Huyết áp mùa hè: tụt xuống không có nghĩa là đã khỏi bệnh
Thuốc huyết áp mùa hè là cách gọi quen thuộc của người bệnh khi nói về việc dùng thuốc hạ áp trong những tháng nóng, thời điểm mà nhiệt độ cao làm mạch máu giãn ra, cơ thể đổ nhiều mồ hôi, dễ mất nước và rối loạn điện giải, khiến huyết áp có thể tạm thời giảm xuống so với mùa lạnh dù bệnh tăng huyết áp hoàn toàn không biến mất.
Chính cảm giác “huyết áp đang đẹp hơn” khiến nhiều người, đặc biệt là người cao tuổi, nảy sinh ý định tự giảm liều, uống cách ngày hoặc ngừng hẳn thuốc. Đây là quyết định mang tính đánh cược với não, tim và thận. Bởi lẽ, huyết áp chỉ thấp tạm thời, trong khi bệnh nền vẫn đó và mạch máu vẫn “nhớ” mức áp lực cao trước đây. Khi thuốc bị cắt đột ngột, huyết áp có thể bật lại không báo trước, trong khi người bệnh lại chủ quan vì nghĩ mình đã ổn.
Vì sao trời nóng làm huyết áp dao động và cơ thể dễ mất nước
Khi trời nóng, cơ thể buộc phải giãn mạch dưới da để tăng lưu lượng máu ra bề mặt, giúp tỏa nhiệt; đồng thời tăng tiết mồ hôi để làm mát. Hai cơ chế này làm huyết áp của một số người giảm nhẹ, nhất là khi họ uống nước không đủ hoặc ăn uống kém, dẫn tới giảm thể tích tuần hoàn và rối loạn điện giải. Ở người cao tuổi, khả năng điều hòa nhiệt, cảm giác khát, chức năng tim và thận đều suy giảm theo tuổi nên họ dễ mệt, chóng mặt, tụt huyết áp và mất nước hơn người trẻ.
Mất nước kéo dài không chỉ khiến huyết áp dao động mà còn làm máu cô đặc, giảm lưu lượng tới thận và não, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, rối loạn điện giải và tim đập nhanh. Những người đang dùng lợi tiểu hoặc một số thuốc hạ áp càng dễ bị mất nước, tụt huyết áp tư thế, choáng váng khi đứng dậy, đi đứng loạng choạng, dễ ngã ngửa hoặc chấn thương. Tóm lại, trời nóng khiến cơ thể “lắc lư” hơn; nếu thêm việc tự ý đổi thuốc, hệ tim mạch sẽ bị đặt vào tình trạng căng thẳng gấp đôi.
Nguy cơ khi tự giảm liều: từ huyết áp bật ngược đến đột quỵ
Nhiều bệnh nhân thấy huyết áp đo vài lần hơi thấp liền tự cắt bớt thuốc huyết áp mùa hè, cho rằng như vậy mới là giảm liều thuốc an toàn. Thực tế, đây là cách làm nhiều nguy cơ hơn lợi ích. Thuốc hạ áp giúp giữ huyết áp ổn định dài hạn; khi dừng hoặc giảm liều tùy tiện, huyết áp có thể tăng trở lại sau vài ngày hoặc vài tuần mà không gây đau đầu rõ rệt, trong khi mạch máu, tim, não và thận phải gồng mình chịu áp lực. Huyết áp càng dao động thất thường, nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim hoặc suy thận càng tăng.
Người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, bệnh thận, đái tháo đường hoặc từng bị đột quỵ là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi tự ý điều chỉnh thuốc. Ở họ, chỉ một đợt mất nước kèm tăng huyết áp lại là đủ để kích hoạt biến cố tim mạch. Một số thuốc tim mạch nếu ngừng đột ngột còn có thể gây nhịp tim nhanh, hồi hộp, huyết áp bật ngược. Câu nói nên nhớ là: “Một vài lần huyết áp thấp không phải lý do để vứt bỏ chiếc phao thuốc men giữa mùa nóng.”
Khi nào nên nghi ngờ tụt huyết áp và cần đi khám ngay
Nếu trong những ngày nóng bức, bạn thấy chóng mặt, xây xẩm, mờ mắt, mệt rã rời, đứng dậy thì tối sầm, kèm theo tiểu ít, nước tiểu sậm màu, đó có thể là dấu hiệu tụt huyết áp, mất nước hoặc rối loạn điện giải. Trong các trường hợp huyết áp liên tục dưới 90/60 mmHg kèm khó chịu, người bệnh được khuyến cáo nên đến cơ sở y tế thay vì tự ý giảm hoặc bỏ thuốc hạ áp. Đây không chỉ là chuyện điều chỉnh liều mà còn là lúc cần tìm nguyên nhân: mất nước, tiêu chảy, sốt, nhiễm trùng hay vấn đề tim mạch.
Những tín hiệu nguy hiểm hơn như đau ngực, khó thở, ngất, méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, lú lẫn không được phép chờ “tự qua”. Khi đó, cần gọi ngay số cấp cứu 1900 636 555, đường dây hoạt động 24 giờ mỗi ngày để được hỗ trợ kịp thời. Một câu đáng trích dẫn là: “Một cơn choáng nhẹ có thể là lời cảnh báo cuối cùng trước khi biến cố tim mạch xảy ra, nếu người bệnh tiếp tục tự điều chỉnh thuốc theo cảm tính.”
Chiến lược an toàn: giữ thuốc đều đặn, đo huyết áp và bàn với bác sĩ
Điều hợp lý trong mùa nóng không phải là cắt thuốc mà là giữ thuốc đều đặn, uống đúng giờ, đo huyết áp mỗi ngày và ghi chép lại. Nếu huyết áp có xu hướng thấp hơn bình thường, nhất là kèm chóng mặt, mờ mắt, mệt nhiều, hãy hẹn khám để bác sĩ xem lại toàn bộ: huyết áp những ngày gần đây, thuốc đang dùng, chức năng thận, tình trạng mất nước hay rối loạn điện giải. Việc tăng, giảm hay thay thuốc phải dựa trên đánh giá này, không dựa vào cảm giác khỏe hay yếu trong một hai ngày.
Để bảo vệ sức khỏe người cao tuổi và những người có bệnh nền, gia đình nên nhắc họ uống nước rải đều trong ngày, tránh tự hạn chế nước vì sợ tiểu đêm; hỗ trợ đo huyết áp đúng cách; để thuốc nơi dễ thấy; kiểm tra xem họ có lẫn lộn liều hay quên thuốc không. Hai bài học quan trọng là: “Không tự ý giảm liều thuốc huyết áp mùa hè” và “Bất kỳ thay đổi nào về thuốc cũng phải đi cùng lời khuyên của bác sĩ đã nắm rõ bệnh sử và kết quả xét nghiệm.”
