Vì sao mùa thu nên bắt đầu ngày mới bằng một tách trà thảo dược
Trà thảo dược mùa thu là những thức uống từ nguyên liệu tự nhiên được dùng trong giai đoạn thời tiết hanh khô, nhằm bổ sung tân dịch, làm ẩm đường hô hấp, hỗ trợ nhuận phế giảm khô họng và hòa vào thói quen dưỡng sinh theo mùa để cơ thể thích ứng dễ hơn với sự thay đổi nhiệt độ trong ngày.
Nếu bạn nghĩ mùa thu chỉ có chuyện “lãng mạn” mà quên đi sức khỏe phổi, đó là một sai lầm. Thời tiết khô hanh dễ gây táo tà, làm hao tổn tân dịch và kéo theo hàng loạt khó chịu như khô mũi, khô họng, khát nước, ho khan, đờm ít hoặc khó khạc. Không phải ai cũng cần thuốc, nhưng đa số đều cần thay đổi thói quen uống: ít cà phê, nhiều nước ấm, ưu tiên trà thảo dược. Mùa thu cũng là thời điểm thích hợp để duy trì vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và chăm sóc đường hô hấp, tạo nền sức khỏe ổn định để cơ thể chịu đựng tốt hơn khi giao mùa.
Trà lê: lựa chọn đầu tiên khi cổ họng bắt đầu khô rát
Trong ba loại trà thảo dược mùa thu, trà lê xứng đáng đứng đầu danh sách cho những ai hay khô họng, ho khan nhẹ hoặc phải nói nhiều trong ngày. Lê là loại quả giàu nước, thường được sử dụng trong chế độ ăn uống mùa thu, có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, nhuận phế, hóa đờm. Nói thẳng: đây không phải “thần dược”, nhưng là cách đơn giản, rẻ và an toàn để thêm nước, thêm tân dịch cho cơ thể khi không khí quá khô. Bạn có thể nấu một quả lê tươi (khoảng 150–200 g) với 500–600 ml nước, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa 10–15 phút, uống ấm và ăn cả phần quả.
Khi cổ họng đã khô và giấc ngủ giảm chất lượng, đừng ngại “nâng cấp” lên trà lê bách hợp ngân nhĩ cho cả nhà. Kết hợp lê tươi, 10 g bách hợp khô và 5–10 g ngân nhĩ khô với 800–1.000 ml nước, nấu nhỏ lửa 20–30 phút là đã có một ấm trà–món tráng miệng mềm, mát, giúp nhuận phế tốt hơn trong mùa thu. Tuy vậy, người có cơ địa tỳ vị hư hàn, dễ lạnh bụng, tiêu chảy không nên dùng quá nhiều lê hoặc nước lê lạnh, và cần nhớ rõ: nước lê chỉ là thức uống hỗ trợ bổ sung nước và tân dịch, không thể thay thế thuốc khi mắc bệnh lý đường hô hấp.
Trà bách hợp: giải pháp cho ho khan, họng khô vì phế âm hư
Nếu bạn thuộc nhóm “ho khan dai dẳng, ít đờm, họng rát nhưng khám không ra viêm cấp nặng”, trà bách hợp là lựa chọn nên cân nhắc. Bách hợp vừa là thực phẩm vừa là vị thuốc trong y học cổ truyền, có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, thanh tâm, an thần; thường được dùng trong các trường hợp ho khan, họng khô, ít đờm do phế âm hư. Thay vì lạm dụng thuốc giảm ho khi chưa cần thiết, một ấm trà bách hợp ấm có thể là bước đầu giúp làm dịu họng và cải thiện giấc ngủ. Cách pha cũng rất đơn giản: bách hợp khô 6–10 g, rửa nhanh, cho vào ấm, thêm 500 ml nước nóng, hãm 15–20 phút rồi uống khi còn ấm, có thể châm thêm nước nóng 1–2 lần trong ngày.
