Từ màn hình TV đến bước chân du khách: du lịch bản địa lên sóng
Du lịch bản địa là hình thức du lịch dựa trên tài nguyên văn hóa, nông nghiệp và đời sống thường nhật của cộng đồng địa phương, nơi du khách đến để ở cùng dân bản, ăn món quê, tham gia lao động và nghi lễ truyền thống, qua đó tạo sinh kế ngay tại chỗ cho người dân và gìn giữ bản sắc lâu dài. Trong vài năm gần đây, truyền hình thực tế đã trở thành “cầu nối” mạnh mẽ đưa mô hình này ra ánh sáng, biến những bản làng xa xôi thành điểm đến được săn đón. Khi hơn 17,7 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng 14,5% so với cùng kỳ, câu hỏi không còn là làm sao đón thêm khách, mà là làm sao để mỗi chuyến đi mang lại giá trị sâu hơn cho cộng đồng. Và câu trả lời đang xuất hiện trên sóng giờ vàng, chứ không phải trong phòng họp.
Gameshow vào bản làng: hiệu ứng “cháy phòng” và sự hợp pháp hóa du lịch cộng đồng
Khi “Gia đình Haha” ra mắt trên VTV3 từ ngày 14/6/2025 với 15 tập đầu tiên, khán giả không chỉ xem nghệ sĩ đi chơi mà chứng kiến họ lao động cùng người dân, ăn cơm chung và kể chuyện đời. Tháng 1/2026, chặng “Bản Liền – Ngày trở về” ở Bắc Hà, Lào Cai lên sóng giờ vàng, và kết quả là homestay của chị Vàng Thị Thông “cháy phòng” đến cuối năm, lượng đặt phòng quanh xã tăng 30–40%. Đó là minh chứng rõ ràng: truyền hình thực tế đang tạo dòng khách mới cho du lịch cộng đồng, không cần khẩu hiệu. Bằng cách lồng ghép trải nghiệm văn hóa địa phương vào từng khung hình – từ lợp mái lá cọ, kể tục “mùa kết duyên” của người Tày – chương trình vô tình làm một việc rất quan trọng: hợp pháp hóa du lịch bản địa trong mắt khán giả đô thị, biến homestay bản làng từ chỗ “nghe lạ” thành lựa chọn du lịch đáng tin.
Miền Trung – Tây Nguyên: khi tài nguyên bản địa trở thành lợi thế cạnh tranh
Trong cuộc đua đón 45–50 triệu khách quốc tế và 160 triệu khách nội địa đến năm 2030, các điểm đến biển đảo đại trà sẽ sớm bão hòa. Miền Trung và du lịch Tây Nguyên đang đi con đường khác: lấy du lịch bản địa làm bản sắc. Ở Khánh Hòa, thay vì chỉ bán biển và resort, hành trình “Một hành trình – Hai di sản” tháng 10/2026 kết nối di sản Chăm, làng gốm Bàu Trúc, làng dệt Mỹ Nghiệp với không gian văn hóa Raglai và các điểm sinh thái, có gần 50 doanh nghiệp lữ hành tham gia khảo sát. Ở Đắk Lắk, sầu riêng và cà phê được đưa vào tour tham quan vườn, tìm hiểu canh tác, thưởng thức và mua ngay tại vùng nguyên liệu, giúp du khách chạm vào đời sống nông nghiệp và tạo thêm nguồn thu cho người sản xuất. Tại Lâm Đồng, mô hình du lịch nông nghiệp biến trang trại rau, hoa thành nơi học và làm cùng nông dân. Đây là sự khác biệt mà resort ven biển không thể sao chép.
Truyền hình thực tế như chiếc cầu nối giữa phố thị và bản làng
Điểm mạnh của truyền hình thực tế nằm ở ngôn ngữ gần gũi, giàu cảm xúc: khán giả thấy nghệ sĩ lấm bùn, nghe người dân tâm sự bên mâm cơm, nhìn cảnh hái trà Shan tuyết hay đi chợ sớm miền Tây. Những thước phim bình dị về nhà chú thím Chín Cường ở Bến Tre – từ hái dừa đến làm mật ong – đã nhanh chóng biến thành tour du lịch “đắt khách” cho du khách từ TP.HCM và các tỉnh phía Bắc. Việc lồng ghép danh lam, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa địa phương lên sóng kích thích lượng tìm kiếm thông tin tăng vọt, rồi chuyển hóa thành hành trình thực tế. Nếu trước đây du lịch cộng đồng phải “xin được tin tưởng”, thì nay mỗi tập phát sóng là một lần bản làng được giới thiệu như điểm đến hợp lệ, đáng đến. Khi được làm tử tế, tôn trọng văn hóa và gắn với lợi ích dân bản, truyền hình thực tế trở thành chiếc cầu để người phố thị đến gần nếp sống nông thôn, và ngược lại.
Từ hiệu ứng ngắn hạn đến chiến lược dài hơi cho du lịch cộng đồng
Hiệu ứng “theo chân thần tượng” có thể tạo cú hích tức thời, nhưng nếu chỉ dừng ở vài mùa gameshow, du lịch cộng đồng sẽ nhanh chóng bị cuốn vào vòng xoáy trào lưu rồi lắng xuống. Mục tiêu của ngành du lịch hiện nay là kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và lan tỏa lợi ích đến cộng đồng, chứ không chỉ đếm lượt khách. Điều đó đòi hỏi các địa phương phải chủ động thiết kế sản phẩm du lịch bản địa có chiều sâu, gắn kết di sản, nông nghiệp và văn hóa thành chuỗi trải nghiệm bền vững. Đắk Lắk đã chuẩn bị Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 với chủ đề “Buôn Ma Thuột – Điểm đến của cà phê thế giới”, gồm khoảng 30 hoạt động và đặt mục tiêu đón 1,3 triệu lượt khách. Trong khi đó, từ ngày 17/10/2026, “Quán nhà Haha” cho nghệ sĩ vận hành homestay, farmstay ngay tại làng quê giàu tiềm năng du lịch cộng đồng. Nếu các bên cùng theo dõi thời gian lưu trú, mức chi tiêu và lợi ích thực tế của dân bản, truyền hình thực tế có thể trở thành một trụ cột truyền thông dài hạn cho du lịch bản địa, chứ không chỉ là cơn sốt mùa vụ.
