Tin đồn về Himalaya Cup chưa phải quyết định khai tử
FIFA ASEAN Cup là giải đấu cấp đội tuyển quốc gia do FIFA tổ chức tại Đông Nam Á, được kỳ vọng tạo thêm sân chơi khu vực và mở rộng thị trường bóng đá. Bởi vậy, ý tưởng về một giải mới không chỉ là tin bên lề: nó khiến câu hỏi về tương lai giải đấu trở nên cấp thiết.
Trong chuyến thăm Bhutan kéo dài hai ngày, Chủ tịch Gianni Infantino đã thảo luận về phát triển bóng đá, trong đó có ý tưởng FIFA Himalaya Cup. Đề xuất mới ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu, với các đội tiềm năng gồm Nepal, Bhutan, Ấn Độ, Pakistan, Trung Quốc, Bangladesh, Afghanistan, Myanmar, Maldives và Sri Lanka. Danh sách ấy làm dấy lên suy đoán FIFA có thể tìm một hướng đi khác để tiếp cận những thị trường đông dân hơn.
Nỗi lo có cơ sở, nhưng chưa đủ để kết luận FIFA ASEAN Cup sẽ bị xóa sổ. Hai giải có phần giao nhau về địa lý và một số đội tuyển, song Himalaya Cup vẫn chỉ là đề xuất sơ bộ. Điều đáng chú ý hơn là phép thử chiến lược: nếu FIFA chuyển sự chú ý sang sân chơi mới, giải Đông Nam Á phải chứng minh được giá trị riêng thay vì trông chờ thương hiệu FIFA tự tạo sức hút.
FIFA để ngỏ kỳ tiếp theo, nhưng chưa đưa ra cam kết
Giữa những đồn đoán, Tổng thư ký FIFA Mattias Grafstrom phát tín hiệu tích cực hơn: ông để ngỏ khả năng giải tiếp tục được tổ chức. Có mặt tại sân Gelora Bung Karno ngày 25/9 để dự lễ khai mạc và trận Indonesia gặp Singapore, ông nói FIFA đang hướng tới khả năng tổ chức một sự kiện tương tự ở kỳ kế tiếp, sau bốn năm.
Đây là lời bày tỏ kỳ vọng, không phải lời hứa chắc chắn. Grafstrom cũng nhấn mạnh việc duy trì giải cần sự phối hợp giữa FIFA, Liên đoàn Bóng đá châu Á và các liên đoàn thành viên để tìm thời điểm phù hợp. Trước mắt, tổ chức này muốn phiên bản đầu tiên diễn ra thành công.
Bối cảnh khiến phát biểu ấy được chú ý là nỗi lo giải bị xóa sổ đã xuất hiện trước cả ngày khai mạc, khi bản quyền truyền hình khó bán và sức hút thương mại bị đặt dấu hỏi. Với khán giả, sự bất định không chỉ nằm ở việc giải có trở lại hay không: nó còn ảnh hưởng đến khả năng theo dõi qua truyền hình và việc các thị trường trong khu vực có hoàn tất được thỏa thuận phát sóng hay không. Tín hiệu từ lãnh đạo FIFA giúp xoa dịu lo ngại, nhưng kết quả thực tế mới quyết định.
Khán đài mới là thước đo khó né
Tham vọng về một tệp khán giả lớn cần được đặt cạnh hình ảnh trên sân. FIFA từng có lý do tin bóng đá Đông Nam Á sở hữu thị trường tiềm năng sau khi Infantino chứng kiến gần 40.000 người dự trận chung kết ASEAN Cup tại Hà Nội. Nhưng bầu không khí ở FIFA ASEAN Cup lại không đồng đều: ngoài trận Indonesia gặp Singapore có hơn 38.000 khán giả, số liệu nhiều trận khác không được công bố rộng rãi.
