Vì sao sởi ở trẻ em không thể xem như cảm cúm thường
Sởi ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus tấn công đường hô hấp, gây sốt cao, phát ban và có thể dẫn tới viêm phổi, viêm não cùng nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và chăm sóc kịp thời. Sởi bùng phát âm thầm, lây nhanh qua các giọt dịch tiết khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, nên chỉ một chút chủ quan của cha mẹ cũng đủ khiến cả gia đình và cộng đồng bị đặt vào vòng nguy cơ. Quan điểm “sởi rồi cũng tự khỏi” là sai lầm; điều trẻ cần là cha mẹ nhận ra dấu hiệu sởi sớm, chủ động cách ly và đưa đi khám, song song với chăm sóc đúng cách tại nhà. Chính thái độ nghiêm túc với sởi ở trẻ em mới giúp hạn chế biến chứng và cắt đứt đường lây truyền.
Dấu hiệu sởi sớm: dễ nhầm với cúm nhưng nguy cơ lớn hơn nhiều
Điểm đánh lừa cha mẹ ở sởi là giai đoạn đầu giống hệt một cơn cảm cúm: trẻ sốt cao, thường trên 39°C, chảy nước mũi, ho khan kéo dài, khàn tiếng. Nếu chỉ coi đó là “cảm nhẹ”, bạn đã bỏ qua cửa vàng để nhận diện sởi sớm. Trẻ còn có thể đỏ mắt, chảy nước mắt, viêm kết mạc, nhiều gỉ mắt, sưng mí – những dấu hiệu cho thấy hệ hô hấp và mắt đang bị virus tấn công mạnh. Điểm khá đặc hiệu nhưng khó tự thấy là các hạt Koplik li ti trên niêm mạc miệng. Sau vài ngày, ban sởi xuất hiện rồi lan từ mặt, cổ xuống ngực, lưng, tay và chân; khi ban xuống chân thường là lúc trẻ bắt đầu giảm sốt. Cha mẹ cần hiểu: ban không phải lúc nào cũng “đẹp chuẩn sách vở”, nên việc tự chẩn đoán ở nhà là rất rủi ro.
Nhóm trẻ dễ bị biến chứng nặng và hậu quả không thể xem nhẹ
Không phải trẻ nào mắc sởi cũng nguy hiểm như nhau. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ vắc xin phòng sởi, trẻ suy dinh dưỡng và trẻ có bệnh nền là những đối tượng buộc phải được cha mẹ ưu tiên bảo vệ. Theo bác sĩ Nguyễn Sỹ Đức – Phó trưởng khoa Phụ trách khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Hà Nội – biến chứng thường gặp nhất của sởi là viêm phổi và đây là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ mắc sởi. Ngoài ra, sởi còn có thể gây viêm tai giữa, tiêu chảy mất nước, viêm giác mạc, đặc biệt nặng nếu trẻ thiếu vitamin A. Đáng sợ hơn là viêm não cấp với nguy cơ di chứng thần kinh, và viêm não xơ hóa bán cấp (SSPE) xuất hiện muộn sau nhiều năm. Khi phụ huynh hiểu rõ những nguy cơ ấy, bạn sẽ không còn dám coi sởi là “bệnh phát ban thông thường” nữa.
Chăm sóc trẻ sởi tại nhà: làm đúng để giảm biến chứng và lây lan
Điều trị sởi chủ yếu là điều trị hỗ trợ, theo dõi diễn biến và phát hiện, xử trí kịp thời biến chứng. Trẻ sởi cần được cách ly, nghỉ ngơi trong phòng sạch, thông thoáng, tránh khói thuốc và các yếu tố làm nặng thêm triệu chứng hô hấp. Khi trẻ sốt từ 38,5°C trở lên, có thể dùng paracetamol theo hướng dẫn nhân viên y tế, đúng liều theo cân nặng và khoảng cách giữa các lần dùng; tuyệt đối không tự phối hợp nhiều thuốc hạ sốt. Trẻ phải được uống đủ nước, tiếp tục bú mẹ nhiều lần nếu còn bú; thức ăn nên mềm, lỏng, dễ tiêu, giàu dinh dưỡng và chia thành nhiều bữa nhỏ. Vitamin A có vai trò hỗ trợ điều trị, nhưng chỉ dùng theo đúng độ tuổi, liều lượng và chỉ định của cán bộ y tế, không tự bổ sung liều cao tại nhà. Kháng sinh không có tác dụng với virus sởi và không được sử dụng thường quy; chỉ dùng khi có bội nhiễm như viêm phổi hoặc viêm tai giữa.
Phòng ngừa sởi: tiêm chủng đủ và hành vi bảo vệ cộng đồng
Quan điểm quan trọng nhất với sởi ở trẻ em là phòng ngừa chủ động bằng tiêm chủng. Phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng nhất, trong đó tiêm vaccine đầy đủ, đúng lịch là cách chủ động bảo vệ trẻ. Dù vaccine sởi đã chứng minh hiệu quả, các ca mắc vẫn có thể xuất hiện trong cộng đồng, đặc biệt ở nơi tỷ lệ tiêm chủng chưa đầy đủ. Vì thế, tiêm ngừa không phải việc “tùy thích” mà là trách nhiệm với con và với cả cộng đồng. Song song với tiêm phòng sởi, gia đình cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, để nhà ở thông thoáng, hạn chế để trẻ nghi mắc hoặc mắc sởi tiếp xúc với người khác và tuân thủ hướng dẫn phòng lây nhiễm của cơ sở y tế. Khi nghi ngờ trẻ mắc sởi, cha mẹ phải đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán, hướng dẫn chăm sóc và theo dõi các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục, khó thở, tím tái, trẻ mệt nhiều. Cách cư xử có trách nhiệm của cha mẹ chính là “lá chắn” cuối cùng để ngăn dịch sởi lan rộng.
