AI vào trường học: Cơ hội lớn nhưng không phải “vùng miễn quy định”
Quy định AI trong trường là hệ thống các nguyên tắc, giới hạn và trách nhiệm nhằm kiểm soát cách học sinh, giáo viên và nhà trường sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo trong dạy – học, đánh giá và quản lý, để bảo đảm an toàn dữ liệu, trung thực học thuật và tránh phụ thuộc máy móc. Bộ GD-ĐT đã gửi văn bản tới các Sở GD-ĐT về việc triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số trong năm học 2026-2027, trong đó yêu cầu coi chuyển đổi số là nhiệm vụ thường xuyên gắn với đổi mới quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá. Nói cách khác, AI không còn là “món thêm cho vui” mà trở thành hạ tầng học tập mới, có luật chơi rõ ràng.
Điểm quan trọng cho phụ huynh: nhà trường buộc phải cụ thể hóa AI dùng được khi nào, dùng tới đâu, ai chịu trách nhiệm và phải kiểm chứng tính đúng đắn của kết quả, thay vì phó mặc cho phần mềm hay ứng dụng. AI được khuyến khích hỗ trợ giáo viên soạn bài, xây dựng tài liệu, thiết kế hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ học sinh, nhưng không được thay thế trách nhiệm nghề nghiệp và quyền quyết định chuyên môn của người dạy và người quản lý.
Quy định AI trong trường: Con được dùng ở đâu, bị cấm ở đâu?
Bộ GD-ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục phải rà soát và ban hành quy định sử dụng AI phù hợp với từng đối tượng người học và hoạt động giáo dục, trong đó “quy định rõ các trường hợp được sử dụng, hạn chế hoặc cấm sử dụng AI; trách nhiệm của người dùng; yêu cầu về bảo mật dữ liệu, minh bạch, kiểm chứng, độ tin cậy nội dung và liêm chính học thuật”. Nói thẳng ra, học sinh không thể viện cớ “AI làm” để lách trách nhiệm hay gian lận học tập.
Ở Hà Nội, trước khi bất kỳ công cụ AI nào được đưa vào dạy học, chúng phải được rà soát theo 8 tiêu chí bắt buộc, và 100% cơ sở giáo dục phải ban hành Bộ quy tắc ứng xử trong sử dụng AI trong nhà trường để bảo đảm an toàn môi trường số. Thành phố cũng nhấn mạnh, học sinh chỉ được dùng AI dưới sự hướng dẫn, giám sát của giáo viên; việc đánh giá phải chú trọng quá trình, khả năng giải thích, kiểm chứng, cải thiện sản phẩm và đóng góp thực của học sinh. Điều này bảo vệ cả giáo viên lẫn học sinh: không “cấm sạch” nhưng cũng không “thả nổi”.
Hà Nội và TP.HCM dạy AI từ tiểu học: Học gì trong 12 tiết mỗi năm?
Điểm khiến phụ huynh tiểu học quan tâm nhất là giáo dục AI tiểu học sẽ cụ thể ra sao. Theo kế hoạch, Sở GD-ĐT Hà Nội công bố triển khai giáo dục trí tuệ nhân tạo cho người học từ lớp 1 đến lớp 12, chuyển AI từ giai đoạn thí điểm sang triển khai đồng bộ ở 100% cơ sở giáo dục từ năm học 2026-2027. Tất cả học sinh sẽ được học nội dung cốt lõi AI với 12 tiết mỗi lớp mỗi năm học, tổ chức như một mô-đun riêng trong kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày, không mở thêm môn mới, không kiểm tra định kỳ riêng, không làm tăng chi phí cho gia đình.
Chương trình xoay quanh bốn trụ cột: Tư duy lấy con người làm trung tâm, Đạo đức AI, Kỹ thuật và ứng dụng AI, Thiết kế hệ thống AI. Hai nội dung đầu chiếm 50% thời lượng, được dạy trước hoặc song song kỹ thuật, cho thấy mục tiêu không phải biến mọi học sinh thành lập trình viên, mà là người hiểu giới hạn công nghệ và biết sử dụng AI an toàn. Hà Nội còn thiết kế mô hình 3 tầng: mức tối thiểu có thể triển khai bằng tranh, trò chơi, mô hình giấy; mức mở rộng qua các câu lạc bộ AI, Robotics, STEM; và mức chuyên sâu ở trường chuyên, trường trọng điểm với định hướng nghề nghiệp, hợp tác đại học và doanh nghiệp.
TP.HCM xây khung nội dung, nhấn mạnh công bằng và an toàn khi dùng AI
TP.HCM cũng yêu cầu các trường xây dựng quy định AI trong trường, nằm trong kế hoạch triển khai nội dung giáo dục AI cho học sinh trung học từ năm học 2026-2027. Khung chương trình chia thành nội dung cốt lõi và mở rộng: phần cốt lõi gồm 12 tiết/năm nhằm trang bị tối thiểu kiến thức, kỹ năng AI để hỗ trợ học các môn khác và tham gia hoạt động giáo dục theo chương trình chung. Nội dung mở rộng do trường chủ động tổ chức theo nhu cầu và điều kiện, nhằm mở rộng hiểu biết, phát triển kỹ năng và năng lực sáng tạo của học sinh.
Sở GD-ĐT TP.HCM nêu ba hình thức triển khai: (1) bảo đảm dạy trọn nội dung cốt lõi; (2) tích hợp nội dung cốt lõi vào nhiều môn và hoạt động, đồng thời lồng ghép một phần nội dung mở rộng; (3) tổ chức hoạt động tự chọn, tự nguyện theo nhu cầu để phát triển năng lực, sở trường về AI và làm phong phú nội dung mở rộng. Kế hoạch cũng yêu cầu bảo đảm tiếp cận công bằng cho mọi học sinh, nhất là vùng khó khăn, thiếu thiết bị hoặc kết nối. Đó là điểm phụ huynh nên theo sát: trường có kế hoạch bù đắp hạ tầng không, con mình có bị “tụt lại” vì thiếu máy, thiếu mạng hay không.
Khai báo sử dụng AI và vai trò “người gác cổng” của phụ huynh
Một nguyên tắc mới nhưng rất đáng hoan nghênh là yêu cầu khai báo sử dụng AI. Theo kế hoạch của Hà Nội, “học sinh từ cấp THCS trở lên khi sử dụng AI để hỗ trợ tạo sản phẩm học tập phải khai báo trung thực phạm vi hỗ trợ”. Đây là bước quan trọng để giữ liêm chính học thuật: thừa nhận AI là công cụ, không là người làm hộ. Đồng thời, kết quả do AI tạo ra phải được kiểm chứng về độ chính xác, phù hợp; AI không thay thế trách nhiệm nghề nghiệp, trách nhiệm quyết định của nhà giáo và nhà quản lý.
Phụ huynh vì thế không nên khuyên con “giấu giáo viên” khi dùng AI, mà cần tập cho con thói quen ghi chú rõ chỗ nào là ý tưởng, dữ liệu, đoạn văn do AI gợi ý. Ở nhà, hãy đặt vài nguyên tắc giống trường: không gửi dữ liệu cá nhân cho AI; luôn đọc lại, kiểm tra thông tin; và tự làm phần việc chính của mình. Ngành giáo dục đặt mục tiêu hoàn thiện dữ liệu, hạ tầng số trước các mốc 30/10/2026, 31/01/2027 và 01/09/2027 cho tài liệu số chung 12 khối lớp, nhưng “tường lửa đạo đức” quan trọng nhất vẫn là cách phụ huynh và con sử dụng AI hàng ngày.
