lớn cho doanh nghiệp xây lắp, cơ khí, dịch vụ kỹ thuật.
Áp lực an ninh năng lượng và cú hích đầu tư toàn chuỗi dầu khí
Động lực lớn nhất cho chu kỳ LNG nhiệt điện và điện khí không chỉ đến từ giá dầu, mà từ nỗi lo an ninh năng lượng. Thị trường dầu mỏ thế giới đang chuyển sang trạng thái thắt chặt hơn, trong khi nguồn cung dầu khí trong nước chịu sức ép suy giảm, còn nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng. Điều này buộc Việt Nam phải đồng thời phát triển các mỏ mới và duy trì sản lượng khai thác, coi đó là nền tảng để chủ động nguồn cung cho điện khí thiên nhiên Việt Nam. Trong quý I/2026, sản lượng dầu thô của Petrovietnam đạt 2,63 triệu tấn, vượt 10,4% kế hoạch và tăng khoảng 10% so với cùng kỳ; riêng sản lượng trong nước tăng khoảng 12% – con số cho thấy nỗ lực bứt tốc ngay trong giai đoạn chuẩn bị chu kỳ mới.
Các dự án thượng nguồn như Lô B – Ô Môn, Sư Tử Trắng 2B, Khánh Mỹ – Đầm Dơi đang đẩy khối lượng công việc toàn ngành lên mức cao hơn giai đoạn trước. Song song, hạ tầng khí – LNG và các tổ hợp lọc hóa dầu được nâng cấp để xử lý đa dạng nguyên liệu, tăng tỷ trọng sản phẩm hóa dầu và nhiên liệu hàng không bền vững. Khi chuỗi từ khai thác, vận chuyển, xử lý khí đến phát điện được hoàn thiện, LNG nhiệt điện và điện khí không chỉ là “giải pháp tình thế” mà trở thành trụ cột lâu dài cho năng lượng bền vững, giảm phát thải và giữ ổn định hệ thống trong bối cảnh năng lượng tái tạo ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.
Kết luận: cửa sổ cơ hội hẹp cho điện khí và LNG, nhưng rất đáng giá
Điện khí thiên nhiên Việt Nam và LNG nhiệt điện đang đứng trước cửa sổ cơ hội hiếm có: nhu cầu điện tăng trưởng khoảng 10%/năm đến 2030, cơ chế giá điện mới dần tháo gỡ nút thắt chi phí, còn áp lực an ninh năng lượng buộc hệ thống phải đầu tư mạnh vào toàn chuỗi dầu khí. Câu hỏi không phải là “có nên phát triển điện khí và LNG hay không”, mà là “làm sao điều chỉnh giá điện và phân bổ rủi ro hợp đồng để nhà đầu tư dám bỏ vốn, người tiêu dùng vẫn chịu được chi phí”.
Nếu cải cách pháp lý và cơ chế giá diễn ra đủ nhanh, điện khí và LNG sẽ trở thành nhịp cầu dẫn Việt Nam tới một hệ thống năng lượng bền vững: giảm phụ thuộc vào than, hỗ trợ năng lượng tái tạo, đồng thời giữ được độ tin cậy của lưới điện trong giai đoạn kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao. Ngược lại, nếu chậm tay, cơ hội này sẽ bị thay thế bởi các nguồn nhập khẩu điện hoặc nhiên liệu kém hiệu quả hơn, khiến chi phí toàn xã hội tăng lên mà vẫn không đảm bảo an ninh năng lượng như kỳ vọng.
