Khung 30-30: Nỗ lực hạ nhiệt quan hệ kinh tế Mỹ Trung sau giai đoạn căng thẳng
Thỏa thuận Mỹ Trung về khung giảm thuế cho 60 tỷ USD hàng hóa, trong đó mỗi bên được ưu đãi thuế với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa được xem là không nhạy cảm, là một cơ chế thương mại song phương mới nhằm giảm căng thẳng, thu hẹp thâm hụt thương mại và tạo thêm không gian hợp tác trong nông sản và một số mặt hàng tiêu dùng. Điểm đáng chú ý là thỏa thuận được thông báo ngày 27/9 bởi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại Trung Quốc, chỉ hai ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng trong chuyến thăm cấp nhà nước ở Washington. Đây không phải là một thỏa thuận toàn diện, mà giống một bước đi mang tính thử nghiệm để hai bên đo lường nhau trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược vẫn gay gắt. Cơ chế "30-30" được thiết kế với một hội đồng thương mại chung, có nhiệm vụ xem xét giảm thuế hàng hóa được phân loại là không nhạy cảm. Cách tiếp cận này cho thấy Washington và Bắc Kinh cùng muốn giữ dư địa cho các biện pháp cứng rắn ở những lĩnh vực chiến lược như bán dẫn tiên tiến, đồng thời hạ nhiệt ở những mảng ít gây tranh cãi hơn như nông sản, sản phẩm tiêu dùng và thiết bị y tế.
Chi tiết cơ chế giảm thuế hàng hóa: Tương đối khiêm tốn nhưng mang tính biểu tượng
Nếu nhìn vào danh mục hàng hóa được đưa vào khung giảm thuế hàng hóa, có thể thấy thỏa thuận Mỹ Trung lần này mang tính biểu tượng nhiều hơn là đột phá. Phía Trung Quốc rà soát 1.619 mặt hàng của Mỹ, bao gồm nông sản, các sản phẩm liên quan đến chăn nuôi, sản phẩm từ than và thiết bị y tế. Ngược lại, phía Mỹ chỉ xem xét 77 mặt hàng từ Trung Quốc, chủ yếu là đồ dùng cho trẻ em, sản phẩm chăm sóc cá nhân và dụng cụ thể thao. Danh mục nghiêng về các mặt hàng thiết yếu và ít nhạy cảm cho thấy cả hai bên chủ ý tránh chạm vào những điểm nóng chính trị như công nghệ cao hay quốc phòng. Tuy nhiên, sự chênh lệch về số lượng mặt hàng cũng phản ánh ưu tiên của Washington: tập trung vào giảm thâm hụt thương mại và thúc đẩy xuất khẩu nông sản, năng lượng và dịch vụ. Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, thâm hụt thương mại hàng hóa với Trung Quốc đã giảm khoảng 40% so với khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ hiện tại, xuống quanh mức 140 tỷ USD, song Washington vẫn coi đây là vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Điều này giải thích vì sao Mỹ không mở rộng ưu đãi quá nhiều cho hàng hóa Trung Quốc, giữ dư địa gây sức ép trong các vòng đàm phán tiếp theo.
Nông sản Mỹ Trung: Trụ cột thực dụng trong bức tranh thương mại song phương
Nông sản một lần nữa trở thành điểm tựa thực dụng trong quan hệ kinh tế Mỹ Trung, dù những khác biệt lớn hơn vẫn chưa được giải quyết. Nhà Trắng cho biết sau thượng đỉnh tại Washington, hai bên đạt tiến triển về một gói khoảng 30 tỷ USD giá trị hàng hóa, trong đó Trung Quốc cam kết mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm đến năm 2028, cộng thêm các cam kết về đậu tương đã có từ trước. Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent thừa nhận Bắc Kinh đang thực hiện đúng cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương theo thỏa thuận cũ, nhưng lại chậm trễ với gói nông sản bổ sung trị giá 17 tỷ USD. Trung Quốc cũng duy trì thuế trả đũa 10% với đậu tương và lúa miến Mỹ, khiến tổng mức thuế với đậu tương Mỹ lên đến 13%, cao hơn nhiều so với mức 3% áp dụng cho đậu tương Brazil. Điều này cho thấy nông sản dù là cầu nối, vẫn nằm trong logic "vừa hợp tác, vừa kiềm chế". Washington dùng thỏa thuận nông sản để tạo việc làm, hỗ trợ nông dân và giảm thâm hụt, trong khi Bắc Kinh giữ lại công cụ thuế như một lá bài mặc cả trong những vấn đề lớn hơn như đất hiếm và công nghệ cao.