Ngay cả các trận có Việt Nam và Thái Lan ở Division A cũng không tạo được không khí tương xứng với một giải khu vực mang thương hiệu FIFA. Nếu những đội tuyển có lượng cổ động viên đông vẫn chưa kéo khán giả đến sân, các cặp đấu ít được chú ý ở Division B càng khó tạo sức hút. Đây không phải lý do để quy toàn bộ chất lượng giải cho số ghế được lấp đầy, nhưng là dấu hiệu rõ về khoảng cách giữa kỳ vọng và thói quen theo dõi.
Với khán giả bóng đá, một giải đấu chỉ có sức sống khi người xem muốn đến sân hoặc chủ động theo dõi. Hình ảnh khán đài thưa người làm giảm không khí trực tiếp lẫn ấn tượng trên truyền hình; nó cũng khiến nhà tài trợ khó nhìn thấy giá trị tiếp cận công chúng. FIFA không thể xem quy mô dân số khu vực như một lượng người xem đã được bảo đảm.
Bản quyền và tài trợ sẽ quyết định sức sống
Một giải đấu có thể được duy trì vì mục tiêu chuyên môn, nhưng muốn thành sản phẩm lâu dài thì phải có nguồn thu và khán giả đủ ổn định. FIFA ASEAN Cup đang gặp cùng lúc những dấu hiệu bất lợi: khán đài vắng, bản quyền truyền hình khó bán và nguồn tài trợ hạn chế. Khi các thị trường lớn trong khu vực còn khó hoàn tất thỏa thuận phát sóng, sức hút thương mại rõ ràng chưa đạt kỳ vọng.
Việc Trung Quốc chọn tổ chức giải giao hữu riêng tại Trùng Khánh, còn Ấn Độ bận đá giao hữu với Brazil, khiến FIFA mất hai thị trường khách mời từng được kỳ vọng góp phần mở rộng tệp người xem. Hai quốc gia có tổng dân số gần ba tỷ người không tham dự, nhưng quy mô dân số ấy chưa bao giờ đồng nghĩa với khán giả tự động quan tâm đến giải. FIFA có thể gửi lời mời; quyết định tham dự vẫn thuộc về từng liên đoàn.
Bài toán vì thế không thể giải bằng cách đổi tên giải hay bổ sung một thị trường tiềm năng trên giấy. FIFA cần chứng minh các trận đấu tạo được nhu cầu xem thực chất, đủ để thuyết phục đơn vị phát sóng và nhà tài trợ. Nếu không, ý tưởng Himalaya Cup sẽ càng làm nổi bật câu hỏi vì sao nên duy trì một sân chơi khu vực chưa tìm được khán giả của mình.
Kết luận: cửa chưa khép, nhưng lời nói chưa đủ
Hiện chưa có căn cứ để khẳng định FIFA ASEAN Cup đã bị khai tử. Phát biểu của Grafstrom cho thấy FIFA vẫn cân nhắc kỳ tiếp theo sau bốn năm, còn FIFA Himalaya Cup mới ở bước nghiên cứu. Tuy nhiên, đó là những tín hiệu về ý định, không phải bảo đảm cho tương lai.
Phán đoán hợp lý nhất lúc này là giải đấu còn cơ hội, nhưng phải vượt qua phép thử khán giả và tài chính. FIFA cần phối hợp với AFC và các liên đoàn để chọn lịch phù hợp, đồng thời biến sự quan tâm tiềm năng thành lượng người xem thực tế. Nếu khán đài tiếp tục thưa và bản quyền khó bán, lời hứa về một thương hiệu khu vực bền vững sẽ thiếu nền tảng.
Nói cách khác, Himalaya Cup chưa thay thế ASEAN Cup; chính sức hút của ASEAN Cup mới quyết định FIFA có lý do để tiếp tục đầu tư hay không. Giải đấu không cần chứng minh rằng Đông Nam Á đông dân, mà phải chứng minh người hâm mộ muốn xem và thị trường sẵn sàng đồng hành.
