AI doanh nghiệp nhỏ vừa: tăng trưởng chỉ đến khi thay đổi cách làm việc
AI doanh nghiệp nhỏ vừa là việc các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quản trị, vận hành và kinh doanh, nhưng chỉ tạo ra tăng trưởng thực sự khi đi kèm với tái thiết kế quy trình làm việc, quản lý dữ liệu và cơ chế ra quyết định thay vì chỉ bổ sung thêm một lớp công cụ công nghệ vào cách làm cũ. Trong hai ngày 30-31/7 tại Hà Nội, Ban Thư ký APEC 2027 cùng các cơ quan quản lý đã tổ chức hội thảo về chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong bối cảnh phát triển của AI, quy tụ gần 150 đại biểu từ các nền kinh tế APEC, tổ chức quốc tế, tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu và khu vực tư nhân. Đây không còn là câu chuyện của riêng giới công nghệ, mà là bài toán sống còn của SME trong chuỗi giá trị toàn cầu đang bị AI tái định hình.
Tại sao mua thêm công cụ không đồng nghĩa với triển khai AI hiệu quả
Thông điệp thẳng thắn dành cho SME là: AI không thất bại vì thiếu phần mềm, mà vì doanh nghiệp không dám đụng vào cách làm việc. Bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng Giám đốc 5S Media, nhấn mạnh thách thức lớn nhất nằm ở khả năng tái thiết kế quy trình làm việc, dữ liệu và trách nhiệm ra quyết định, chứ không phải ở việc thiếu công cụ AI. Câu nói “Mua phần mềm không đồng nghĩa với chuyển đổi. Nếu doanh nghiệp giữ nguyên cách làm việc cũ, công cụ mới chỉ làm tăng chi phí và tạo thêm một lớp vận hành cần quản lý” là lời cảnh báo trực diện với những SME đang say mê đi sắm nền tảng nhưng không động chạm vào quy trình lõi. AI doanh nghiệp nhỏ vừa vì vậy phải được nhìn như một dự án thay đổi vận hành và văn hóa ra quyết định, thay vì một dự án IT mang tính trình diễn.
Ba vai trò: mô hình trách nhiệm để AI trở thành "đồng nghiệp số"
Muốn triển khai AI hiệu quả, SME cần một mô hình trách nhiệm rõ ràng để tránh cả hai cực đoan: phó thác mọi thứ cho máy, hoặc coi AI chỉ là công cụ phụ họa. Mô hình ba vai trò được bà Phạm Thị Thu Hằng đề xuất là một khung tham chiếu đáng để doanh nghiệp Việt Nam áp dụng: AI đóng vai trò trợ lý xử lý dữ liệu, tự động hóa và chuẩn bị bản nháp; đội ngũ nhân sự là lớp kiểm duyệt, phát hiện sai sót, kiểm tra hiện tượng AI bịa đặt và bảo vệ chất lượng; lãnh đạo là người ra quyết định chiến lược và chịu trách nhiệm cuối cùng. Ở TP.HCM, các diễn giả tại Cà phê Doanh nhân HCM-SME cũng nhấn mạnh AI không đơn thuần là nhiệm vụ của bộ phận IT, mà là một chiến lược phát triển cần sự dẫn dắt trực tiếp từ lãnh đạo, với người chủ doanh nghiệp là người quyết định cuối cùng trên cơ sở dữ liệu do AI hỗ trợ. Khi khung ba vai trò này được làm rõ, AI mới có cơ hội trở thành "đồng nghiệp số" chứ không phải "ông chủ vô hình" trong doanh nghiệp.
Lộ trình 5 bước để SME tái thiết kế quy trình làm việc với AI
Thay vì lao vào thử nghiệm rời rạc, SME Việt Nam đang được khuyến nghị một lộ trình năm bước để chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu. Bước một là chuẩn hóa quy trình: loại bỏ sự lộn xộn trong vận hành và mô tả rõ từng bước công việc để AI có thể hỗ trợ đúng nhiệm vụ. Bước hai là tập trung dữ liệu về một nguồn thống nhất, tạo nguyên liệu đáng tin cậy cho hệ thống AI. Bước ba là số hóa tri thức: biến kinh nghiệm đang nằm trong đầu từng cá nhân thành tài sản số dùng chung của doanh nghiệp. Bước bốn là làm rõ vai trò giữa phần việc của AI, phần kiểm duyệt của nhân sự và quyền quyết định của lãnh đạo. Bước năm là đào tạo có kiểm soát, nâng cao năng lực AI cho đội ngũ đi cùng nguyên tắc bảo mật dữ liệu, kiểm chứng thông tin và sử dụng có trách nhiệm. Đây không phải lý thuyết hàn lâm, mà là đúc kết thực tế từ việc điều hành doanh nghiệp truyền thông tại Việt Nam.
Từ hội thảo đến hành động: SME phải xem AI là dự án tăng trưởng doanh nghiệp
Các cuộc thảo luận từ diễn đàn khu vực APEC đến Cà phê Doanh nhân tại TP.HCM cho thấy một chuyển biến quan trọng: cộng đồng SME bắt đầu nhìn AI như bệ phóng tăng trưởng doanh nghiệp AI, không phải phong trào công nghệ nhất thời. Tại Hà Nội, các đại biểu không chỉ bàn chuyện ứng dụng công cụ, mà còn thảo luận chính sách phát triển kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách số, tăng khả năng tiếp cận hạ tầng và tài chính, xây dựng hệ sinh thái thuận lợi để doanh nghiệp ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm và đề xuất các sáng kiến hợp tác khu vực hỗ trợ SME trong kỷ nguyên số. Ở TP.HCM, Hiệp hội HCM-SME lên kế hoạch tổ chức Cà phê Doanh nhân với chuyên đề về AI hàng tháng, mời các học giả uy tín chia sẻ, qua đó nâng nhận thức và năng lực cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thước đo chuyển đổi AI vì thế không nên dừng ở số giờ tiết kiệm hay số công cụ đã triển khai, mà ở quy trình rõ hơn, dữ liệu sạch hơn, tri thức được lưu giữ, đội ngũ mạnh hơn và cơ chế ra quyết định minh bạch hơn. Nếu SME coi AI là dự án tái thiết kế cách làm việc, tăng trưởng sẽ là kết quả tất yếu, không phải may mắn công nghệ.