Đình chiến thuế quan, đất hiếm và kỳ vọng cải thiện quan hệ kinh tế Mỹ Trung
Khung giảm thuế 30-30 được công bố song song với quyết định gia hạn thêm hai tháng lệnh đình chiến thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc, đến ngày 10/1. Đây là một bước đi mang tính "mua thời gian" nhiều hơn là giải quyết dứt điểm mâu thuẫn. Washington đã bác đề xuất kéo dài đình chiến lâu hơn, với lý do Bắc Kinh chưa thực hiện đầy đủ các cam kết, đặc biệt trong lĩnh vực đất hiếm. Đáng chú ý, trong khi phía Mỹ nhấn mạnh việc xử lý tình trạng thiếu hụt các loại đất hiếm như yttri, scandi, neodymi và indi cho xe điện, tua bin gió và thiết bị công nghệ cao, tuyên bố của Trung Quốc lại gần như không nhắc đến lĩnh vực này mà chỉ nói chung chung về thúc đẩy thương mại nông sản. Khoảng cách giữa lời nói và hành động thể hiện rõ ở việc Mỹ cho rằng Trung Quốc mới thực hiện được khoảng hai phần ba cam kết về đất hiếm. Giới phân tích đánh giá kết quả thượng đỉnh lần này là "khiêm tốn so với kỳ vọng ban đầu" và dự đoán quan hệ kinh tế Mỹ Trung sẽ chỉ cải thiện từ từ trong phần còn lại nhiệm kỳ của ông Trump. Các cuộc gặp tiếp theo giữa hai nhà lãnh đạo tại APEC ở Thâm Quyến và G20 ở Miami sẽ là phép thử xem khung giảm thuế 60 tỷ USD là bước mở đầu cho một lộ trình ổn định dài hạn hay chỉ là khoảng nghỉ kỹ thuật trước những vòng đối đầu mới.
Kết luận: Thỏa thuận Mỹ Trung là bước hạ nhiệt có điều kiện
Nhìn tổng thể, thỏa thuận Mỹ Trung về khung giảm thuế hàng hóa 60 tỷ USD và gói nông sản mới không phải bước ngoặt lịch sử, nhưng là tín hiệu rõ ràng cho thấy hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều muốn kiểm soát rủi ro trong quan hệ song phương. Cơ chế 30-30, danh mục hàng hóa ưu đãi và cam kết mua nông sản cho thấy một sự pha trộn giữa nhượng bộ có tính toán và giữ thế răn đe. Điều đáng nói là mặt trận công nghệ cao, đặc biệt bán dẫn tiên tiến, vẫn đứng ngoài phạm vi đàm phán, cho thấy cạnh tranh cốt lõi chưa hề lắng xuống. Đất hiếm tiếp tục là điểm nghẽn, trong khi đình chiến thuế quan chỉ được gia hạn ngắn, thể hiện sự thiếu niềm tin chiến lược. Quan hệ kinh tế Mỹ Trung vì thế bước vào giai đoạn "hạ nhiệt có điều kiện": bớt căng thẳng trên bề mặt thương mại song phương, nhưng các trụ cột cạnh tranh dài hạn vẫn còn nguyên. Doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu sẽ phải chấp nhận sống chung với sự bất định này, chờ xem những cuộc gặp tiếp theo sẽ biến khung 30-30 thành nền tảng ổn định, hay chỉ là một khoảng lặng tạm thời trong chu kỳ đối đầu mới.
