Từ Ninh Bình đến Sri Lanka: một chiến lược mang tên dân ca quan họ
Việc ca sĩ An Thu An, một nữ quân nhân trẻ xuất thân từ dòng nhạc dân gian, được chọn làm đại diện Việt Nam mang làn điệu dân ca quan họ Bắc Ninh đến ABU Song Festival 2026 tại Sri Lanka cho thấy một chiến lược rõ ràng: dùng âm nhạc truyền thống làm ngôn ngữ đối thoại với sân khấu quốc tế, thay vì chạy theo xu hướng nhạc thị trường đang thịnh hành. Theo lựa chọn của Đài Truyền hình quốc gia, An Thu An là đại diện duy nhất của Việt Nam tại đêm đại nhạc hội diễn ra ngày 2/11 tại Stein Studios, Colombo, trong khuôn khổ Đại hội đồng ABU lần thứ 63. Việc trao cơ hội này cho một giọng ca dân gian sinh năm 2000, đang công tác tại Đoàn Văn công Quân khu 1, cho thấy tư duy ưu tiên bản sắc hơn độ phủ truyền thông. Ở góc độ chiến lược, đây là bước đi đáng ủng hộ: thay vì cố gắng “giống” thế giới, Việt Nam chọn cách xuất hiện với thứ mình có khác biệt nhất – kho tàng dân ca, trong đó quan họ là một trong những di sản tiêu biểu.
Hoa thơm bướm lượn: bản phối hiện đại cho một di sản cổ
Ca khúc mà An Thu An mang đến ABU Song Festival 2026 là "Hoa thơm bướm lượn", một làn điệu dân ca quan họ Bắc Ninh nổi tiếng được hòa âm phối khí theo tinh thần hiện đại. Đây không phải lựa chọn an toàn, mà là một tuyên ngôn: dân ca hoàn toàn có thể bước lên sân khấu quốc tế nếu được xử lý tinh tế, giữ hồn cốt nhưng chấp nhận đổi mới về cấu trúc và âm thanh. Theo thông tin chính thức, phần phối khí do nhạc sĩ Lê Anh Thủy đảm nhiệm, tiếp nối sự kết hợp từng giúp MV "Tứ thân" của An Thu An đạt Top 4 iTunes Việt Nam và được sử dụng gần 10.000 lần trên TikTok. Đây là dữ liệu cho thấy mô hình "dân gian đương đại" mà cô theo đuổi không chỉ là khẩu hiệu nghệ thuật, mà đã chứng minh được sức hút với khán giả trẻ. Điểm đáng chú ý là An Thu An không xem sân khấu quốc tế như nơi để thử nghiệm những bản pop dễ nghe, mà như một không gian để "cất cao câu hát dân ca quan họ" trong tà áo truyền thống, biến mỗi câu luyến láy thành lời giới thiệu về văn hóa Việt với bạn bè châu Á.
So với Hoàng Thùy Linh, Văn Mai Hương, Dương Hoàng Yến: một thế hệ đại diện khác
Trước An Thu An, sân chơi ABU Song Festival từng ghi dấu nhiều tên tuổi quen thuộc với khán giả trong nước như Hoàng Thùy Linh, Văn Mai Hương, Dương Hoàng Yến, nhóm Ngũ Cung. Điểm chung của các đại diện này là xuất phát từ thị trường nhạc nhẹ, sở hữu hình ảnh giải trí mạnh và thường mang đến những tiết mục mang màu sắc pop, rock hoặc pop pha truyền thống. So với họ, An Thu An đại diện cho một hướng đi khác: đi lên từ giải Sao Mai dòng nhạc Dân gian, là quân nhân, và là nữ quân nhân đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam được cử tham dự liên hoan này. Điều đó khiến lựa chọn dân ca quan họ của cô không phải “gia vị” thêm vào một bản pop, mà là trung tâm của toàn bộ tiết mục. Sự chuyển dịch này cho thấy tư duy mới trong cách chọn đại diện Việt Nam: thay vì ưu tiên độ nổi tiếng, ban tổ chức chấp nhận trao vị trí cho những giọng ca có căn nền dân gian vững, đủ khả năng mang nguyên vẹn tinh hoa truyền thống ra sân khấu quốc tế mà không bị hòa tan.
ABU Song Festival: sân khấu quốc tế nhưng là cuộc đối thoại văn hóa
ABU Song Festival, ra mắt từ năm 2012, được xây dựng theo mô hình đại hội âm nhạc truyền hình quốc tế nhưng lại là một liên hoan "phi tranh giải", nơi mục tiêu không phải giành cúp mà là tôn vinh sự đa dạng âm nhạc, bản sắc dân tộc và kết nối truyền thông giữa các quốc gia thành viên. Năm nay là lần thứ 15 sự kiện diễn ra, quy tụ đại diện âm nhạc xuất sắc từ nhiều nước châu Á – Thái Bình Dương. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam kiên định mang dân ca, từ các tiết mục có yếu tố truyền thống trước đây đến lựa chọn quan họ của An Thu An, là một chiến lược hợp lý: dùng đúng loại ngôn ngữ mà sân chơi này đề cao. Tiết mục "Hoa thơm bướm lượn" được kỳ vọng sẽ lan tỏa tinh hoa âm nhạc truyền thống và bản sắc văn hóa độc đáo của Việt Nam tới khán giả khu vực. Nếu coi ABU Song Festival là một nền tảng để ca sĩ Việt giới thiệu âm nhạc truyền thống với khán giả châu Á, thì mỗi lần xuất hiện không chỉ là cơ hội cho cá nhân nghệ sĩ, mà còn là bài kiểm tra xem chúng ta có đủ tự tin đặt di sản của mình cạnh di sản của các nước khác hay không.
Khi bản sắc trở thành chiến lược: điều An Thu An cần làm trên sân khấu quốc tế
Từ những dữ kiện hiện có, có thể nói lựa chọn dân ca quan họ cho ABU Song Festival không phải quyết định mang tính hoài niệm, mà là một chiến lược có tính toán: đưa thứ âm nhạc khó trộn lẫn nhất của Việt Nam ra một sân khấu quốc tế vốn đề cao bản sắc. Tuy nhiên, để chiến lược này phát huy hiệu quả, phần trình diễn của An Thu An phải giải được bài toán cân bằng: giữ lối hát quan họ chuẩn mực nhưng vẫn tạo được sự gần gũi với tai nghe khán giả châu Á vốn quen với pop. Lợi thế của An Thu An là nền tảng thanh nhạc bài bản, kinh nghiệm biểu diễn trong môi trường quân đội và thành tích Sao Mai dòng dân gian. Nhưng lợi thế lớn nhất lại nằm ở thái độ: cô xem đây là "giấc mơ vô cùng lớn" và hứa sẽ mang đến "một phần trình diễn thăng hoa và đong đầy niềm tự hào Việt Nam". Nếu cô biến được niềm tự hào đó thành cảm xúc chân thành trên sân khấu, thì dù không có giải thưởng, ABU Song Festival vẫn sẽ là một cột mốc cho thấy âm nhạc Việt có thể chinh phục khán giả quốc tế bằng chính những làn điệu dân ca tưởng như đã quá quen thuộc với chúng ta.
