Tuổi 40 không còn an toàn trước đột quỵ
Sàng lọc đột quỵ tuổi 40 là việc đánh giá có hệ thống các yếu tố nguy cơ tim mạch và chuyển hóa, như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, cân nặng và nhịp tim, được thực hiện định kỳ tại tuyến y tế cơ sở để phát hiện sớm nguy cơ và tư vấn phòng ngừa đột quỵ cho người trung niên. Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo hướng dẫn khám sàng lọc cho người dân tại trạm y tế xã, phường, đặc khu theo từng giai đoạn của vòng đời, từ thai nhi, trẻ sơ sinh đến người cao tuổi. Theo dự thảo, riêng người trên 40 tuổi sẽ được đề xuất sàng lọc nguy cơ đột quỵ tại cộng đồng. Đây không phải chi tiết kỹ thuật đơn thuần, mà là một thông điệp rõ ràng: đột quỵ đã rời khỏi “vùng bệnh của người già” và tiến thẳng vào nhóm tuổi đang ở đỉnh cao sự nghiệp.
Đột quỵ đang trẻ hóa: con số đáng lo phía sau dự thảo
Điểm đáng báo động là cơ sở dữ liệu lâm sàng đã cho thấy xu hướng đột quỵ trẻ hóa, buộc cơ quan quản lý phải thay đổi cách phòng ngừa. Theo Trung tâm Đột quỵ, tại một bệnh viện tuyến cuối, bệnh nhân đột quỵ dưới 45 tuổi từng chiếm khoảng 10%-15% tổng số ca. Khoảng 85% các trường hợp này có tăng huyết áp đi kèm, nghĩa là phần lớn hoàn toàn có thể phát hiện trước khi biến cố xảy ra nếu họ chịu bước vào phòng khám sức khỏe tim mạch sớm hơn. Đề xuất sàng lọc nguy cơ đột quỵ ở người trên 40 được xây dựng trong bối cảnh Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 1983/QĐ-BYT về kiểm soát yếu tố nguy cơ và bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng. Đây là bước nối tiếp logic: nếu đã ưu tiên phát hiện sớm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thì không thể bỏ qua hậu quả nặng nề nhất của chúng là đột quỵ.
Sàng lọc đột quỵ tại tuyến cơ sở: không chỉ là vài xét nghiệm máu
Nhiều người nghĩ tầm soát nguy cơ đột quỵ đồng nghĩa với một gói xét nghiệm máu đắt tiền, rồi yên tâm quay lại lối sống cũ. Cách hiểu đó nguy hiểm. Ở tuyến y tế cơ sở, hoạt động sàng lọc nguy cơ đột quỵ được thiết kế dựa trên những yếu tố đơn giản, dễ thực hiện: đánh giá nguy cơ tổng quát, đo huyết áp, cân nặng, vòng eo, chỉ số BMI và trong một số trường hợp đo điện tim để phát hiện rung nhĩ – yếu tố nguy cơ quan trọng. Người dân cũng có thể được kiểm tra đường huyết và một số chỉ số liên quan để đánh giá nguy cơ bệnh không lây nhiễm. Bác sĩ nội thần kinh nhấn mạnh rằng xét nghiệm máu chỉ là một phần; tầm soát phải bắt đầu từ việc ghi nhận thói quen, lối sống, chế độ ăn uống, các yếu tố nguy cơ, rồi mới quyết định xét nghiệm và chụp chiếu phù hợp.
Phòng ngừa đột quỵ: điều quan trọng không nằm trên phiếu kết quả
Nếu coi sàng lọc là đích đến thì chúng ta đã bỏ lỡ mục tiêu chính của phòng ngừa đột quỵ. Trong y khoa, phòng ngừa đột quỵ được chia thành phòng ngừa tiên phát – khi chưa xảy ra biến cố, chủ động tìm yếu tố nguy cơ và xử lý sớm – và phòng ngừa thứ phát, sau khi đã từng đột quỵ, nhằm giảm tái phát. Các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát gồm hút thuốc lá, thói quen ăn uống, béo phì, cao huyết áp, tiểu đường; nhóm không kiểm soát được gồm tuổi, giới, gien. Một bác sĩ nội thần kinh đã nói rõ: “Tầm soát chỉ giúp phát hiện nguy cơ; việc xử lý và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ sau đó mới có ý nghĩa trong phòng ngừa đột quỵ”. Điều này đồng nghĩa với việc người tăng huyết áp, tiểu đường, xơ vữa động mạch phải được điều trị và kiểm soát đến mức mục tiêu, chứ không dừng ở chẩn đoán.
Bạn nên kiểm tra những gì, khi nào – và vì sao không thể trì hoãn
Ở tuổi 40 trở lên, một lịch khám sức khỏe tim mạch có hệ thống phải trở thành phần cố định của cuộc sống, chứ không phải phản ứng tức thời sau mỗi tin tức buồn. Hoạt động phát hiện sớm có thể diễn ra qua nhiều hình thức: khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc bệnh tật, khám sức khỏe người lao động, người cao tuổi và các lần khám chữa bệnh thường xuyên. Sau lần tầm soát đầu tiên, các yếu tố nguy cơ thường thay đổi như mỡ máu, đường huyết, huyết áp cần được theo dõi định kỳ; các kiểm tra hình ảnh nếu kết quả bình thường thì không nhất thiết lặp lại mỗi năm. Kết quả sàng lọc được lưu trong hồ sơ sức khỏe điện tử, giúp nhân viên y tế cơ sở tư vấn và quản lý người có nguy cơ lâu dài. Nói thẳng: nếu bạn đủ thời gian để kiểm tra điện thoại mỗi ngày, bạn cũng đủ thời gian để kiểm tra huyết áp, vòng eo và đường huyết theo lịch khuyến cáo – và đó là cách phòng ngừa đột quỵ thực tế nhất bạn có thể bắt đầu ngay.
