Từ mô hình số đến lựa chọn quy hoạch tốt hơn
Bản sao số đô thị là mô hình số mô phỏng quy hoạch và hoạt động của một khu vực, giúp nhà quản lý dự báo tác động của các phương án phát triển trước khi quyết định ngoài thực tế. Đây có thể là bước tiến đáng kể cho TP.HCM: thay vì chỉ xử lý vấn đề sau khi công trình hình thành hay ngập úng xảy ra, thành phố có thể dùng mô phỏng để so sánh lựa chọn từ sớm. Chiều 12/11, tại họp báo về tình hình kinh tế - xã hội, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho biết thành phố ưu tiên giải quyết các bài toán quản lý đô thị, ứng dụng AI và chuẩn hóa quy trình làm việc của cán bộ, công chức, viên chức. Phát triển mô hình Digital Twin là một nhiệm vụ nhằm phục vụ quản lý, điều hành và ra quyết định.
Theo định hướng được công bố, mô hình sẽ mô phỏng, dự báo quy hoạch và đánh giá phương án phát triển, cải tạo, chỉnh trang đô thị. Giá trị của nó không nằm ở hình ảnh ba chiều bắt mắt, mà ở khả năng trả lời những câu hỏi cụ thể: một dự án tác động ra sao đến hạ tầng, giao thông, ngập lụt và môi trường? So sánh các tác động ấy trước khi chốt phương án có thể giúp quy hoạch đô thị bớt phụ thuộc vào đánh giá rời rạc, đồng thời hỗ trợ lãnh đạo chọn phương án phù hợp hơn.
Mô phỏng chỉ hữu ích khi dữ liệu được nối liền
Bản sao số không tự tạo ra một bức tranh chính xác về thành phố. Nó cần dữ liệu đủ tin cậy, cập nhật và có thể kết nối giữa các sở, ngành, địa phương. TP.HCM đã công bố 70 cơ sở dữ liệu mở, triển khai bản đồ số với 205 lớp dữ liệu và kết nối 13 nhóm dữ liệu quốc gia. Đây là nền móng đáng kể, nhưng chưa đồng nghĩa với một hệ thống đã vận hành liền mạch.
Sở cũng thừa nhận dữ liệu và các hệ thống số hiện chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ; một số hệ thống chuyên ngành còn bất cập, còn năng lực công nghệ thông tin ở cấp cơ sở không đồng đều. Vì vậy, ưu tiên kho dữ liệu dùng chung là điều kiện thiết yếu, không phải phần việc phụ. Nếu các lớp dữ liệu về giao thông, công trình, thoát nước và môi trường không ăn khớp, kết quả mô phỏng có thể tạo cảm giác chính xác nhưng dẫn đến lựa chọn sai. Thành phố cần công khai cách dữ liệu được cập nhật và kiểm chứng, đồng thời mở rộng khả năng khai thác dữ liệu theo quy định cho người dân, doanh nghiệp.
Trợ lý AI cần giúp việc, không thay người chịu trách nhiệm
Song song với bản sao số, TP.HCM đang đưa trợ lý AI vào quản lý nhà nước và gắn hướng đi này với phát triển hạ tầng tính toán hiệu năng cao. AI đã được sử dụng để hỗ trợ cán bộ tra cứu pháp luật, rà soát văn bản, tổng hợp hồ sơ và theo dõi tiến độ công việc; người dân cũng có thể nhận hỗ trợ trực tuyến 24/7. Đây là ứng dụng thiết thực nếu nó rút ngắn thời gian tìm thông tin và giúp hồ sơ được xử lý nhất quán hơn.
Tuy nhiên, trợ lý AI nên là công cụ hỗ trợ chứ không phải nơi ủy thác quyết định hành chính. Thành phố cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định về an toàn và quản lý rủi ro để bảo đảm việc ứng dụng có kiểm soát. Với người dân, chất lượng dịch vụ không chỉ được đo bằng khả năng trả lời nhanh: câu trả lời phải đúng, dễ kiểm tra và có đường chuyển tiếp tới cán bộ khi vấn đề phức tạp. Hơn 4 triệu chữ ký số miễn phí đã được cấp, tương ứng trên 40% dân số trưởng thành. Con số này cho thấy nền tảng dịch vụ số đang mở rộng, nhưng khả năng sử dụng thuận tiện và bảo vệ dữ liệu mới quyết định niềm tin.
Thước đo cuối cùng là quyết định tốt hơn
Tiềm năng lớn nhất của mô phỏng là biến phương án phát triển thành thứ có thể kiểm tra và so sánh: cơ quan quản lý có thể xem một dự án ảnh hưởng thế nào đến hạ tầng và các khu vực lân cận, rồi cân nhắc trước khi cấp phép hoặc điều chỉnh quy hoạch. Mô hình cũng được định hướng để quản lý, giám sát đầu tư xây dựng tại từng khu vực. Nếu kết quả được dùng xuyên suốt từ lập quy hoạch tới theo dõi công trình, bản sao số có thể giúp phát hiện xung đột sớm và giải thích rõ hơn lý do chọn phương án.
TP.HCM đã công bố 22 bài toán lớn và chọn 3 bài toán để tập trung giải quyết; các nhiệm vụ về GIS dùng chung, tích hợp dữ liệu và hỗ trợ quản lý cấp xã đang hình thành nền tảng có thể mở rộng. Thành phố cũng đặt mục tiêu chuẩn hóa chuyển đổi số cấp xã, với 100% cán bộ được trang bị chữ ký số và xử lý hồ sơ hoàn toàn trên môi trường mạng. Nhưng số lượng nền tảng không nên trở thành thước đo thành công. Bản sao số và trợ lý AI chỉ đáng đầu tư khi giúp quyết định quy hoạch tốt hơn, dịch vụ công dễ tiếp cận hơn và trách nhiệm của cơ quan quản lý rõ ràng hơn.
