Sinh trắc học cảnh sát: từ khái niệm đến bước ngoặt trên đường phố
Sinh trắc học cảnh sát là việc lực lượng thực thi pháp luật sử dụng các đặc điểm sinh học độc nhất của mỗi người – như khuôn mặt, vân tay, dữ liệu định danh số và căn cước điện tử – được tích hợp vào các hệ thống an ninh công cộng để xác minh danh tính di động, hỗ trợ điều tra, phòng chống tội phạm và giảm gian lận trong dịch vụ tài chính cũng như dịch vụ công. Ngày 30/9, trong khuôn khổ Hội nghị lãnh đạo cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã, Cục C06 Bộ Công an đã chủ trì triển lãm các giải pháp ứng dụng dữ liệu dân cư gắn với thực thi pháp luật và đấu tranh với tội phạm. Đây không phải màn trình diễn công nghệ đơn thuần, mà là thông điệp: cảnh sát tương lai sẽ mang theo cả trung tâm định danh số ngay trong túi áo. Việc đưa thiết bị xác minh di động, trạm cảnh sát thông minh và camera AI ra mắt cho thấy Việt Nam chọn đi nhanh trên con đường công nghệ sinh trắc học, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào giấy tờ và quy trình thủ công chậm chạp.
VNeID và nhận diện khuôn mặt: lá chắn chống giả mạo trong đời sống dân sự
Nếu nhìn công nghệ sinh trắc học chỉ từ lăng kính an ninh, chúng ta sẽ bỏ lỡ tác động trực tiếp đến từng người dùng. Nhóm giải pháp xác thực mà C06 giới thiệu tập trung vào sinh trắc học đa phương thức, nhận diện khuôn mặt, định danh số, xác thực di động, căn cước công dân (CCCD) và VNeID, cùng các mô hình xác thực phục vụ ngân hàng, bảo hiểm, dịch vụ công. Nói thẳng: VNeID chống giả mạo không chỉ là khẩu hiệu. Khi giao dịch tài chính hay làm thủ tục hành chính, việc đối chiếu khuôn mặt, vân tay và dữ liệu định danh số với hệ thống dân cư giúp bảo đảm đúng người, đúng danh tính, hạn chế giả mạo, gian lận và các hành vi lợi dụng danh tính giả để phạm tội. Điều này biến ứng dụng định danh số từ một “app tiện lợi” thành tầng bảo vệ mới cho tài khoản ngân hàng, hợp đồng bảo hiểm và các thủ tục nhà nước, giảm rủi ro người dân bị kẻ xấu chiếm đoạt danh tính. Nhưng mặt khác, sự lan rộng của định danh số cũng buộc các cơ quan vận hành phải đối diện nghiêm túc với bài toán quyền riêng tư, minh bạch cách thu thập và sử dụng dữ liệu.
Thiết bị xác minh danh tính di động: cảnh sát không còn phải “chờ về đồn”
Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc biến mỗi chiến sĩ thành một điểm xác minh danh tính di động. Nhóm thiết bị an ninh gồm thiết bị xác minh di động, thiết bị thu nhận vân tay, đầu đọc thẻ CCCD, Trạm Cảnh sát thông minh, camera giám sát, camera AI và các thiết bị nghiệp vụ tích hợp định danh, sinh trắc học. Các thiết bị này hỗ trợ lực lượng thực thi pháp luật xác minh nhanh danh tính, thu nhận sinh trắc học, giám sát địa bàn và xử lý tình huống tại hiện trường. Nói cách khác, thay vì đưa người về trụ sở, cảnh sát có thể đối chiếu vân tay, CCCD, VNeID, dữ liệu nhận diện khuôn mặt ngay tại điểm kiểm tra, giảm thời gian, giảm tranh cãi và tăng tính minh bạch cho cả hai phía. Từ góc độ phòng chống tội phạm, việc khóa chặt khoảng thời gian “trốn giữa lúc bị kiểm tra và lúc hệ thống xác minh xong” là cực kỳ quan trọng. Sinh trắc học cảnh sát biến các tình huống tuần tra, kiểm soát thông thường thành các điểm chặn thông tin, nơi danh tính giả khó có cơ hội hoạt động.
Định danh số trong hệ thống an ninh công cộng: sức mạnh và rủi ro đi kèm
Việc tích hợp định danh số và căn cước điện tử vào hệ thống an ninh công cộng không dừng lại ở thiết bị cầm tay. Các giải pháp công nghệ ứng dụng sinh trắc học đa phương thức, nhận diện khuôn mặt, định danh số, xác thực di động, căn cước và VNeID được gắn với yêu cầu thực tiễn của công tác bảo đảm an ninh, trật tự và đấu tranh phòng, chống tội phạm. Song song đó, nhóm giải pháp bảo mật tập trung vào bảo mật hạ tầng, bảo vệ dữ liệu, giám sát an ninh mạng, kiểm soát truy cập, bảo vệ hệ thống định danh và xác thực, hỗ trợ phát hiện, cảnh báo sớm nguy cơ tấn công, rò rỉ dữ liệu. Về bản chất, khi nhà nước xây dựng “siêu hệ thống” định danh số, bất kỳ lỗ hổng nào cũng có thể trở thành điểm yếu lớn cho cả cộng đồng. Việc C06 nhấn mạnh bảo mật hạ tầng cho thấy nhận thức đã dịch chuyển: sinh trắc học cảnh sát không chỉ là chuyện camera và thiết bị tại hiện trường, mà là câu chuyện toàn bộ chuỗi dữ liệu từ công dân tới hệ thống an ninh số. Đã trao thêm quyền lực công nghệ cho lực lượng thực thi pháp luật thì cũng phải dựng thêm lớp kiểm soát, giám sát an ninh mạng và bảo vệ quyền riêng tư.
Từ triển lãm đến triển khai: khi lực lượng thực thi pháp luật bước vào thời đại dữ liệu
Triển lãm ngày 30/9 không chỉ là sự kiện ASEAN mang tính hình thức; đó là một bước đi chính trị – công nghệ cho thấy hướng đi của Việt Nam trong thực thi pháp luật bằng dữ liệu dân cư. Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội có vai trò kết nối, định hướng và dẫn dắt các đơn vị nghiên cứu, phát triển các giải pháp ứng dụng dữ liệu dân cư gắn với yêu cầu thực tiễn của công tác thực thi pháp luật, bảo đảm an ninh, trật tự và đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo cơ quan này, thông qua triển lãm, C06 tiếp tục thúc đẩy việc kết nối yêu cầu nghiệp vụ với năng lực công nghệ của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, từ đó nghiên cứu, hoàn thiện và đưa các giải pháp ứng dụng dữ liệu dân cư vào phục vụ thực tiễn. Điều đó nghĩa là sinh trắc học cảnh sát, xác minh danh tính di động hay hệ thống VNeID chống giả mạo sẽ dần trở thành công cụ thường ngày, chứ không chỉ là công nghệ trình diễn. Câu hỏi còn lại không phải “có nên áp dụng hay không”, mà là “áp dụng thế nào để vừa tăng hiệu quả xử lý tình huống, vừa bảo vệ được người dân khỏi lạm dụng dữ liệu và sai lệch thuật toán nhận diện khuôn mặt thực thi pháp luật”.
