Tuổi thọ là kết quả của nhiều yếu tố, không phải một công thức
Đặc điểm sống thọ là những yếu tố về sức khỏe và cách ứng xử được ghi nhận có liên hệ với việc sống lâu, nhưng không thể dùng riêng lẻ để dự đoán tuổi thọ của một người. Hai nghiên cứu về sức khỏe tuổi trung niên và tính cách ở người sống trăm tuổi cùng nhấn mạnh một điểm: thói quen thể chất có thể để lại dấu ấn lâu dài, còn nét tính cách thường thấy chưa chắc là nguyên nhân kéo dài cuộc đời. Sự phân biệt này quan trọng hơn những lời hứa về một “bí quyết” trường thọ. Một nghiên cứu công bố tháng 8/2026 theo dõi 2.690 nam giới suốt nhiều thập kỷ; nghiên cứu khác, tiến hành tại Đại học Yeshiva năm 2012, phân tích gần 250 người sống trăm tuổi. Đặt cạnh nhau, chúng đem lại gợi ý thực tế nhưng cũng nhắc người đọc không nên biến mối liên hệ thống kê thành bảo đảm cá nhân.
Năm chỉ dấu sức khỏe được theo dõi từ tuổi 42
Trong nghiên cứu thứ nhất, các nhà khoa học đánh giá năm yếu tố nguy cơ tim mạch có thể thay đổi khi người tham gia ở độ tuổi trung bình 42: không hút thuốc, BMI dưới 25 kg/m², huyết áp tâm thu dưới 140 mmHg, cholesterol toàn phần dưới 6,0 mmol/L và đường huyết dưới 9,0 mmol/L sau một giờ trong nghiệm pháp glucose. Theo dõi kết thúc ngày 31/1/2025, với thời gian trung bình khoảng 40 năm. Tỷ lệ sống đến 90 tuổi tăng theo số tiêu chí đạt được: từ 6,8% ở nhóm không đạt tiêu chí nào lên 41,9% ở nhóm đạt đủ năm. Tuổi thọ trung bình ước tính tương ứng là 73,8 và 84,7 tuổi; nhóm đạt cả năm tiêu chí sống trung bình lâu hơn gần 11 năm. Đây là kết quả đáng chú ý, nhưng mẫu nghiên cứu chỉ gồm nam giới khỏe mạnh, nên không thể áp dụng nguyên xi cho mọi người.
Thông điệp hữu ích không phải là theo đuổi một con số tuyệt đối, mà là chủ động quản lý sức khỏe tuổi trung niên. Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, thịt đỏ, muối và đường bổ sung; đồng thời duy trì vận động thường xuyên là những hướng đi thiết thực. Theo dõi cân nặng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu cũng giúp phát hiện sớm bất thường. Sức khỏe tim mạch tốt ở tuổi trung niên trong nghiên cứu còn gắn với ít suy yếu thể chất hơn và mức hài lòng cuộc sống cao hơn khi về già. Dù vậy, không đạt đủ năm tiêu chí không đồng nghĩa một người chắc chắn sẽ sống ngắn; kết quả mô tả khác biệt giữa các nhóm, chứ không phải lời tiên đoán cho từng cá nhân.
Người sống trăm tuổi thường được mô tả là lạc quan và biết gọi tên cảm xúc
Nghiên cứu năm 2012 về gần 250 người sống trăm tuổi ghi nhận hai đặc điểm nổi bật: thái độ tích cực và khả năng nhận thức cảm xúc. Người thân, bạn bè thường mô tả họ là lạc quan, dễ tính và hướng ngoại; tiếng cười cũng được xem là một phần quan trọng trong đời sống của nhiều người tham gia. Nhưng lạc quan không có nghĩa là lúc nào cũng vui vẻ hay phủ nhận khó khăn. Đó có thể là khả năng đối diện thử thách mà vẫn giữ được sự linh hoạt trong cách nhìn nhận. Tương tự, nhận thức cảm xúc không đồng nghĩa kìm nén cảm xúc: hiểu mình đang cảm thấy gì rồi diễn đạt phù hợp có thể hỗ trợ giao tiếp, duy trì quan hệ và giải quyết bất đồng. Đây là phần thực tế đáng cân nhắc khi bàn về tính cách và tuổi thọ: kỹ năng cảm xúc có ích cho đời sống hiện tại, ngay cả khi chưa thể xem chúng là phương pháp kéo dài tuổi đời.
Cách nghiên cứu tính cách cũng cần được đặt trong bối cảnh: dữ liệu gồm lời tự thuật của người tham gia và lời kể từ những người xung quanh. Vì vậy, những điểm chung được ghi nhận là mô tả một nhóm người đã sống rất lâu, không chứng minh rằng tính cách ấy đã đưa họ đến tuổi thọ cao. Các nhà nghiên cứu chưa xác định được người lạc quan sống lâu hơn, hay việc sống thọ khiến họ có xu hướng duy trì tinh thần tích cực. Cần thêm nghiên cứu để làm rõ chiều tác động và các yếu tố khác có thể cùng ảnh hưởng.
Nên xem kết quả như gợi ý hành động, không phải lời hứa
Hai nghiên cứu bổ sung cho nhau nhưng không thể gộp thành một công thức: nghiên cứu dài hạn cho thấy năm chỉ dấu tim mạch ở tuổi trung niên có liên hệ với khả năng sống đến 90 tuổi, còn khảo sát người sống trăm tuổi ghi nhận hai nét tính cách phổ biến. Cả hai đều có giới hạn và không chứng minh quan hệ nhân quả. Đạt đủ năm tiêu chí không bảo đảm một người sẽ sống thêm gần 11 năm; lạc quan và nhận biết cảm xúc cũng chưa được chứng minh là bí quyết sống thọ. Kết luận hợp lý là tập trung vào điều có thể làm hôm nay: không hút thuốc, chăm sóc tim mạch, vận động, ăn uống cân bằng, đồng thời học cách nhận biết và chia sẻ cảm xúc phù hợp. Những lựa chọn ấy có giá trị cho sức khỏe và chất lượng sống, dù không ai có thể bảo đảm trước số năm tuổi thọ.
