Việt Nam muốn gì từ các cơ chế CLMV và Mekong-Nhật Bản?
Hợp tác CLMV và Mekong-Nhật Bản là các cơ chế liên kết giữa Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam và Nhật Bản nhằm thúc đẩy kết nối kinh tế, thu hẹp khoảng cách phát triển, hỗ trợ hội nhập ASEAN và tăng cường ổn định, thịnh vượng cho toàn tiểu vùng Mekong thông qua các sáng kiến, dự án và khuôn khổ hợp tác đa tầng giữa chính phủ, đối tác phát triển và khu vực tư nhân. Ngày 30/9 tại Hạ Long, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng đã tham dự và phát biểu tại các Hội nghị Quan chức cao cấp (SOM) của hai cơ chế này, trong bối cảnh các bên cần xác định ưu tiên mới cho giai đoạn hợp tác tiếp theo. Việt Nam không còn chấp nhận vai trò "tham dự" thuần túy, mà chủ động đưa ra bộ khuyến nghị chiến lược với tham vọng tạo động lực, đặt lại trọng tâm hợp tác và gắn tiến trình tiểu vùng với lợi ích dài hạn của mình.
CLMV: từ thu hẹp khoảng cách phát triển đến tái định nghĩa kết nối kinh tế
Trong 5 năm biến động vừa qua, hợp tác CLMV đã chứng minh giá trị trong thu hẹp khoảng cách phát triển và tăng cường kết nối kinh tế giữa bốn nước, đồng thời bảo đảm tiến trình hội nhập ASEAN mang lại cơ hội cho tất cả các thành viên. Đây là nền tảng để Việt Nam đề xuất một bước chuyển: nâng CLMV từ cơ chế hỗ trợ sang không gian xây dựng tầm nhìn phát triển chung. Tại Hội nghị SOM, Việt Nam kêu gọi hoàn thiện văn kiện Cấp cao theo hướng đổi mới tư duy, xác định rõ ưu tiên hợp tác mới gắn với yêu cầu phát triển hiện nay. Trọng tâm được nhấn mạnh không phải là thêm nhiều khẩu hiệu, mà là thiết kế lại hợp tác CLMV xoay quanh các trụ cột kết nối kinh tế, du lịch, phát triển nguồn nhân lực và quản lý bền vững nguồn nước – các lĩnh vực có tác động trực tiếp tới năng lực cạnh tranh tiểu vùng.
Kết nối kinh tế và đổi mới sáng tạo: trục chiến lược mới của tiểu vùng Mekong
Điểm đáng chú ý trong đề xuất của Việt Nam là sự dịch chuyển rõ rệt sang trục kết nối kinh tế và đổi mới sáng tạo như nền tảng cho hợp tác tiểu vùng Mekong. Trong khuôn khổ CLMV, kết nối kinh tế không chỉ là hạ tầng giao thông, mà được hiểu rộng hơn: liên kết du lịch, chuỗi giá trị khu vực, thị trường lao động và hợp tác quản lý nguồn nước xuyên biên giới. Trong cơ chế Mekong-Nhật Bản, Việt Nam ủng hộ ưu tiên các lĩnh vực mang màu sắc đổi mới sáng tạo: chuỗi cung ứng thông minh, năng lượng tái tạo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ mới nổi, cùng phòng chống tội phạm xuyên quốc gia – những mảng có thể tạo bước nhảy vọt về chất cho tiểu vùng. Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức chiến lược: nếu Mekong không bắt kịp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, khu vực sẽ bị khóa chặt ở vị trí phụ thuộc trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Mekong-Nhật Bản: không gian mở rộng để nâng cấp liên kết khu vực
Việt Nam coi Mekong-Nhật Bản là cơ chế hợp tác mở rộng, giúp tiểu vùng Mekong kết nối với một đối tác công nghệ cao và tài chính mạnh nhằm tăng cường liên kết khu vực. Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng đánh giá hợp tác này đã đóng góp quan trọng vào tăng cường kết nối, phát triển bền vững, ứng phó thách thức an ninh phi truyền thống và xây dựng quan hệ đối tác tin cậy giữa Nhật Bản và các nước Mekong. Tuy vậy, bà thẳng thắn nhìn nhận kết quả hợp tác chưa tương xứng với kỳ vọng và tiềm năng, nên đề nghị các bên mỗi năm xác định một số trọng tâm cụ thể để trình Lãnh đạo thông qua. Việc Nhật Bản thúc đẩy cơ chế theo tinh thần "đồng kiến tạo" mở ra dư địa lớn cho các nước Mekong, nếu họ biết dùng các khuôn khổ sẵn có như POWERR ASIA để huy động nguồn lực cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kết nối hành lang giao thông, cảnh báo sớm thiên tai và bảo đảm an ninh lương thực.
Từ sáng kiến của Việt Nam đến bài toán thực thi cho cả tiểu vùng
Các quan chức cao cấp tham dự đều ủng hộ đề xuất của Việt Nam về lĩnh vực ưu tiên và các sáng kiến dự kiến báo cáo lên Hội nghị Cấp cao CLMV lần thứ 12 và Hội nghị Cấp cao Mekong-Nhật Bản lần thứ 13. Đáng chú ý, Hội nghị Cấp cao Mekong-Nhật Bản tới sẽ là cuộc gặp đầu tiên của Lãnh đạo các nước Mekong và Nhật Bản sau 6 năm, được kỳ vọng tạo ra kết quả thiết thực và động lực mới cho giai đoạn hợp tác tiếp theo. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng không nằm ở số lượng dự án, mà ở khả năng "làm mới" cam kết – đúng như Việt Nam nhấn mạnh: cần lộ trình rõ, rà soát thường xuyên, trách nhiệm chung và sự tham gia thực chất của khu vực tư nhân. Nếu các nước Mekong biến những ưu tiên về kết nối kinh tế và đổi mới sáng tạo thành chương trình hành động cụ thể, tiểu vùng có cơ hội thoát khỏi thế bị động trước biến động khu vực, còn Việt Nam khẳng định vai trò là nước thúc đẩy, định hình cuộc chơi hợp tác tiểu vùng.
