VNeID là gì và có thực sự “thay thế căn cước” hay chưa?
VNeID là ứng dụng định danh điện tử quốc gia, cung cấp căn cước điện tử mức độ 2 trên điện thoại, cho phép công dân dùng danh tính số để thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công và nhiều giao dịch khác thay cho việc xuất trình một số giấy tờ cá nhân truyền thống.Ứng dụng định danh điện tử này do Trung tâm dữ liệu quốc gia về dân cư phát triển, giúp định danh công dân trên môi trường kỹ thuật số, có giá trị thay thế cho các loại giấy tờ cá nhân truyền thống và cung cấp nhiều tiện ích trực tuyến cho người dân. Người dùng có thể dùng VNeID để thông báo lưu trú, đăng ký thường trú, khai báo tạm trú, tạm vắng và thực hiện nhiều dịch vụ công trực tuyến khác. Về mặt pháp lý, căn cước điện tử hiển thị trong tài khoản định danh mức độ 2 có giá trị tương đương thẻ căn cước công dân khi làm thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch liên quan. Câu hỏi đặt ra: vậy đã đến lúc “bỏ ví” căn cước công dân gắn chip hay chưa?
VNeID ở sân bay: được dùng như căn cước, nhưng không nên quên phương án dự phòng
Điểm thay đổi dễ thấy nhất của VNeID là trong lĩnh vực hàng không. Cục Hàng không đã triển khai chính thức việc sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 cho hành khách làm thủ tục đi máy bay trên các chuyến bay nội địa tại tất cả cảng hàng không. Đối với công dân Việt Nam, tài khoản VNeID mức độ 2 được xem là có giá trị tương đương thẻ căn cước công dân khi làm thủ tục đi máy bay nội địa. Nói cách khác, xác thực VNeID sân bay hiện được chấp nhận như một dạng giấy tờ tùy thân hợp lệ. Tuy vậy, thực tế thí điểm cho thấy thời gian kiểm tra VNeID lâu hơn kiểm tra giấy tờ truyền thống và phụ thuộc nhiều vào điện thoại, đường truyền Internet. Một câu nói đáng chú ý là: “Thời gian kiểm tra bằng mắt giấy tờ tùy thân trung bình hết 6 giây, trong khi quét mã QR VNeID trung bình là 24 giây”. Vì vậy, VNeID tiện nhưng không phải lúc nào cũng nhanh và ổn định; người dùng nên chuẩn bị thêm căn cước vật lý trong trường hợp ứng dụng lỗi, mất sóng hoặc hết pin.
Thủ tục hành chính VNeID: khi nào được quyền xuất trình điện thoại thay cho giấy tờ?
Điểm quan trọng nhất với người dùng là hiểu rõ VNeID thay thế căn cước ở mức nào trong các thủ tục hành chính. Nghị định về định danh và xác thực điện tử quy định rõ: việc sử dụng căn cước điện tử thông qua tài khoản định danh mức độ 2 có giá trị tương đương thẻ căn cước công dân còn hiệu lực trong thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch khác. Thông tin danh tính điện tử và giấy tờ tích hợp trên VNeID có giá trị tương đương với việc xuất trình giấy tờ chứa thông tin đó trong thủ tục hành chính và giao dịch. Thậm chí, các cơ quan khi tiếp nhận hồ sơ phải khai thác thông tin trên VNeID và không được yêu cầu người dân nộp bản chính hoặc bản sao giấy tờ đã tích hợp. Nói thẳng, về mặt pháp lý, điện thoại với VNeID mức 2 đã là một “căn cước số” hợp lệ trong hầu hết thủ tục hành chính VNeID, miễn là cơ quan tiếp nhận đã triển khai hệ thống khai thác dữ liệu.
Dịch vụ số VNeID và những vùng “xám” khiến người dùng vẫn phải mang căn cước
Trên lý thuyết, VNeID được thiết kế như nền tảng trung tâm cho dịch vụ số VNeID: định danh công dân, tích hợp giấy phép lái xe, đăng ký xe, bảo hiểm y tế và nhiều giấy tờ khác để dùng trên môi trường điện tử. Điều này mở đường cho việc đăng ký dịch vụ số, hợp đồng điện tử, hay giao dịch dân sự mà không cần chụp, photo hàng loạt giấy tờ. Tuy nhiên, giai đoạn chuyển đổi luôn tồn tại vùng “xám”. Dù pháp luật quy định cơ quan, tổ chức không được yêu cầu xuất trình bản chính hoặc bản sao giấy tờ đã tích hợp trên VNeID, nhưng thực tế nhiều nơi còn lúng túng, hạ tầng CNTT chưa đồng bộ, cán bộ chưa quen thói quen kiểm tra danh tính điện tử. Hệ quả là người dân dễ rơi vào cảnh: trên giấy tờ thì VNeID thay thế căn cước, nhưng ở quầy tiếp nhận vẫn bị yêu cầu “đưa căn cước công dân ra” cho chắc. Sự chênh lệch giữa quy định và thực thi chính là nguồn gốc của sự nhầm lẫn hiện nay.
Lời khuyên cho người dùng: coi VNeID là “bản sao sống” chứ chưa phải thay thế tuyệt đối
Bức tranh tổng thể cho thấy: VNeID đã tiến rất gần tới vai trò thay thế căn cước công dân trong nhiều kịch bản – từ xác thực VNeID sân bay đến thủ tục hành chính VNeID và dịch vụ công trực tuyến. Nhưng ở thời điểm hiện tại, coi VNeID là “bản sao sống” của căn cước sẽ thực tế hơn là ảo tưởng nó đã thay thế hoàn toàn thẻ vật lý. Cách sử dụng khôn ngoan là: luôn kích hoạt và cập nhật VNeID mức 2, tích hợp tối đa giấy tờ, ưu tiên nộp hồ sơ qua kênh điện tử để được miễn, giảm phí, lệ phí theo quy định; đồng thời vẫn mang căn cước công dân khi đi xa, bay nội địa hoặc thực hiện các giao dịch quan trọng đề phòng trường hợp thiết bị gặp sự cố. Khi hạ tầng và thói quen tiếp nhận danh tính điện tử chín muồi, câu hỏi “có cần mang căn cước nữa không?” sẽ tự biến mất – nhưng hiện giờ, chuẩn bị song song cả VNeID và căn cước vẫn là lựa chọn an toàn nhất.
