Làn sóng rút lui không thể bị che khuất bởi số doanh nghiệp mới
Doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là những đơn vị tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, ngừng hoạt động chờ giải thể hoặc đã hoàn tất thủ tục giải thể trong một giai đoạn thống kê; vì vậy, con số này không đồng nghĩa tất cả đều đóng cửa vĩnh viễn. Trong 10 tháng đầu năm 2026, gần 182.000 doanh nghiệp thuộc các nhóm đó rời cuộc chơi, bình quân khoảng 18.200 đơn vị mỗi tháng, tương đương 600 mỗi ngày. Quy mô này đủ lớn để không thể xem là một dao động thông thường. Đáng lo hơn, gần 56.300 doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 109,8% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ số gia nhập vẫn cao hơn số rút lui, nhưng không thể dùng chênh lệch ấy để kết luận sức khỏe doanh nghiệp đang cải thiện: đó là hai dòng biến động khác nhau, còn khả năng trụ lại mới là phép thử quyết định.
Con số gia nhập lớn, nhưng đà khởi sự yếu đi
Trong cùng kỳ, hơn 243.600 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, giảm 4,8% so với cùng kỳ năm trước. Mức này cao hơn gần 182.000 doanh nghiệp rút lui, nhưng khoảng cách không xóa được tín hiệu suy yếu: số doanh nghiệp thành lập mới gần như đi ngang, còn lượng quay lại hoạt động giảm 12,5%. Nói cách khác, có doanh nghiệp bước vào thị trường, song dòng tái gia nhập đang mỏng đi và dòng giải thể tăng mạnh. Tháng 10 có gần 12.600 doanh nghiệp thành lập mới và gần 11.100 đơn vị quay lại hoạt động; cả hai con số đều tăng so với tháng trước, nhưng lần lượt giảm 29,9% và 4,2% so với cùng kỳ. Không nên đọc nhịp tăng theo tháng như bằng chứng rằng áp lực đã qua: so sánh cùng kỳ cho thấy sức bật còn thiếu.
Dòng tiền và đầu ra là phép thử sức bền
Đằng sau làn sóng rút lui là những nút thắt có thể cùng lúc bóp nghẹt hoạt động: khó khăn dòng tiền, chi phí vốn doanh nghiệp và khả năng tìm đầu ra. Đại diện VCCI nhận định trở ngại lớn tập trung ở thị trường tiêu thụ và nguồn lực tài chính. Khi hàng hóa khó bán, tiền về chậm, doanh nghiệp vẫn phải xoay xở để duy trì hoạt động; với các lĩnh vực sản xuất, xây dựng và bất động sản, chu kỳ thu hồi công nợ kéo dài có thể làm sức ép dòng tiền thêm nặng. Đây không chỉ là bài toán vay được hay không, mà còn là bài toán cấu trúc vốn và khả năng tạo doanh thu đủ đều để trả chi phí. Vì thế, lời giải không thể chỉ nằm ở việc khuyến khích thêm doanh nghiệp thành lập: cần nhìn thẳng vào đầu ra và năng lực tài chính, nếu muốn những đơn vị đang hoạt động có cơ hội đứng vững.
Đừng nhầm số lượng gia nhập với sức khỏe khu vực doanh nghiệp
Thống kê tháng 10 có một điểm sáng: gần 12.600 doanh nghiệp thành lập mới, với vốn đăng ký gần 254.800 tỷ đồng, tăng 45% so với tháng trước. Nhưng số doanh nghiệp mới vẫn thấp hơn cùng kỳ, còn tổng số gia nhập và tái gia nhập trong 10 tháng giảm 4,8%. Những chỉ dấu này nhắc rằng vốn đăng ký hay số lượng đơn vị mới chỉ phản ánh một phần bức tranh, không cho biết doanh nghiệp có bán được hàng, thu hồi công nợ đúng hạn hay duy trì được dòng tiền hay không. Gần 92.000 đơn vị tạm ngừng kinh doanh có thời hạn và hơn 33.700 đơn vị chờ làm thủ tục giải thể cũng cho thấy một phần áp lực chưa kết thúc bằng thủ tục đóng cửa. Kết luận cần thẳng thắn: thành lập mới là cần thiết, nhưng ưu tiên cấp bách hơn là giúp doanh nghiệp giữ được đầu ra và vượt qua sức ép tài chính.
