Giá chip tăng và hồi chuông cáo chung cho smartphone giá rẻ
Giá chip tăng trong ngành smartphone là hiện tượng chi phí bộ vi xử lý và chip nhớ tăng hai chữ số phần trăm hoặc vài trăm phần trăm, khiến các hãng buộc phải nâng giá bán lẻ, cắt giảm tính năng hoặc ngừng hoàn toàn những mẫu smartphone giá rẻ vốn dựa vào biên lợi nhuận rất mỏng để tồn tại. Tuần này, Qualcomm gửi thư chính thức đến khách hàng, thông báo sẽ tăng giá chip ở mức hai chữ số phần trăm và áp dụng từ ngày 1/9 cho toàn bộ sản phẩm xuất xưởng sau thời điểm đó. Hãng thừa nhận đã “cạn kiệt khả năng hấp thụ chi phí từ nhà cung cấp” trước khi đi tới quyết định tăng giá. Điều đó nghĩa là cú sốc giá này không còn được chặn ở thượng nguồn: nó sẽ chảy thẳng vào túi tiền người dùng cuối.
Người dùng có thể hy vọng thị trường tự điều chỉnh, nhưng thực tế nói khác. Giá smartphone trung bình toàn cầu đã tăng 12% lên 577 USD (approx. ₫14,500,000) chỉ trong quý đầu năm nay theo Omdia. Đây là dấu hiệu cho thấy xu hướng mới không phải là vài đợt tăng giá lẻ tẻ mà là một chu kỳ tăng kéo dài. Khi Qualcomm tăng giá, các hãng buộc phải lựa chọn: hy sinh lợi nhuận, hay đẩy gánh nặng sang khách hàng. Lịch sử gần đây cho thấy họ gần như luôn chọn phương án thứ hai. Và một khi giá nền đã được nâng lên, rất hiếm khi nó quay lại vạch xuất phát.
Cơn khát chip nhớ: vì sao mọi con đường đều dẫn tới AI?
Đằng sau quyết định Qualcomm tăng giá không phải là một cái cớ dễ dãi về “gián đoạn chuỗi cung ứng”, mà là cuộc đại chuyển dịch tài nguyên sang AI. Chi phí DRAM và NAND tăng mạnh khiến giá bộ nhớ lần đầu vượt chi phí SoC trong cấu hình smartphone. Nói thẳng: phần bộ nhớ vốn bị xem là linh kiện phụ giờ đã đắt hơn cả bộ vi xử lý trung tâm. Các nhà sản xuất chip nhớ lớn như Samsung, SK Hynix và Micron đang dồn phần lớn công suất cho HBM và bộ nhớ máy chủ dung lượng lớn phục vụ trung tâm dữ liệu AI.
Hệ quả là thiếu hụt chip nhớ cho thiết bị tiêu dùng: nguồn cung chip nhớ phổ thông bị thu hẹp, trong khi toàn bộ ngành điện tử – từ điện thoại đến máy tính, máy chơi game – phải tranh nhau lượng linh kiện ngày càng khan hiếm. Trong quý II, giá bộ nhớ dành cho smartphone đã tăng hơn 300% so với cùng kỳ năm trước. Câu chuyện không chỉ là giá chip tăng; đó là việc smartphone phải cạnh tranh trực tiếp với trung tâm dữ liệu AI để giành từng gigabyte bộ nhớ. Và trong cuộc đua này, thiết bị giá rẻ luôn là kẻ thua cuộc đầu tiên.
Smartphone dưới 100 USD: phân khúc bị “xóa sổ” chứ không chỉ thu hẹp
Nếu phải chọn một nạn nhân lớn nhất của đợt tăng giá chip lần này, đó chính là smartphone giá rẻ. Chi phí chip nhớ cho một chiếc điện thoại dưới 100 USD đã tăng từ 14 USD lên 70 USD (approx. ₫1,750,000) chỉ trong một năm – mức tăng 400% khiến phần bộ nhớ hiện đắt hơn cả tổng giá thành sản xuất toàn bộ thiết bị cách đây một năm. Khi chi phí chip nhớ phình to như vậy, “Không thể sản xuất smartphone dưới 100 USD có lãi vào lúc này, cũng như trong tương lai gần” – nhận định được Omdia nêu thẳng.
