Mùa thu hanh khô: vì sao phổi dễ tổn thương và cần nhuận phế?
Chăm sóc hệ hô hấp bằng thảo dược mùa thu là cách dưỡng sinh dùng các vị thuốc và thực phẩm có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, sinh tân và thanh nhiệt trong giai đoạn khí hậu hanh khô, nhằm làm dịu niêm mạc đường hô hấp, bổ sung tân dịch, giảm khô nóng ở phổi và phòng ngừa ho khan, khô họng, viêm nhiễm. Thời tiết mùa thu hanh khô, se lạnh và biến đổi thất thường là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý về đường hô hấp, dễ làm tổn thương hệ hô hấp và phổi. Khi khí hậu khô hanh tấn công, phế chịu ảnh hưởng đầu tiên với biểu hiện ho khan, ít đờm, họng khô rát, khô mũi, khát nước, khó khạc đờm. Theo y học cổ truyền, phế ưa nhuận, ghét táo, nên nguyên tắc dưỡng sinh mùa thu phải đặt việc dưỡng âm, nhuận phế lên hàng đầu để bảo vệ phổi và hạn chế tình trạng khô họng mùa thu.
Hai thảo dược mùa thu của lương y Phùng Tuấn Giang: lá dâu và bồ công anh
Nếu chỉ mặc áo ấm mà bỏ qua việc dưỡng phổi thì bạn đang bảo vệ cơ thể… được một nửa. Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang cho biết, lá dâu và bồ công anh là những vị thuốc quý nên sử dụng trong mùa thu vì giúp dưỡng âm, thanh nhiệt, hỗ trợ hệ hô hấp. Lá dâu (tang diệp) có vị đắng ngọt, tính hàn, quy vào kinh Phế và Can, thường dùng để thanh nhiệt, giải độc, làm mát phổi và chỉ ho, đặc biệt hữu ích khi ho khan, viêm họng, cảm mạo phong nhiệt. Đây là lựa chọn rất đáng ưu tiên nếu bạn thường xuyên khô họng mùa thu. Lá dâu chứa các hoạt chất flavonoid và alkaloid có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm, hạ sốt với liều dùng từ 6 đến 12g mỗi ngày. Bồ công anh có vị đắng ngọt, tính hàn, quy Can và Vị, không trực tiếp bổ phổi nhưng có vai trò quan trọng trong việc thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm, nên gián tiếp hỗ trợ sức khỏe đường hô hấp; nhờ taraxasterol và taraxacin, nó có tác dụng kháng khuẩn phổ rộng, chống viêm mạnh, rất tốt cho các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp với liều dùng 10–20g tươi hoặc 5–10g khô mỗi ngày.
Trà lá dâu và trà nhuận phế: cách uống để giảm khô họng mùa thu
Thay vì chờ đến lúc ho khan mới uống thuốc, bạn có thể chủ động dùng trà thảo dược mùa thu như một phần của thói quen chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Lá dâu có thể phơi khô để hãm trà uống hàng ngày; người dân có thể dùng 6–12g lá dâu khô mỗi ngày để hỗ trợ thanh nhiệt, làm dịu niêm mạc họng và phổi. Khi thời tiết hanh khô khiến họng bị rát, lá dâu giúp làm dịu và thanh mát đường hô hấp. Một lựa chọn khác là trà tang diệp – tức lá dâu – với công dụng sơ tán phong nhiệt, thanh phế, nhuận táo, dùng trong các trường hợp ho, khô họng, đau họng do phong nhiệt, táo nhiệt. Cách pha đơn giản: dùng 10–15g tang diệp khô, rửa nhanh, hãm với khoảng 500ml nước nóng trong 10–15 phút, uống ấm chia 2–3 lần trong ngày, hoặc sắc 10–15 phút nếu dùng dạng dược liệu khô để chiết xuất tốt hơn. Đáng lưu ý, các loại trà này là thức uống hỗ trợ nhuận phế, không phải bài thuốc cho mọi kiểu ho; ho do phong hàn, người cơ địa hư hàn dùng nhiều vị thuốc tính mát có thể không phù hợp.
Kết hợp quả lê, bách hợp và chế độ sống để bảo vệ phổi toàn diện
Nếu chỉ trông chờ vào một tách trà lá dâu hay vài cọng bồ công anh rồi vẫn thức khuya, hút thuốc, ăn uống thất thường thì mọi nỗ lực nhuận phế sẽ mất đáng kể hiệu quả. ThS.BS. Nguyễn Quang Dương nhấn mạnh rằng, để bảo vệ sức khỏe, việc nhuận phế là cần thiết nhằm duy trì cân bằng tân dịch trong cơ thể. Lê là loại quả giàu nước, thường dùng mùa thu để thanh nhiệt, sinh tân, nhuận phế, hóa đờm; bạn có thể nấu nước lê ấm từ 1 quả lê tươi khoảng 150–200g với 500–600ml nước, đun sôi rồi nấu nhỏ lửa 10–15 phút, uống ấm và ăn cả phần lê đã nấu. Có thể kết hợp lê với bách hợp và ngân nhĩ để tăng hiệu quả dưỡng âm, nhuận phế, nhưng cần hiểu đây là thức uống hỗ trợ bổ sung nước, tân dịch, không thể thay thế thuốc khi đã mắc bệnh lý đường hô hấp. Song song với thảo dược, để bảo vệ phế trong mùa thu, cần duy trì chế độ ăn đa dạng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc, hạn chế khói thuốc, bụi và các chất kích thích đường hô hấp.
Lưu ý an toàn và kết luận: dùng thảo dược thông minh, không dùng bừa
Thảo dược mùa thu có thể là “lá chắn mềm” bảo vệ phổi, nhưng nếu dùng sai, chúng sẽ trở thành gánh nặng cho cơ thể. Người có cơ địa tỳ vị hư hàn, dễ lạnh bụng, tiêu chảy không nên dùng quá nhiều lê hoặc nước lê lạnh. Các loại trà có tính mát, dưỡng âm nếu sử dụng không phù hợp có thể gây đầy bụng, khó tiêu hoặc làm nặng thêm tình trạng đàm thấp. Vì vậy, những tách trà nhuận phế – từ lá dâu, bách hợp, lê, ngân nhĩ – chỉ nên được xem như thức uống hỗ trợ trong chế độ dưỡng sinh, không được tự ý dùng thay thuốc điều trị. Phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi dùng các vị thuốc dạng trà uống. Nếu xuất hiện ho kéo dài, sốt, khó thở, đau ngực, khạc đờm bất thường hoặc ho ra máu, bạn phải đi khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp, không nên chỉ dùng trà thảo dược để tự điều trị. Tóm lại, mùa thu là thời điểm phế dễ tổn thương; hãy kết hợp thông minh thảo dược nhuận phế như lá dâu, bồ công anh, cùng chế độ sống lành mạnh để bảo vệ phổi một cách chủ động và an toàn.
