Từ chỗ rửa mặt, gội đầu đến tiêm filler, Botox: ranh giới bị xóa mờ
Khoảng trống pháp lý trong quản lý dịch vụ làm đẹp là tình trạng hệ thống quy định hiện hành không đủ rõ ràng và không đủ chặt chẽ để phân biệt, cấp phép và kiểm soát các thủ thuật xâm lấn như tiêm filler, Botox, căng chỉ, hút mỡ, nâng mũi với các dịch vụ spa cơ bản, khiến hàng loạt cơ sở không đủ điều kiện vẫn ngang nhiên thực hiện kỹ thuật mang tính y khoa, đẩy khách hàng vào nguy cơ sốc thuốc, nhiễm trùng và biến chứng lâu dài. Theo quy định chuyên môn, các kỹ thuật xâm lấn như tiêm filler, Botox, căng chỉ, laser, RF, HIFU phải được xem là hoạt động kinh doanh có điều kiện, gắn với yêu cầu nghiêm ngặt về nhân lực, cơ sở vật chất và giấy phép. Thế nhưng, trên thực tế, vô số spa đăng ký chăm sóc da, massage, gội đầu lại trở thành “phòng mổ thu nhỏ”, cung cấp từ tiêm filler không phép đến nâng mũi, hút mỡ, cấy chỉ, dùng máy sóng cao tần, máy laser cho khách hàng. Điều đáng lo hơn, tình trạng botox spa không giấy phép không còn là cá biệt mà đã trở nên phổ biến, trong khi phần lớn khách hàng tin vào quảng cáo trên mạng xã hội, hoàn toàn không ý thức được họ đang giao sức khỏe cho một hệ thống gần như ngoài tầm kiểm soát của Nhà nước.
Quốc hội gọi tên “khoảng trống pháp lý rất lớn” – vì sao nguy hiểm?
Trong phiên thảo luận nhóm về dự thảo luật sửa đổi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung đã thẳng thắn cảnh báo đây là một “khoảng trống pháp lý rất lớn” trong quản lý dịch vụ làm đẹp. Trên giấy tờ, ngành làm đẹp phổ thông không thuộc diện kinh doanh có điều kiện, nên người hành nghề chỉ cần chứng chỉ đào tạo ngắn hạn, địa phương gần như không có cơ sở pháp lý để siết chặt kiểm tra, hậu kiểm cũng bị hạn chế vì thiếu người, thiếu thời gian. Trong khi đó, quy định làm đẹp Việt Nam về mặt y tế lại yêu cầu các thủ thuật như Botox, filler chỉ được thực hiện tại bệnh viện, phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ hoặc cơ sở y tế được phê duyệt phạm vi chuyên môn. Sự lệch pha giữa luật đầu tư – kinh doanh và luật khám chữa bệnh tạo ra một vùng xám: salon xâm lấn không giấy phép ngang nhiên hoạt động, cơ quan quản lý biết rủi ro nhưng khó xử lý đến nơi đến chốn.
Khi giáo viên, nhân viên spa… biến thành “bác sĩ thẩm mỹ chui”
Khoảng trống pháp lý không chỉ là câu chuyện câu chữ; nó đang biến thành biến chứng trên da thịt người dân. Đại biểu mô tả cảnh “sau giờ lên lớp, có giáo viên ghé tiệm tóc, tiệm massage tiêm cho khách” như một ví dụ trần trụi về tiêm filler không phép đang diễn ra. Không có bằng bác sĩ, không có phòng thủ thuật vô khuẩn, nhưng những mũi tiêm Botox, filler, thuốc tê vẫn được thực hiện như một dịch vụ làm móng, gội đầu. Khi dịch vụ làm đẹp không bị xếp vào kinh doanh có điều kiện, người tiêm chỉ cần một chứng chỉ đào tạo, không phải qua sàng lọc năng lực chuyên môn, không chịu hệ thống giám sát tương đương cơ sở y tế. Hệ quả, đã có nhiều ca sốc thuốc tê, nhiễm trùng, hoại tử sau tiêm, nhưng trách nhiệm rất khó truy cứu đến cùng vì cơ sở được đăng ký như spa thông thường chứ không phải cơ sở khám chữa bệnh. Câu hỏi đặt ra là: nếu pháp luật không rõ ràng, người dân biết tin vào đâu khi quyết định can thiệp thẩm mỹ?
Đề xuất đưa làm đẹp vào ngành nghề kinh doanh có điều kiện và siết N2O
Nhìn thẳng vào tình trạng salon xâm lấn không giấy phép, các đại biểu đề nghị một bước ngoặt trong quy định làm đẹp Việt Nam: đưa dịch vụ làm đẹp, đặc biệt là thủ thuật xâm lấn, vào danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nghĩa là, muốn tiêm filler, Botox, căng chỉ, hút mỡ, nâng mũi… cơ sở buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn nhân lực y tế, trang thiết bị, an toàn vô khuẩn và chịu thanh tra thường xuyên. Đồng thời, cần phân định rõ dịch vụ chăm sóc không xâm lấn (massage, gội đầu, chăm sóc da cơ bản) để không “trói tay” ngành dịch vụ này nhưng vẫn bịt kín lỗ hổng cho các thủ thuật mang tính y khoa. Ở một hướng khác, đại biểu cũng cảnh báo việc sử dụng khí N2O trong các cơ sở dịch vụ, trong đó có cơ sở làm đẹp; đề xuất các bộ ngành phối hợp quản lý, chia sẻ dữ liệu về nhập khẩu, sản xuất, truy xuất N2O đến tận người dùng cuối, đồng thời cấm kinh doanh N2O cho mục đích hít gây hưng phấn ngoài y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm và nghiên cứu khoa học. Đây không chỉ là quản lý một loại khí, mà là chặn đà thương mại hóa những hình thức giải trí gây nguy cơ với sức khỏe giới trẻ.
Không thể chờ thêm: siết luật để bảo vệ người tiêu dùng
Trong khi dự thảo luật đang tính đến việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh với 58 ngành nghề, các đại biểu nhắc lại yêu cầu phải đánh giá kỹ khả năng hậu kiểm, nhất là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, an toàn người dân như nước sạch, gas, khoáng sản. Nếu còn lúng túng với các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em – nơi khoảng trống tiêu chuẩn có thể kéo dài tới gần 10 tháng theo một phương án dự kiến – thì với dịch vụ làm đẹp xâm lấn, bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc siết điều kiện kinh doanh có thể trả giá bằng biến chứng và sinh mạng. Dịch vụ làm đẹp không xâm lấn không cần bị “hình sự hóa”, nhưng những thủ thuật mang bản chất y khoa phải được kéo về đúng hệ quy chiếu y tế, với đầy đủ giấy phép, chuẩn chuyên môn và trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Nếu pháp luật không thay đổi theo thực tế, thị trường sẽ tiếp tục thưởng cho những spa, salon coi nhẹ tính mạng khách hàng, còn người tiêu dùng thì bị biến thành “chuột bạch” trong một ngành kinh doanh lợi nhuận cao nhưng kỷ luật thấp.
