Bạo lực không thể là cách phản ứng khi bất đồng
Dạy con ứng xử khi mâu thuẫn là giúp trẻ nhận diện cảm xúc, nói rõ điều mình không đồng tình và tìm người hỗ trợ, đồng thời hiểu rằng tức giận không cho phép làm tổn thương người khác. Đây không phải bài học chỉ nói một lần sau biến cố, mà cần được vun đắp trong những cuộc trò chuyện và cách người lớn cư xử mỗi ngày. Sáng 19.10, trong giờ chữa bài kiểm tra tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, xã Nội Bài, một nam sinh lớp 12 đã có hành vi bạo lực với giáo viên chủ nhiệm. Nhà trường đưa giáo viên đi kiểm tra y tế, phối hợp với gia đình và công an; sức khỏe, tinh thần của cô được thông tin là ổn định và tiếp tục được theo dõi. Video vụ việc xuất hiện trên mạng xã hội tối hôm sau, làm dấy lên tranh luận về học sinh bạo lực và trách nhiệm giáo dục của gia đình. Vụ việc khiến phụ huynh nhìn lại điều con học được khi bất đồng với giáo viên: phản ứng bằng lời nói, tìm hỗ trợ hay dùng sức mạnh.
Lắng nghe con, nhưng không vội đứng về một phía
Khi con kể rằng mình bị giáo viên phê bình hoặc đối xử không công bằng, phản xạ bênh con ngay có thể đóng lại cơ hội tìm hiểu sự việc. Nhưng gạt cảm xúc của trẻ đi cũng không giúp trẻ học cách giải quyết mâu thuẫn. Cha mẹ nên nghe con kể trọn vẹn, hỏi điều gì đã xảy ra và con cảm thấy thế nào, rồi tìm thêm thông tin từ giáo viên, bạn học hoặc người liên quan khi cần. Một phụ huynh có con học lớp 8 và lớp 10 chia sẻ nguyên tắc nhắc con là “động khẩu không động thủ”; nếu con thấy mình bị đối xử không công bằng, anh sẽ lắng nghe trước rồi trao đổi với giáo viên và xác minh thêm. Cách tiếp cận ấy truyền đi thông điệp quan trọng: con được quyền trình bày góc nhìn, nhưng cần chấp nhận kiểm chứng và chịu trách nhiệm về hành vi. Phối hợp chủ động với nhà trường cũng giúp phụ huynh nhận ra sớm những thay đổi trong cách ứng xử hay tâm trạng của trẻ.
Công nhận cảm xúc, giữ giới hạn nhất quán
Trẻ có thể tức giận, xấu hổ hoặc cảm thấy bị đối xử thiếu công bằng; điều cần ngăn chặn là việc biến cảm xúc thành hành vi gây hại. Chuyên gia tâm lý Chu Thị Thảo lưu ý cha mẹ nên giữ bình tĩnh, bảo đảm an toàn và công nhận cảm xúc của con mà không đồng nghĩa chấp nhận la hét, đập phá hay tấn công người khác. Quát mắng, đe dọa hoặc dùng bạo lực để dạy con cũng có thể làm trẻ học theo cách áp đặt; ngược lại, nhượng bộ mỗi lần trẻ gây áp lực có thể củng cố hành vi đó. Gia đình có thể hướng dẫn con gọi tên cảm xúc, tạm dừng để bình tĩnh, dùng lời nói để nêu bất đồng và tìm người lớn đáng tin cậy hỗ trợ. Hãy thống nhất quy tắc ứng xử cụ thể, nhắc lại trong đời sống thường ngày và làm gương bằng cách giải quyết bất hòa không dùng bạo lực. Con có quyền tức giận, nhưng không có quyền làm tổn thương người khác.
Khi cần, hãy tìm hỗ trợ thay vì chờ sự việc leo thang
Một lần nóng giận không đủ để kết luận trẻ có vấn đề tâm lý. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên bùng nổ, hành vi gây hại ngày càng nghiêm trọng, khó bình tĩnh trở lại hoặc ảnh hưởng đến học tập và các mối quan hệ, gia đình nên tìm hiểu nguyên nhân và cân nhắc hỗ trợ chuyên môn. Nếu trẻ tấn công gây thương tích, đe dọa làm hại người khác hoặc tự làm tổn thương bản thân, ưu tiên trước hết là bảo đảm an toàn và tìm trợ giúp kịp thời. Sau vụ việc, cơ quan chức năng đang điều tra; nguyên nhân chưa được công bố. Ngành giáo dục cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo nhà trường phối hợp với công an, hỗ trợ giáo viên hồi phục và ổn định tâm lý, đồng thời tăng cường tư vấn, giáo dục kỹ năng ứng xử và phối hợp với gia đình. Nhưng phòng ngừa không thể giao hết cho trường học. Muốn con biết bất đồng mà không làm tổn thương ai, cha mẹ phải lắng nghe, đặt giới hạn và làm mẫu mỗi ngày.
