Ăn nhạt quan trọng, nhưng không phải toàn bộ lời giải
Tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu trong động mạch cao kéo dài, khiến tim mạch phải chịu thêm gánh nặng và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Vì vậy, ăn nhạt là lựa chọn đúng, nhưng không thể xem đây là cách duy nhất để kiểm soát huyết áp. Nhiều người giảm muối mà chỉ số vẫn cao; điều đó không có nghĩa thay đổi chế độ ăn vô ích, mà cho thấy hạ huyết áp và đưa chỉ số về mục tiêu điều trị là hai việc khác nhau. Natri dư thừa có thể khiến cơ thể giữ nước, nhưng mức đáp ứng khi giảm natri khác nhau ở mỗi người. Huyết áp còn chịu ảnh hưởng của sức cản mạch máu, khả năng thận điều hòa muối và nước, cùng những yếu tố sinh lý khác. Do đó, nếu huyết áp tăng dai dẳng, chỉ tiếp tục làm món ăn nhạt hơn có thể bỏ sót những nguyên nhân khác cần được đánh giá.
Kiểm soát huyết áp sớm đáng được ưu tiên: mức giảm 5 mmHg có thể gắn với nguy cơ đột quỵ và suy tim thấp hơn 13%, bệnh tim thiếu máu cục bộ thấp hơn 8% và tử vong do nguyên nhân tim mạch thấp hơn 5%.
Natri có thể ẩn trong nhiều món quen thuộc
Một món ăn nêm nhạt không phản ánh hết lượng natri trong ngày. Nước dùng phở, nước mắm, hạt nêm, dưa cà muối và thực phẩm chế biến sẵn đều có thể góp phần đáng kể, nên đánh giá khẩu phần chỉ dựa vào vị mặn là chưa đủ. WHO khuyến cáo người lớn tiêu thụ dưới 2.000 mg natri mỗi ngày từ toàn bộ khẩu phần, tương đương dưới 5 g muối ăn. Hãy đọc nhãn dinh dưỡng và để ý số khẩu phần trong cả gói: nếu mỗi khẩu phần có 400 mg natri và gói gồm hai khẩu phần, ăn hết gói là nạp 800 mg, tương đương 40% mốc 2.000 mg trong ngày. Đây là lý do ăn nhạt cần đi cùng việc rà soát những nguồn natri ít dễ nhận ra, thay vì chỉ giảm lượng muối dùng khi nấu.
Khi huyết áp bắt đầu có xu hướng tăng, nên điều chỉnh sớm cả lượng natri lẫn chất lượng bữa ăn. Chế độ DASH không chỉ hướng đến giảm muối; nó còn khuyến khích thay đổi tổng thể thực phẩm thường dùng.
Thay đổi cả khẩu phần và lối sống
Chế độ DASH là hướng đi thực tế hơn việc chỉ tập trung vào vị mặn. Có thể bắt đầu bằng cách thay một số bữa giò chả hoặc cá muối bằng cá tươi, thịt nạc hay đậu phụ nêm nhẹ; luân phiên rau quả theo mùa, ưu tiên trái cây nguyên quả, thêm ngũ cốc nguyên hạt và chọn sữa ít béo nếu phù hợp. Sau 8 tuần, nhóm áp dụng DASH trong thử nghiệm được ghi nhận huyết áp tâm thu giảm hơn 5,5 mmHg và huyết áp tâm trương giảm hơn 3,0 mmHg so với nhóm đối chứng; khi kết hợp DASH với giảm muối, mức giảm huyết áp tâm thu trung bình lên tới 11,5 mmHg. Những con số này củng cố một điểm đáng lưu ý: thay đổi đồng bộ khẩu phần có thể hữu ích hơn việc chỉ bỏ thêm muối khỏi món ăn.
Dinh dưỡng không phải yếu tố duy nhất có thể điều chỉnh. Giảm rượu bia, vận động đều và giảm cân nếu thừa cân đều có thể góp phần kiểm soát huyết áp. Người ít vận động có thể bắt đầu bằng quãng đi bộ vừa sức rồi tăng dần; người uống rượu bia nên xem lại cả số lần uống lẫn lượng dùng mỗi lần. Giờ ngủ ổn định và ngủ đủ 7–9 tiếng mỗi đêm cũng có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
Huyết áp vẫn cao: đừng tự xử lý bằng cách ăn nhạt hơn
Nếu chỉ số vẫn cao dù đã ăn nhạt và điều chỉnh thói quen, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự kết luận rằng mình cần kiêng muối nghiêm ngặt hơn. Mức đáp ứng với giảm natri khác nhau giữa mỗi người, còn huyết áp liên quan đến nhiều yếu tố như sức cản mạch máu và chức năng điều hòa muối, nước của thận. Bác sĩ có thể giúp đánh giá tình trạng và xác định hướng kiểm soát phù hợp; việc giảm natri không đồng nghĩa huyết áp chắc chắn đã đạt mục tiêu. Can thiệp khi huyết áp mới bắt đầu tăng cũng đáng làm hơn là chờ chỉ số cao kéo dài. Kiểm soát huyết áp hiệu quả có vai trò quan trọng đối với tiên lượng sức khỏe, nên đừng để một chế độ ăn nhạt tạo cảm giác an tâm giả nếu các lần đo vẫn cho kết quả đáng lo.