Nhưng không phải cứ ho là uống bách hợp. Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, “nhuận phế” là một nguyên tắc điều trị, dưỡng sinh được áp dụng trong những trường hợp phù hợp, không phải cứ ho hay khô họng là sử dụng các vị thuốc nhuận phế. Nếu ho do phong hàn kèm sợ lạnh, đau mỏi, đờm loãng hoặc cơ địa hư hàn, những vị thuốc có tính mát như bách hợp cần được cân nhắc kỹ. Nói cách khác: hãy hiểu rõ cơ thể mình, trao đổi với thầy thuốc khi có bệnh nền, và xem trà bách hợp như phần của chế độ dưỡng sinh mùa thu chứ không phải thuốc điều trị thay thế.
Trà tang diệp: thanh phế, nhuận táo khi khô họng kèm cảm giác nóng
Khi cổ họng khô rát đi kèm cảm giác nóng, ho, đau họng nhẹ, nhiều người lại thích tìm cảm giác “mát sâu” hơn. Đây là lúc trà tang diệp – lá dâu tằm – phát huy vai trò. Tang diệp có tác dụng sơ tán phong nhiệt, thanh phế, nhuận táo; thường được dùng trong các chứng phong nhiệt phạm phế với biểu hiện ho, khô họng, đau họng hoặc các triệu chứng liên quan đến phong nhiệt, táo nhiệt. Công thức hãm trà khá tiện: tang diệp khô 10–15 g, rửa nhanh, để ráo, cho vào ấm với 500 ml nước nóng, hãm 10–15 phút rồi uống ấm, chia 2–3 lần trong ngày; nếu dùng dạng dược liệu, có thể sắc 10–15 phút để chiết xuất hiệu quả hơn.
Điều quan trọng là bạn phải chọn đúng đối tượng. “Trà tang diệp không phải loại trà thích hợp cho mọi trường hợp ho” – và ho do phong hàn với biểu hiện sợ lạnh, đau mỏi, đờm loãng hoặc người có cơ địa hư hàn thì việc dùng vị thuốc có tính mát cần được cân nhắc. Nếu cố uống khi không phù hợp, bạn có thể khiến cơ thể khó chịu hơn thay vì giảm triệu chứng. Một nguyên tắc an toàn là dùng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, không tự ý tăng liều hoặc phối hợp quá nhiều vị thuốc trong cùng một ấm trà. Khi có bệnh mạn tính kèm theo như tim mạch hay xương khớp, hãy hỏi nhân viên y tế để chọn hình thức hỗ trợ phù hợp.
Uống trà thảo dược mùa thu thế nào để hỗ trợ sức khỏe hô hấp mà không mắc sai lầm
Đã đến lúc nói thẳng về một hiểu lầm phổ biến: nhiều người coi trà thảo dược như “thuốc chữa mọi bệnh mùa thu”, dẫn tới bỏ qua thăm khám, tự ý ngừng thuốc hoặc giải thích mọi thay đổi sức khỏe bằng thời tiết. Cần hiểu rằng nước lê chủ yếu là thức uống hỗ trợ bổ sung nước và tân dịch; không thể thay thế thuốc khi người bệnh mắc bệnh lý đường hô hấp. Tương tự, người dân chỉ nên xem các loại trà thảo dược trên như thức uống hỗ trợ trong chế độ dưỡng sinh, không tự ý dùng thay thuốc điều trị. Và với bệnh mạn tính, không nên mặc định mọi thay đổi huyết áp, đường huyết hay đau nhức xương khớp đều do thời tiết.
Muốn sức khỏe hô hấp mùa thu ổn định, bạn cần tiếp cận theo hệ thống chứ không chỉ cầm ấm trà. Phế là “kiều tạng”, chủ hô hấp, có chức năng tuyên phát, túc giáng và thông điều thủy đạo. Để bảo vệ phế trong mùa thu, bên cạnh thức uống phù hợp, phải duy trì chế độ ăn đa dạng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc, hạn chế khói thuốc, bụi và các chất kích thích đường hô hấp. Khi giao mùa, các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có thể gia tăng, nhất là ở người cao tuổi, người mắc COPD, hen phế quản, bệnh tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch, với nguy cơ diễn biến nặng hơn. Tóm lại: uống trà thảo dược, vận động phù hợp, ngủ nghỉ điều độ, giữ ấm vừa phải và chủ động phòng bệnh là bộ khung dưỡng sinh mùa thu đáng để bạn duy trì lâu dài.
