Từ tầm nhìn chung đến bốn ưu tiên hành động
Bốn ưu tiên chiến lược của quan hệ Việt Nhật là củng cố tin cậy chính trị, tăng cường liên kết kinh tế, mở rộng hợp tác đổi mới sáng tạo và nâng cao hợp tác giữa các địa phương. Đây là chương trình hành động nhằm đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện từ tuyên bố cấp cao thành kết quả có thể đo đếm.
Chiều 9/11, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách trước Quốc hội Nhật Bản; sáng hôm sau, ông tiếp các lãnh đạo chính đảng, cựu Thủ tướng và đại diện một số địa phương Nhật Bản. Những cuộc gặp này nối bài phát biểu với việc triển khai Tuyên bố Tầm nhìn chung, hướng tới tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường. Trong bối cảnh thế giới biến động, bốn ưu tiên là lựa chọn thực tế: duy trì đối thoại chính trị, giảm điểm nghẽn kinh tế và xây dựng năng lực phát triển dài hạn. Nhưng phép thử không nằm ở số cuộc gặp; nó nằm ở việc hai bên có biến cam kết thành hợp tác liên tục hay không.
Tin cậy chính trị phải mở đường cho liên kết kinh tế
Ưu tiên đầu tiên là duy trì tiếp xúc thường xuyên qua các kênh Đảng, Nhà nước và Quốc hội. Đây không chỉ là nghi thức ngoại giao: đối thoại ổn định giúp hai bên xử lý vướng mắc sớm, tạo nền tảng cho các quyết định đầu tư và hợp tác dài hạn. Ưu tiên thứ hai, liên kết kinh tế và an ninh kinh tế, vì vậy cần được xem là phần tiếp nối trực tiếp của tin cậy chính trị.
Phát biểu tại Quốc hội Nhật Bản, ông Tô Lâm nêu mong muốn xây dựng chuỗi cung ứng đa dạng, minh bạch, có khả năng thích ứng, đồng thời tăng cường hợp tác về năng lượng, logistics và hạ tầng. Định hướng này nối các đề xuất về công nghệ và năng lực tự chủ với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp: nguồn cung đáng tin cậy, kết nối hiệu quả và khả năng ứng phó biến động. Nếu chỉ dừng ở trao đổi chính sách, liên kết vẫn mỏng; điều cần thiết là dự án hợp tác có chiều sâu, giúp các bên cùng nâng năng lực và giảm lệ thuộc vào một mắt xích đơn lẻ.
Đổi mới sáng tạo cần đi cùng năng lực làm chủ
Ưu tiên thứ ba, hợp tác đổi mới sáng tạo, có thể tạo khác biệt lâu dài nếu không chỉ giới hạn ở chuyển giao công nghệ. Hai bên được khuyến khích kết nối trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nâng năng lực nghiên cứu, thiết kế, quản trị và thương mại hóa sản phẩm. Các lĩnh vực được nêu gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, công nghệ biển và đại dương, cùng giải pháp chuyển đổi xanh.
Các cuộc tiếp ở Tokyo cũng nhấn mạnh công nghệ vũ trụ, nông nghiệp công nghệ cao và hợp tác địa phương. Đó là cách cụ thể hóa ưu tiên bằng mạng lưới hợp tác rộng hơn, thay vì trông chờ vào một vài dự án lớn. Quan trọng hơn, mục tiêu phải là để doanh nghiệp và nhân lực trong nước tham gia sâu vào nghiên cứu, thiết kế và sản xuất. Nếu Việt Nam chỉ tiếp nhận công nghệ mà không tăng năng lực tự chủ, hợp tác sẽ tạo lợi ích trước mắt nhưng khó nâng tầm năng suất trong dài hạn.
Nghị viện và địa phương là cầu nối thực thi
Ưu tiên thứ tư là tăng hiệu quả hợp tác giữa các địa phương; song song, hợp tác nghị viện được kỳ vọng biến thỏa thuận cấp cao thành tiến trình có theo dõi và tháo gỡ vướng mắc. Chủ tịch Thượng viện Nhật Bản Sekiguchi Masakazu khẳng định Quốc hội Nhật Bản sẽ phát huy vai trò trong việc cụ thể hóa các thỏa thuận giữa lãnh đạo hai nước. Đối thoại nghị viện vì thế không nên dừng ở việc tái khẳng định thiện chí, mà cần hỗ trợ giám sát tiến độ và xử lý trở ngại trong thực hiện.
Kết quả cuối cùng phải hiện diện trong đời sống người dân. Hợp tác lao động cần chú trọng kỹ năng, minh bạch tuyển dụng, chi phí hợp lý và bảo vệ quyền lợi; Nhật Bản cũng được đề nghị tạo điều kiện để cộng đồng gần 700.000 người Việt hội nhập, phát triển. Giao lưu văn hóa, du lịch và kết nối thế hệ trẻ, gắn với Năm Du lịch Việt – Nhật 2027, có thể củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ song phương. Bốn ưu tiên chỉ thật sự thành công khi các cam kết cấp cao tạo ra cơ hội thiết thực, chứ không chỉ thêm một bản tuyên bố.
