Lừa đảo qua Zalo, Messenger: mối đe dọa sát sườn với mọi người dùng
Lừa đảo qua Zalo, Messenger là các hành vi lợi dụng ứng dụng nhắn tin, gọi điện phổ biến để giả mạo cơ quan nhà nước, đơn vị giao hàng hay người quen, nhằm chiếm đoạt thông tin cá nhân, tài khoản mạng xã hội và tài sản ngân hàng thông qua đường link giả mạo, mã OTP, cuộc gọi video và thao túng tâm lý nạn nhân. Thời gian gần đây, tội phạm mạng không ngừng biến tướng các chiêu trò này nhằm chiếm đoạt tài sản, tình trạng lừa đảo chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi. Quan trọng hơn, đây không còn là câu chuyện xa vời với “người nhẹ dạ” mà là rủi ro sát sườn với bất kỳ ai đang dùng Zalo, Facebook, Messenger hàng ngày. Nếu vẫn nghĩ mình “không ai nhắm tới”, bạn đã vô tình trở thành đối tượng lý tưởng nhất.
Giả danh cán bộ nhà nước, dịch vụ công, đơn vị giao hàng: chiêu cũ nhưng nạn nhân vẫn mới
Điểm chung của các vụ lừa đảo qua Zalo là kịch bản giả danh cán bộ nhà nước hoặc cơ quan chức năng để đánh vào tâm lý sợ vi phạm và sợ bị phạt của người dân. Chỉ với một cuộc gọi xưng danh cán bộ nhà nước yêu cầu cập nhật thông tin, nhiều người đã vô tình sập bẫy và mất trắng số tiền tích cóp trong tài khoản ngân hàng. Các đối tượng tự xưng cán bộ cơ quan nhà nước, liên tục gọi điện, nhắn tin thông báo bạn có hồ sơ hành chính, thông tin đất đai, căn cước công dân cần bổ sung gấp. Chúng gửi giấy mời giả, link đăng ký giống hệt cổng dịch vụ công và yêu cầu điền họ tên, số căn cước, số điện thoại, thông tin tài khoản ngân hàng. Song song đó, một nhánh khác giả danh nhân viên giao hàng, người bán hoặc chăm sóc khách hàng trên các trang bán hàng Facebook, Zalo, TikTok để chốt đơn, báo sự cố đơn hàng rồi yêu cầu xác nhận thông tin hoặc thanh toán phí vận chuyển qua link lạ.
Khi nạn nhân đã tin, chúng chuyển sang giai đoạn thao túng tâm lý: gọi lại, giả làm nhân viên kỹ thuật, nhân viên ngân hàng, vừa thúc ép vừa đe dọa sẽ phạt tiền, khóa hồ sơ hoặc tước quyền lợi nếu không làm ngay. Mục tiêu cuối cùng luôn giống nhau: buộc bạn cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin bảo mật ngân hàng. Chỉ cần bạn hoang mang đọc mã OTP hoặc thao tác theo hướng dẫn, chúng lập tức chiếm quyền kiểm soát tài khoản và rút sạch tiền. Trong trường hợp “phạt nguội”, tin nhắn giả mạo đính kèm đường dẫn đến website giống Cổng Dịch vụ công quốc gia, yêu cầu đăng nhập bằng số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP, thậm chí yêu cầu chuyển tiền để hoàn tất nghĩa vụ nộp phạt. Điều đáng nói là những giao diện này được thiết kế tinh vi đến mức người dùng bình thường rất khó phân biệt, nên chỉ trông chờ vào “cảm giác” là không đủ.
Tin nhắn, cuộc gọi video nguy hiểm và rủi ro từ hình ảnh nhạy cảm
Nếu lừa đảo qua Zalo trước đây chủ yếu dựa vào tin nhắn văn bản, thì nay cuộc gọi video đã trở thành công cụ mới để thu thập dữ liệu cá nhân. Trong một số trường hợp, kẻ gian chủ động gọi video nhằm thu thập hình ảnh cá nhân hiện tại của nạn nhân. Sau đó, chúng hướng dẫn cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc để chiếm quyền kiểm soát số điện thoại và các tài khoản mạng xã hội. Khi đã chiếm được Facebook, Zalo, TikTok, chúng dùng chính tài khoản đó để nhắn tin, gọi video vay tiền người thân, bạn bè hoặc mạo danh chủ tài khoản thực hiện hành vi vi phạm pháp luật khác. Đáng lo hơn, các cuộc gọi video còn bị khai thác bằng phần mềm AI: hình ảnh lấy từ cuộc gọi trước được sử dụng lại, khiến người thân tin rằng đang trò chuyện với đúng người.
