Ăn nhạt là cần thiết, nhưng không phải lời giải duy nhất
Tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu lên thành động mạch cao kéo dài, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và cần được theo dõi, kiểm soát phù hợp. Vì vậy, huyết áp cao không nên được xem như vấn đề có thể giải quyết chỉ bằng cách bớt muối trong bữa ăn. Ăn nhạt có thể giúp hạ huyết áp, nhưng giảm được chỉ số không đồng nghĩa đã đạt mục tiêu điều trị; đó là hai việc khác nhau. Mức đáp ứng với việc giảm natri cũng khác nhau giữa mỗi người, nên một thay đổi có ích vẫn có thể chưa đủ để đưa chỉ số về mức mong muốn. Đây là lý do không nên tự kết luận rằng chế độ ăn đã thất bại, hoặc tiếp tục cắt giảm muối vô hạn, khi huyết áp vẫn cao. Kiểm soát huyết áp cần nhìn rộng hơn một món ăn hay một loại gia vị.
Tăng huyết áp là một yếu tố nguy cơ quan trọng góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh tim mạch. Theo số liệu WHO được nêu trong nguồn, Việt Nam có khoảng 16,9 triệu người trưởng thành từ 30 đến 79 tuổi mắc bệnh; chỉ khoảng 15% số ca kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu điều trị. Con số này nhắc rằng theo dõi và điều trị đúng mục tiêu quan trọng hơn việc chỉ nhìn vào cảm giác món ăn đã nhạt hay chưa.
Muối ẩn và cơ chế điều hòa của cơ thể
Một món nêm nhạt chỉ phản ánh một phần lượng natri trong ngày. Nước dùng phở, nước mắm, hạt nêm, dưa cà muối và thực phẩm chế biến sẵn đều có thể góp vào tổng lượng tiêu thụ. Vì thế, cảm giác mình đã ăn nhạt không phải bằng chứng rằng lượng natri cả ngày đã thấp. WHO khuyến cáo người lớn tiêu thụ dưới 2.000 mg natri mỗi ngày từ toàn bộ khẩu phần, tương đương dưới 5 g muối ăn. Đọc nhãn thực phẩm và tính khẩu phần thực tế có thể giúp nhận ra những nguồn dễ bị bỏ sót.
Natri dư có thể khiến cơ thể giữ thêm nước, nhưng phản ứng khi giảm natri không giống nhau ở tất cả mọi người. Sức cản mạch máu, khả năng thận điều hòa muối và nước cùng các yếu tố sinh lý khác cũng ảnh hưởng đến huyết áp. Đây là những nguyên nhân tăng huyết áp mà việc nêm nhạt hơn không thể tự xử lý hết. Do đó, giảm muối vẫn đáng làm, nhưng nên xem đây là một phần của kế hoạch kiểm soát huyết áp, không phải thước đo duy nhất để đánh giá tiến triển.
Điều chỉnh cả khẩu phần và lối sống
Thay vì chỉ tập trung vào muối, hãy cải thiện cấu trúc bữa ăn theo hướng DASH: đổi một số bữa giò chả hoặc cá muối sang cá tươi, thịt nạc hay đậu phụ nêm nhẹ; luân phiên rau quả theo mùa, ưu tiên trái cây nguyên quả, thêm ngũ cốc nguyên hạt và dùng sữa ít béo nếu phù hợp. Đây là cách biến khuyến nghị thành lựa chọn quen thuộc, thay vì coi ăn nhạt là phải ăn đơn điệu. Trong thử nghiệm được nguồn dẫn, sau 8 tuần, nhóm áp dụng DASH giảm huyết áp tâm thu hơn 5,5 mmHg và tâm trương hơn 3,0 mmHg so với nhóm đối chứng; khi kết hợp DASH với giảm muối, huyết áp tâm thu trung bình giảm tới 11,5 mmHg.
Lối sống cũng đáng được xem xét song song: giảm rượu bia, vận động đều đặn và giảm cân nếu thừa cân đều có thể góp phần kiểm soát huyết áp. Người ít vận động có thể bắt đầu bằng đi bộ vừa sức rồi tăng dần, còn người uống rượu bia nên nhìn lại cả tần suất lẫn lượng uống. Những thay đổi này không thay thế việc theo dõi sức khỏe, nhưng giúp giải thích vì sao huyết áp có thể chưa cải thiện dù đã giảm muối.
Đừng để con số cao bị quy hết cho muối
Nếu huyết áp vẫn cao, kết luận hợp lý không phải là ăn nhạt vô ích mà là còn nhiều yếu tố cần được cân nhắc. Muối ẩn trong thực phẩm, mức đáp ứng riêng của cơ thể, hoạt động của thận và mạch máu, khẩu phần tổng thể, rượu bia, vận động và cân nặng đều có thể góp phần tạo nên bức tranh phức tạp. Vì huyết áp cao liên quan đến nguy cơ tim mạch, kiểm soát chỉ số cần dựa trên đánh giá toàn diện thay vì một thay đổi đơn lẻ. Hãy tiếp tục lựa chọn thực phẩm phù hợp và theo dõi huyết áp, đồng thời trao đổi với bác sĩ khi chỉ số vẫn cao để được hướng dẫn phù hợp. Ăn nhạt là bước đáng giá; coi đó là toàn bộ giải pháp mới là điều dễ khiến việc kiểm soát huyết áp đi chệch hướng.
