Cột mốc đáng mừng, nhưng chưa phải đích đến
Fortune Southeast Asia 500 là bảng xếp hạng thường niên của Fortune, vinh danh 500 doanh nghiệp có doanh thu lớn nhất Đông Nam Á, với các đại diện đến từ bảy nền kinh tế trong khu vực. Danh sách năm 2026 ghi nhận 72 doanh nghiệp Việt Nam, đạt tổng doanh thu gần 178 tỷ USD, tăng 10,5% so với kỳ trước. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy quy mô kinh doanh trong nước đang lớn lên và hiện diện nổi bật hơn trong khu vực. Tuy nhiên, thứ hạng không phải giấy chứng nhận cho năng lực cạnh tranh dài hạn. Doanh thu cho biết doanh nghiệp bán được bao nhiêu, chứ không tự nói lên họ làm chủ công nghệ đến đâu, tạo ra sản phẩm có giá trị thế nào hay có thể giữ lợi thế khi thị trường đổi chiều hay không. Con số đẹp nên được xem là điểm xuất phát cho một câu hỏi khó hơn: doanh nghiệp Việt đang tạo ra giá trị gì?
Tăng nhanh hơn mặt bằng, nhưng khoảng cách vẫn hiện hữu
Theo dữ liệu tài chính năm 2025, tổng doanh thu của 500 doanh nghiệp trong bảng xếp hạng đạt gần 1.900 tỷ USD, tăng 3,4%. Nhóm doanh nghiệp Việt Nam tăng trưởng khoảng ba lần mức bình quân này; dù chiếm chưa đến 10% doanh thu toàn bảng, nhóm đóng góp khoảng một phần tư mức tăng doanh thu. Đây là thành tích đáng kể, nhưng cần đặt đúng tỷ lệ: 72 doanh nghiệp Việt vẫn đứng sau các nhóm của Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Singapore về số lượng đại diện. Vì thế, tốc độ tăng trưởng cao không đồng nghĩa khoảng cách quy mô đã được san bằng. Cũng không nên nhầm quy mô doanh thu doanh nghiệp với sức bền cạnh tranh: doanh thu có thể tăng nhờ mở rộng sản xuất, trong khi năng suất, biên giá trị giữ lại và khả năng phát triển sản phẩm vẫn cần được nâng lên. Tăng trưởng là tín hiệu tốt; điều quyết định là chất lượng của tăng trưởng.
Doanh thu chưa kể hết câu chuyện cạnh tranh
Thứ hạng phản ánh quy mô doanh thu, không đo đầy đủ năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất hay chất lượng nhân lực. Nếu doanh nghiệp chủ yếu đảm nhận khâu sản xuất theo thiết kế có sẵn, doanh thu lớn vẫn có thể đi cùng phần giá trị gia tăng hạn chế. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cạnh tranh công nghệ quyết liệt hơn và tiêu chuẩn xanh, bền vững ngày càng phổ biến, điểm yếu ở những năng lực nền tảng sẽ làm giảm khả năng giữ khách hàng và tham gia các khâu có giá trị cao. Bởi vậy, thước đo cần dịch chuyển: không chỉ hỏi doanh nghiệp bán được bao nhiêu, mà còn hỏi họ có tạo ra công nghệ, sản phẩm và tri thức hay không. Năng lực cạnh tranh dài hạn nằm ở khả năng liên tục cải tiến và giữ lại nhiều giá trị hơn trong mỗi khâu kinh doanh.
Ông Andrew Staples, Giám đốc Biên tập Fortune châu Á, đánh giá tốc độ tăng doanh thu của nhóm Việt Nam cao gấp khoảng ba lần bình quân toàn bảng xếp hạng. Dẫu vậy, tăng trưởng nhanh chỉ thành lợi thế bền vững khi đi cùng đổi mới công nghệ và giá trị tạo ra trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Bước tiếp theo: từ thu hút vốn đến làm chủ giá trị
Tại hội nghị thượng đỉnh Fortune Southeast Asia 500 tổ chức ở TP.HCM ngày 3/11, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nêu hướng hợp tác về nghiên cứu, làm chủ công nghệ, phát triển nhân lực chất lượng cao và xây dựng chuỗi giá trị tự chủ, bền vững. Định hướng này đúng trọng tâm: Việt Nam cần chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang hợp tác để cùng nghiên cứu, phát triển sản phẩm và thương mại hóa kết quả. Việc hình thành các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm và chương trình công nghệ gắn với nhu cầu sản xuất, thị trường có thể tạo cầu nối cụ thể hơn giữa đầu tư và năng lực nội địa. Nhưng cơ hội không tự chuyển hóa thành hợp đồng hay giá trị lâu dài nếu doanh nghiệp chưa nâng quản trị, tiêu chuẩn, công nghệ và kỹ năng nhân lực. Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà kỳ vọng các kết nối tại hội nghị được cụ thể hóa bằng kế hoạch có nội dung, đầu mối và lộ trình rõ ràng. Đây mới là phép thử sau lễ vinh danh.
72 doanh nghiệp góp mặt và mức tăng trưởng 10,5% là cột mốc đáng ghi nhận, nhưng doanh thu lớn chưa đủ để nâng tầm vị thế. Kết quả dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc doanh nghiệp Việt có tiến từ mở rộng quy mô sang làm chủ công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hay không. Fortune Southeast Asia 500 cho thấy đà đi lên; năng lực cạnh tranh thực chất mới quyết định đà ấy kéo dài được bao lâu.