Trong bối cảnh đó, việc chia sẻ hình ảnh nhạy cảm qua ứng dụng nhắn tin chẳng khác nào “gửi kho dữ liệu” cho tội phạm mạng. Một bức ảnh ở nhà, ở cơ quan, mặt mộc, giấy tờ tùy thân, thẻ ngân hàng… đều có thể trở thành nguyên liệu cho chiêu trò mạo danh, tống tiền hoặc dựng hồ sơ giả. Người dùng thường coi Messenger, Zalo là không gian riêng tư nên dễ dàng gửi mọi thứ, từ ảnh cá nhân đến ảnh con cái, giấy tờ quan trọng. Thực tế, chỉ cần tài khoản bị chiếm đoạt, toàn bộ lịch sử chat và file đính kèm sẽ nằm trong tay đối tượng. Đây chính là lý do cơ quan công an cảnh báo người dân không nhận cuộc gọi video từ số lạ, không truy cập link lạ được gửi qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội và tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin cá nhân cho bất kỳ ai.
Bảo vệ tài khoản ngân hàng và thông tin cá nhân: người dùng phải tự xây tường lửa cho mình
Trong mọi kịch bản lừa đảo qua Zalo, Messenger giả mạo, điểm mấu chốt luôn là bảo vệ tài khoản ngân hàng và bảo mật thông tin cá nhân. Các đối tượng liên tục tìm cách khiến bạn cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin bảo mật ngân hàng. Lực lượng công an khuyến cáo người dân cần xây dựng “tường phòng vệ” vững chắc bằng cách tuyệt đối không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai, dưới bất kỳ hình thức nào. Đồng thời, người dân kiên quyết không nhập thông tin cá nhân hay tài khoản ngân hàng lên những trang web không rõ nguồn gốc. Theo khuyến cáo, người dùng thiết bị di động chỉ nên cài ứng dụng từ kho chính thức, kích hoạt xác thực hai lớp và thường xuyên thay đổi mật khẩu để tăng cường bảo mật tài khoản cá nhân. Với thông tin vi phạm giao thông, người dân chỉ nên tra cứu qua ứng dụng, cổng dịch vụ công và trang thông tin điện tử chính thức, bởi cơ quan nhà nước không yêu cầu nộp phạt qua tin nhắn cá nhân hoặc đường dẫn không chính thống.
Thực tế, muốn cảnh báo lừa đảo mạng hiệu quả, không thể chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng mà mỗi người phải tự nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân. Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khuyến cáo người dân không nhận cuộc gọi video từ số điện thoại và trang cá nhân lạ, không truy cập các đường link lạ gửi qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội. Người mua hàng trực tuyến cần kiểm tra, xác minh đơn hàng qua website hoặc ứng dụng chính thức, không cung cấp mã xác thực, mật khẩu và thông tin cá nhân cho người tự xưng là nhân viên giao hàng hay chăm sóc khách hàng. Cuối cùng, bất cứ khi nào nhận được “giấy mời”, “thông báo phạt nguội” hoặc yêu cầu cập nhật hồ sơ hành chính qua mạng, cách an toàn nhất là chủ động liên hệ trực tiếp hoặc đến trụ sở cơ quan chức năng tại địa phương để kiểm tra và xác minh.
Kết luận: Không ai miễn dịch với lừa đảo, chỉ có người đủ tỉnh táo
Lừa đảo qua Zalo, Messenger giả mạo không nhắm riêng vào người ít hiểu biết công nghệ, mà vào mọi người dùng đang phụ thuộc vào mua bán, trao đổi thông tin trực tuyến mỗi ngày. Hình thức mua, bán, đặt hàng trực tuyến đã trở thành một phần không thể thiếu trong sinh hoạt thường nhật của người dân, và đó chính là “mảnh đất màu mỡ” để tội phạm mạng phát tán tin nhắn, đường link, cuộc gọi video và kịch bản giả danh ngày càng tinh vi. Công an các địa phương đã liên tục phát đi cảnh báo về thủ đoạn giả mạo cổng dịch vụ công, “phạt nguội” vi phạm giao thông cũng như lừa đảo qua đặt hàng trực tuyến, nhưng nếu thông tin này chỉ nằm trên báo thay vì được mỗi người chủ động chia sẻ cho người thân, bạn bè, vòng bảo vệ cộng đồng sẽ luôn có lỗ hổng.
Thực tế, không có giải pháp kỹ thuật nào bảo vệ tuyệt đối nếu người dùng vẫn tự tay trao mật khẩu, mã OTP, hình ảnh nhạy cảm cho kẻ lạ qua vài tin nhắn Zalo hay Messenger. Mỗi tài khoản online, mỗi số điện thoại, mỗi tài khoản ngân hàng đều là “cánh cửa” dẫn thẳng vào đời sống và tài sản của bạn. Giữ thói quen kiểm tra kỹ mọi thông báo liên quan đến tiền, hồ sơ hành chính, giao thông; từ chối cung cấp dữ liệu bảo mật qua tin nhắn; nói “không” với cuộc gọi video và ứng dụng lạ; và báo ngay cho cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn… đó không phải là sự đa nghi quá mức, mà là cách sống an toàn tối thiểu trong thời đại tội phạm công nghệ cao. Không ai miễn dịch với lừa đảo, nhưng ai tỉnh táo, kiên quyết bảo vệ thông tin của mình, người đó sẽ giảm đáng kể khả năng trở thành nạn nhân.