Nhiều người tưởng rằng các hãng vẫn có thể bù bằng cách giảm cấu hình màn hình, camera hoặc pin. Nhưng dư địa cắt giảm đã gần như cạn kiệt khi hầu hết linh kiện khác cũng trong xu hướng tăng giá cùng lúc. Một số nhà sản xuất buộc phải hủy hoặc trì hoãn sản phẩm, số khác chuyển sang nền tảng giá rẻ hơn như UNISOC để kéo chi phí xuống. Tuy vậy, đây chỉ là giải pháp giữ chân những model “vừa túi tiền”, chứ không cứu nổi phân khúc siêu rẻ. Thời điểm hiện tại, điện thoại dưới 100 USD không chỉ bị thu hẹp mà đang biến mất khỏi thị trường.
Thêm ít nhất một năm khó khăn: ai phải trả giá cho cuộc chơi AI?
Cơn thiếu hụt chip nhớ không phải là cú sốc ngắn hạn rồi thôi. Lượng chip smartphone xuất xưởng toàn cầu đã giảm 15% trong nửa đầu năm, khi các hãng cắt giảm sản lượng và ưu tiên thiết bị cao cấp. Counterpoint dự báo nguồn cung bộ nhớ sẽ khan hiếm ít nhất đến nửa cuối năm 2027. Điều đó nghĩa là toàn bộ ngành công nghiệp smartphone phải trải qua thêm ít nhất một năm khó khăn nữa. Dự kiến, lượng smartphone toàn cầu sẽ giảm 12% trong cả năm, trong đó phân khúc dưới 400 USD có thể giảm tới 22%. Đây không phải sự điều chỉnh nhẹ; đó là tái cấu trúc thị trường theo hướng ưu ái thiết bị đắt tiền.
Theo một nhà phân tích, trong nửa đầu năm, chi phí bộ nhớ đã vượt chi phí chip ở tất cả phân khúc giá. Điều này không chỉ kéo giá bán lẻ lên, mà còn kéo dài chu kỳ nâng cấp thiết bị của người dùng. Khi smartphone giá rẻ biến mất, người dùng ở thị trường mới nổi – vốn phụ thuộc vào nhóm sản phẩm này để tiếp cận smartphone lần đầu – phải đứng ngoài cuộc chơi công nghệ trong giai đoạn có thể kéo dài đến 2027. Nói cách khác, chúng ta đang trả một phần chi phí cho cuộc bùng nổ AI bằng việc chấp nhận một “khoảng cách số” mới giữa những ai đủ tiền mua smartphone và những ai không thể.
Có còn hy vọng cho smartphone giá rẻ sau 2027?
Triển vọng duy nhất cho smartphone giá rẻ là thời điểm giá chip nhớ hạ nhiệt. Một số chuyên gia dự báo khi giá chip nhớ ổn định trở lại trong một đến hai năm nữa, các nhà sản xuất nhỏ ở thị trường địa phương có thể hồi sinh phân khúc siêu rẻ. Nhưng ngay cả trong kịch bản lạc quan đó, thiệt hại về hiện tại là rất rõ: phân khúc giá rẻ chịu ảnh hưởng nặng nhất với sản lượng có thể sụt giảm tới 30% trong năm. Đây là cú sốc cung – cầu mà không phải thương hiệu nhỏ nào cũng sống sót để chờ ngày phục hồi.
Người tiêu dùng không hoàn toàn bất lực. Ở phía cầu, việc kéo dài vòng đời thiết bị, mua lại máy cũ chất lượng tốt, hoặc chấp nhận cấu hình khiêm tốn hơn là cách để giảm bớt tác động. Ở phía cung, các hãng cần trung thực hơn về lý do tăng giá chip tăng, công khai chi phí và tránh “hớt váng” trong giai đoạn khó khăn. Cuối cùng, câu hỏi không phải là AI có làm smartphone đắt hơn hay không – điều đó đang xảy ra rồi – mà là chúng ta có để giấc mơ smartphone giá rẻ biến mất vĩnh viễn sau cú sốc lần này hay sẽ tìm cách đưa nó trở lại khi cơn bão chip nhớ đi qua.
