Phí sàn cao đang bào mòn biên lợi nhuận
Phí sàn thương mại điện tử là tổng các khoản khấu trừ bắt buộc và phí dịch vụ mà người bán trả để giao dịch, xử lý đơn, vận chuyển hoặc tham gia chương trình trên nền tảng. Theo dự thảo đề án của Bộ Công Thương, tổng phí bắt buộc và phí dịch vụ chương trình trên bốn sàn lớn hiện có thể chiếm 25,5-34,3% giá trị đơn hàng. Đây không còn là chi phí phụ có thể bỏ qua khi định giá sản phẩm: với người bán biên lợi nhuận mỏng, mỗi khoản bị khấu trừ đều tác động trực tiếp đến phần lãi còn lại.
Mức phí tham chiếu được nêu trong dự thảo là khoảng 33,3-34,3% tại Shopee, 30,5-32% tại TikTok Shop, 27-31% tại Lazada và 25,5-29% tại Tiki. Các con số này cần được nhìn như lời cảnh báo về cấu trúc chi phí, không phải một mức cố định áp dụng cho mọi đơn hàng. Phí cố định, hoa hồng theo ngành hàng, giao dịch, xử lý đơn, vận chuyển, quảng cáo và dịch vụ bổ sung có thể cộng dồn. Vì vậy, doanh số tăng chưa chắc đồng nghĩa lợi nhuận tăng; người bán cần tính phần thực nhận sau mọi khoản khấu trừ.

Phí khó lường, lựa chọn nền tảng hạn chế
Gánh nặng không chỉ nằm ở tỷ lệ tổng phí mà còn ở cách các khoản phát sinh gắn với chương trình hỗ trợ bán hàng, vận chuyển hay quảng bá. Nếu người bán không thấy trước điều kiện và phương thức tính phí, việc dự báo lợi nhuận từng đơn trở nên phức tạp, nhất là với doanh nghiệp nhỏ có biên lợi nhuận thấp. Tham gia chương trình có thể giúp tiếp cận khách hàng, nhưng quyết định trong khi chưa biết rõ mức khấu trừ khiến rủi ro kinh doanh nghiêng về phía người bán.
Áp lực càng rõ khi thị trường tập trung. Năm 2025, Shopee và TikTok Shop chiếm 97,61% tổng doanh số của nhóm bốn sàn lớn, còn Tiki chiếm 0,04%. Trong bối cảnh ấy, rời nền tảng hoặc chuyển sang nơi khác không hẳn là lựa chọn dễ dàng nếu lượng khách hàng tập trung ở một vài sàn. Người bán vì thế phải theo dõi không chỉ biểu phí, mà cả thay đổi về điều kiện dịch vụ, logistics, thanh toán và chính sách vận hành. Khi nền tảng đổi cách tính phí, nhà bán hàng có thể phải điều chỉnh giá, quảng cáo hoặc danh mục sản phẩm trong thời gian ngắn.
Minh bạch phí phải đi cùng quyền lựa chọn
Trong văn bản góp ý dự thảo Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử đến năm 2035, tầm nhìn 2045, VCCI đề nghị công khai đầy đủ cấu trúc phí, gồm loại phí, điều kiện áp dụng và cách tính. Tổ chức này cũng kiến nghị sàn cung cấp công cụ tự động ước tính tổng khoản khấu trừ trên từng đơn trước khi người bán xác nhận tham gia chương trình. Đó là yêu cầu thiết thực: người bán cần nhìn thấy chi phí trước khi cam kết, thay vì phải lần theo nhiều mục sau khi đơn đã phát sinh.
VCCI còn đề xuất nền tảng thông báo biểu phí mới trước tối thiểu 15-30 ngày để nhà bán hàng có thời gian điều chỉnh kế hoạch. Minh bạch cần đi cùng bảo vệ quyền lựa chọn: VCCI lưu ý nguy cơ sàn lạm dụng vị trí thị trường, ưu tiên hàng hóa do mình kinh doanh hoặc buộc người bán dùng độc quyền dịch vụ logistics, thanh toán do nền tảng chỉ định. Đây không phải lời kêu gọi nhà nước ấn định giá dịch vụ hay buộc sàn công khai thuật toán lõi; trọng tâm là người bán biết mình trả gì, vì sao phải trả và có quyền chọn dịch vụ phù hợp.
Hỗ trợ doanh nghiệp Việt phải giảm thủ tục thực chất
Kiến nghị của VCCI không dừng ở biểu phí. Tổ chức này đề nghị giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh; đồng thời xây dựng cổng kết nối dữ liệu một cửa để doanh nghiệp khai báo, kết nối một lần, còn cơ quan nhà nước có thể chia sẻ và sử dụng nhiều lần. Nếu yêu cầu dữ liệu thiếu chuẩn chung hoặc buộc khai báo lặp lại, gánh nặng hành chính sẽ cộng thêm vào chi phí người bán online. Thiết kế hỗ trợ vì thế cần giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường và tuân thủ thuận tiện, thay vì tạo thêm một tầng thủ tục.
VCCI ủng hộ mục tiêu hình thành 1-2 nền tảng thương mại điện tử đủ mạnh do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, vận hành vào năm 2030, tăng lên 2-3 nền tảng vào năm 2035. Mục tiêu này chỉ có ý nghĩa nếu tiêu chí hỗ trợ rõ ràng, năng lực công nghệ và dữ liệu thực chất, đồng thời tránh dùng ngân sách để duy trì những sàn thiếu người mua, người bán. Giai đoạn 2025-2026, có 17 sàn trong nước phải chấm dứt hoặc thu hẹp hoạt động — một lời nhắc rằng xây nền tảng không đồng nghĩa tạo ra thị trường. Người bán cần theo dõi liệu cải cách có giúp họ giảm phí, giảm khai báo lặp lại và có thêm lựa chọn kinh doanh hay không.
Tóm lại, mức phí lên tới hơn một phần tư, thậm chí hơn một phần ba giá trị đơn hàng khiến người bán khó dự báo lợi nhuận và dễ bị động trước thay đổi chính sách. Minh bạch biểu phí, báo trước thay đổi, bảo vệ quyền chọn dịch vụ và giảm thủ tục dữ liệu là những bước cần thiết; hỗ trợ nền tảng Việt chỉ thuyết phục khi tạo thêm lựa chọn thực tế cho người bán. Điều đáng theo dõi không chỉ là lời hứa chính sách, mà là khoản khấu trừ cuối cùng trên từng đơn và khả năng nhà bán hàng chủ động quyết định cách kinh doanh.






