Ngoại giao có cửa, nhưng chưa đủ để gọi là bước ngoặt
Đàm phán Mỹ Iran là nỗ lực tìm giải pháp chính trị cho những bất đồng giữa Washington và Tehran, trong khi nguy cơ đối đầu quân sự vẫn còn hiện hữu. Tín hiệu mới từ hai phía đáng chú ý, nhưng chưa chứng minh rằng một thỏa thuận đã ở trong tầm tay. Ngày 2/11, Tổng thống Donald Trump nói Mỹ có thể sẽ không nối lại các đòn tấn công mà ông từng đe dọa, và khi được hỏi liệu Washington còn cân nhắc phương án đó hay không, ông trả lời: “Không”. Ông cũng nói vẫn còn thời gian để các cuộc đàm phán tiếp tục, thay vì vội chọn hành động quân sự. Đây là sự thay đổi đáng kể về giọng điệu, song chưa phải cam kết ràng buộc: lằn ranh đỏ của Mỹ về việc Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân vẫn được Trump nhắc lại. Vì thế, triển vọng hạ nhiệt phụ thuộc không chỉ vào lời nói mà còn vào khả năng hai bên thu hẹp bất đồng trong bản dự thảo đang được bàn thảo.
Hai bên nói tích cực, trung gian vẫn đang nối các đầu mối
Thông điệp lạc quan không chỉ đến từ Nhà Trắng. Phó tổng thống JD Vance cho biết Washington đã có những cuộc trao đổi tốt đẹp, đồng thời nói ông và Trump khá lạc quan về khả năng đạt giải pháp bằng đàm phán và đã ghi nhận tiến triển. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng mô tả thương lượng là đang diễn ra và có tiến triển, nhưng nhấn mạnh Tehran sẵn sàng cho cả phương án phòng thủ lẫn ngoại giao. Đến tối 2/11, phía Qatar tiếp tục tới Tehran gặp ông Araghchi để bàn về một phiên bản dự thảo thỏa thuận Mỹ–Iran. Iran cho biết đề xuất bảy bước đưa ra hồi tháng 9 đã được rút gọn để có thể thực hiện trong hai ngày và vẫn là nền tảng đàm phán. Đây là dấu hiệu cho thấy các kênh liên lạc còn hoạt động; tuy nhiên, bản dự thảo và tiến độ dự kiến không đồng nghĩa hai bên đã thống nhất về điều kiện cốt lõi.
Tuyên bố quân sự nhắc rằng xung đột chưa được khép lại
Sự lạc quan ngoại giao đối nghịch với cảnh báo cứng rắn từ Tehran. Ngày 1/11, phát ngôn viên quân đội Iran Mohammad Akraminia nói một cuộc chiến mới có thể kéo dài hơn xung đột trước đó, đồng thời cảnh báo Tổng thống Mỹ sẽ không thể quyết định thời điểm hay điều kiện kết thúc. Tuyên bố được đưa ra sau khi Trump nói Mỹ có thể xử lý một hoặc hai mục tiêu còn lại trong vòng 10 phút. Hai phát ngôn cho thấy mỗi bên vẫn muốn giữ đòn bẩy: Washington nhấn mạnh khả năng hành động nhanh, còn Tehran bác bỏ giả định rằng một cuộc tấn công Iran có thể được kiểm soát theo lịch trình của Mỹ. Bối cảnh càng khiến tín hiệu hòa dịu mong manh: chín tháng sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel ngày 28/2, khu vực vẫn chịu ảnh hưởng từ những đợt đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái. Vì vậy, xung đột Mỹ Iran chưa thể xem là đã qua chỉ vì hai bên đang nói chuyện.
Triển vọng hạ nhiệt sẽ được đo bằng hành động
Quan hệ Mỹ Iran đang đứng trước một cơ hội ngoại giao thực tế, nhưng cũng dễ trượt ngược nếu tuyên bố chính trị không được chuyển thành thỏa thuận. Qatar tiếp tục làm trung gian, còn các nhà đàm phán được cho là bàn về đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong vòng hai ngày kể từ khi đạt thỏa thuận với Washington. Đây là vấn đề vượt khỏi phạm vi song phương: tuyến hàng hải này có vai trò trọng yếu với vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, nên bất ổn kéo dài có thể gây hệ lụy rộng hơn. Dù vậy, các thông tin tích cực hiện chưa xóa được khác biệt về vấn đề hạt nhân, điều kiện thỏa thuận và nguy cơ dùng vũ lực. Nhận định thận trọng nhất là cánh cửa đối thoại vẫn mở, nhưng chưa có bảo đảm rằng nó sẽ dẫn đến chấm dứt đối đầu. Chỉ khi dự thảo được hai bên chấp nhận và các lời đe dọa quân sự lắng xuống, mới có thể nói đàm phán đã tạo ra bước ngoặt.
