Làn sóng rút lui lớn hơn tín hiệu gia nhập
Doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là những đơn vị tạm ngừng kinh doanh, ngừng hoạt động chờ giải thể hoặc đã hoàn tất thủ tục giải thể trong một giai đoạn nhất định. Trong 10 tháng năm 2026, gần 182.000 doanh nghiệp thuộc các nhóm này rời cuộc chơi, tương đương bình quân khoảng 18.200 đơn vị mỗi tháng. Đây không phải biến động nhỏ có thể bị che khuất bởi số doanh nghiệp đăng ký mới: quy mô rút lui cho thấy sức ép kinh doanh đang bào mòn khả năng duy trì hoạt động của nhiều đơn vị.
Đáng chú ý nhất là gần 56.300 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 109,8% so với cùng kỳ năm 2025. Con số này cần được nhìn cùng hơn 92.000 doanh nghiệp tạm ngừng có thời hạn và hơn 33.700 đơn vị ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể; các nhóm này có trạng thái pháp lý khác nhau, nhưng cùng phản ánh mức độ mong manh của hoạt động kinh doanh. Trong riêng tháng 10, 7.513 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 65,6% so với cùng kỳ. Đà tăng mạnh khiến doanh nghiệp giải thể trở thành tín hiệu đáng lo hơn số lượng đăng ký mới đơn thuần.
Số doanh nghiệp mới chưa đủ để xóa khoảng cách
Trong 10 tháng, cả nước có gần 162.300 doanh nghiệp thành lập mới và gần 81.400 doanh nghiệp quay lại hoạt động, cộng lại hơn 243.600 đơn vị gia nhập hoặc tái gia nhập thị trường. Tuy nhiên, tổng số này giảm 4,8% so với cùng kỳ năm trước; riêng doanh nghiệp thành lập mới giảm 0,4%, còn nhóm quay lại hoạt động giảm 12,5%. Vì vậy, việc số đơn vị gia nhập vẫn cao hơn con số rút lui không đồng nghĩa sức khỏe khu vực doanh nghiệp đã cải thiện: các luồng thống kê phản ánh những trạng thái khác nhau, còn xu hướng giảm của nhóm tái gia nhập là dấu hiệu cần lưu ý.
Tháng 10 cho thấy bức tranh trái chiều: gần 12.600 doanh nghiệp thành lập mới và 11.100 doanh nghiệp quay lại hoạt động, nhưng so với cùng kỳ, hai nhóm lần lượt giảm 29,9% và 4,2%. Trong khi đó, vốn đăng ký bình quân mỗi doanh nghiệp thành lập mới trong tháng tăng mạnh, theo số liệu được công bố. Số vốn cao hơn không thể tự nó chứng minh rằng nền tảng kinh doanh đã vững, nhất là khi số doanh nghiệp mới ít đi và lượng rút lui vẫn lớn. Điều cần theo dõi không chỉ là có bao nhiêu đơn vị mở cửa, mà là bao nhiêu đơn vị đủ sức duy trì hoạt động.
Tại diễn đàn về tái cấu trúc doanh nghiệp tổ chức trong tháng 10, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI kiêm Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP.HCM, nhấn mạnh ưu tiên không chỉ là thành lập thêm doanh nghiệp mà còn phải giúp họ trụ vững, vượt khó và mở rộng quy mô.
TPHCM là điểm nóng cần theo dõi
Số liệu tại TPHCM cho thấy áp lực rút lui tập trung rõ ở một đầu tàu kinh tế. Trong 10 tháng năm 2026, thành phố có 17.302 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 177,19% so với cùng kỳ; đây là hơn 17.300 trường hợp, cao hơn đáng kể mức tăng chung cả nước. Cùng thời gian, 45.767 doanh nghiệp thành lập mới, giảm 7,2%, còn 36.735 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động, tăng 5,48%. Thành phố cũng ghi nhận 16.618 doanh nghiệp hoạt động trở lại, tăng 0,71%. Những con số này khiến giải thể tại TPHCM trở thành điểm nóng, dù số doanh nghiệp mới vẫn lớn hơn số hoàn tất giải thể.
Tăng trưởng ở bán lẻ, công nghiệp hay đầu tư không tự động bảo đảm mọi doanh nghiệp đều có đầu ra và dòng tiền đủ ổn định. Theo ông Liêm, khó khăn lớn nhất nằm ở đầu ra thị trường và nguồn lực tài chính; doanh nghiệp cần điều chỉnh cấu trúc vốn, cải thiện quản trị, tăng liên kết và đa dạng hóa kênh huy động vốn thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng. Đây là vấn đề có tác động vượt khỏi báo cáo thống kê: khi doanh nghiệp ngừng hoạt động, người lao động có thể mất việc, còn nhà cung cấp và đối tác nhỏ đối mặt nguy cơ chậm thanh toán hoặc mất đơn hàng. Vì vậy, hỗ trợ khả năng duy trì hoạt động cần đi cùng chính sách khuyến khích thành lập mới.
Trọng tâm phải chuyển từ mở mới sang trụ vững
Dữ liệu 10 tháng không khẳng định mọi doanh nghiệp rời thị trường đều thất bại: tạm ngừng kinh doanh có thời hạn khác với hoàn tất giải thể, và một phần đơn vị có thể quay lại. Nhưng mức tăng 109,8% của nhóm giải thể, đi cùng sự suy giảm của tổng số doanh nghiệp mới và quay lại hoạt động, đủ để bác bỏ cách nhìn lạc quan chỉ dựa vào số đăng ký. Khó khăn về đầu ra, tài chính, yêu cầu chuyển đổi số, môi trường và phát triển bền vững khiến sức chống chịu trở thành thước đo quan trọng hơn quy mô thành lập.
Trong tháng 11, TPHCM cho biết sẽ tiếp tục tháo gỡ khó khăn cho các dự án, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và kích cầu tiêu dùng cuối năm. Đây là những hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả nên được đánh giá cả qua khả năng giúp doanh nghiệp duy trì việc làm, dòng tiền và hoạt động sản xuất, không chỉ qua vốn đăng ký hay số đơn vị mới. Kết luận từ bức tranh hiện tại khá rõ: hơn 243.600 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập là con số đáng ghi nhận, nhưng gần 182.000 doanh nghiệp rút lui cùng mức tăng giải thể đột biến mới là cảnh báo cần được ưu tiên xử lý.
