Đột quỵ là tình huống không thể chờ đợi
Đột quỵ là tình trạng dòng máu đến một phần não bị gián đoạn do mạch máu tắc nghẽn hoặc vỡ, khiến tế bào thần kinh nhanh chóng tổn thương và đe dọa khả năng sống, vận động, giao tiếp của người bệnh.
Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ mới và 167.000 trường hợp tử vong mỗi năm; khoảng 7,2% người bệnh dưới 45 tuổi. Quy mô ấy cho thấy đây không chỉ là vấn đề của người cao tuổi hay của riêng bệnh viện. Mỗi gia đình cần biết cách nhận ra tình huống khẩn cấp, bởi một quyết định chậm trễ có thể khiến người bệnh mất cơ hội được đánh giá và điều trị phù hợp.
Điểm đáng lo là chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Khoảng trống này không thể được lấp bằng việc chờ xem triệu chứng có tự hết hay không; cộng đồng cần biến nhận biết sớm và hành động nhanh thành phản xạ.
4,5 giờ đầu: cơ hội cần được bảo vệ
Mốc 4,5 giờ không phải thời gian để gia đình cân nhắc ở nhà. Đây là khoảng thời gian quan trọng để cơ sở y tế đánh giá người bệnh và xem xét các lựa chọn điều trị tái thông mạch khi phù hợp. Với một số trường hợp đột quỵ thiếu máu não, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc tiêu sợi huyết trong khoảng thời gian phù hợp; người bị tắc mạch lớn có thể được xem xét lấy huyết khối dựa trên đặc điểm tổn thương và kết quả chẩn đoán hình ảnh.
Không phải ai cũng phù hợp với cùng một phương pháp, nhưng chỉ đội ngũ y tế mới có thể đánh giá điều đó. Vì vậy, thời gian cấp cứu có ý nghĩa thiết thực: đưa người bệnh đến nơi có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt giúp bảo vệ cơ hội điều trị, hạn chế tổn thương não và giảm nguy cơ tàn tật lâu dài. Đừng tự kết luận rằng triệu chứng nhẹ thì có thể chờ.
Khi nghi ngờ đột quỵ, gọi cấp cứu 115; không chờ triệu chứng tự hết hoặc tự đưa người bệnh đi bằng phương tiện không phù hợp. Ghi nhận thời điểm triệu chứng bắt đầu và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu là cách giúp quá trình tiếp nhận thông tin được rõ ràng hơn.
Nhớ FAST để nhận ra dấu hiệu đột quỵ
Dấu hiệu đột quỵ đôi khi xuất hiện đột ngột và dễ bị nhầm với tình trạng thoáng qua. Quy tắc FAST giúp người thân kiểm tra nhanh ba biểu hiện thường gặp, đồng thời nhắc rằng hành động cấp cứu không được trì hoãn.
- Face (mặt): mặt méo hoặc lệch một bên.
- Arm (tay): yếu hoặc tê đột ngột ở một bên tay.
- Speech (lời nói): nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác.
- Time (thời gian): gọi cấp cứu 115 ngay khi nghi ngờ.
Mất thăng bằng đột ngột, giảm thị lực bất thường hoặc đau đầu dữ dội xuất hiện bất ngờ cũng cần được đánh giá cấp cứu. Không cần đợi đủ mọi biểu hiện mới hành động: chỉ một dấu hiệu đáng ngờ cũng là lý do để gọi trợ giúp y tế. Nhớ FAST và chia sẻ quy tắc này với người thân có thể giúp cả gia đình phản ứng nhanh hơn trong tình huống khẩn cấp.
Phòng ngừa bắt đầu từ việc quản lý nguy cơ
Cấp cứu nhanh là thiết yếu, nhưng phòng ngừa đột quỵ mới là việc cần làm trước khi biến cố xảy ra. Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc lá và ít vận động là những yếu tố nguy cơ phổ biến. Phát hiện chúng sớm giúp người dân có cơ hội trao đổi với nhân viên y tế và quản lý sức khỏe lâu dài.
Khám sức khỏe định kỳ, theo dõi huyết áp, đường huyết và mỡ máu, tuân thủ điều trị bệnh nền, vận động phù hợp và bỏ thuốc lá là những việc có thể chủ động thực hiện. Sàng lọc tại cộng đồng cũng có giá trị vì đưa việc kiểm tra nguy cơ đến gần hơn với người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và những người ít có điều kiện theo dõi sức khỏe.
Thông điệp cần được nhớ không chỉ là “mỗi phút đều quý giá”, mà còn là: biết nguy cơ trước khi phát bệnh, nhận ra dấu hiệu khi chúng xuất hiện và gọi cấp cứu ngay. Với khoảng 200.000 ca mới mỗi năm và chỉ 23,2% người bệnh đến viện trong 4,5 giờ đầu, hành động của cộng đồng có thể giúp thu hẹp khoảng trống cấp cứu sớm. Đừng chờ đến lúc có biến cố mới học cách phản ứng.
