AI trong doanh nghiệp: không chỉ là công cụ, mà là bài toán chiến lược của CEO
AI trong doanh nghiệp là việc sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo để tự động hóa tác vụ lặp lại, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định, nhưng chỉ tạo ra giá trị thực sự khi lãnh đạo doanh nghiệp hiểu rõ công nghệ, xác định đúng bài toán cần giải và thiết kế lại toàn bộ cách thức vận hành xung quanh AI thay vì chỉ mua thêm công cụ cho quy trình cũ. Nhiều lãnh đạo xem AI như một phần mềm thần kỳ để tăng năng suất ngắn hạn, trong khi bản chất đây là một sự thay đổi sâu về tư duy quản trị, cấu trúc tổ chức và văn hóa học hỏi liên tục. Tại một sự kiện về khởi nghiệp sáng tạo ở TP.HCM, TS Lê Huỳnh Phương Thục nhấn mạnh rằng nhu cầu nóng hiện nay là “làm sao đưa trí tuệ nhân tạo vào doanh nghiệp để nâng cao hiệu suất hoạt động”. Song bà đồng thời cảnh báo: nếu doanh nghiệp chạy theo “cơn sốt AI” mà chưa định nghĩa rõ bài toán, lợi ích ngắn hạn rất dễ đổi thành xáo trộn không đáng có. CEO phải là người đi học trước, vì họ là người duy nhất có góc nhìn tổng thể đủ rộng để quyết định AI nên vào khâu nào, giải quyết vấn đề gì và triển khai ra sao cho phù hợp với đặc thù từng doanh nghiệp.
Lãnh đạo doanh nghiệp học AI: điều kiện tối thiểu để ra quyết định đúng
Thông điệp “lãnh đạo doanh nghiệp học AI” nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng thực tế vẫn còn rất xa với nhiều tổ chức. Khảo sát với 150 doanh nghiệp tại Đà Nẵng cho thấy 18,3% đơn vị vẫn chưa sử dụng bất kỳ công cụ công nghệ nào. Trong khi 64% đánh giá năng lực liên quan chuyển đổi số là rất quan trọng và hơn một nửa nhìn nhận năng lực lãnh đạo, quản lý là rất quan trọng trong quá trình này. Sự mâu thuẫn giữa nhận thức và hành động nằm ở chỗ: không ít CEO giao hết chuyện công nghệ cho phòng IT, còn bản thân lại đứng ngoài cuộc học hỏi. Nhưng AI không phải là một quyết định thuần kỹ thuật. Khi nữ CEO 5S Media nêu thông điệp “mua phần mềm không đồng nghĩa với chuyển đổi” tại một hội thảo APEC về chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, bà đang nhắm thẳng vào tư duy lãnh đạo. Nếu CEO không hiểu AI, họ sẽ dùng thước đo sai: đếm số công cụ đã mua thay vì nhìn vào quy trình, dữ liệu và năng lực đội ngũ được cải thiện như thế nào. Ở góc này, việc CEO hiểu biết AI không phải để viết mã, mà để ra quyết định đúng: ưu tiên khâu nào, chấp nhận thay đổi cấu trúc nào, chấp nhận loại bỏ những thói quen vận hành cũ.
Triển khai AI đúng cách: thiết kế lại quy trình thay vì “đắp” công cụ
Lời cảnh báo sắc nhất với các doanh nghiệp đang háo hức triển khai AI là: chỉ đầu tư vào công nghệ mà không thay đổi cách làm việc sẽ không mang lại kết quả. CEO 5S Media nói thẳng: nếu doanh nghiệp giữ nguyên cách làm việc cũ, công cụ mới chỉ làm tăng chi phí và tạo thêm một lớp vận hành cần quản lý. Giá trị tăng trưởng từ AI chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp chủ động thiết kế lại quy trình vận hành để AI được đặt đúng chỗ trong dòng công việc, chứ không bị gắn thêm như một tiện ích bên ngoài. Mô hình ba vai trò mà bà đề xuất rất đáng để các CEO suy nghĩ: AI đóng vai trò trợ lý xử lý dữ liệu và chuẩn bị bản nháp; nhân sự chịu trách nhiệm kiểm duyệt, phát hiện sai sót và bảo đảm chất lượng; lãnh đạo giữ quyền ra quyết định cuối cùng. Cấu trúc này buộc doanh nghiệp phải vạch rõ ranh giới giữa phần việc của AI, phần việc của con người và thẩm quyền của lãnh đạo. Đó không chỉ là thiết kế lại quy trình AI, mà là thiết kế lại cơ chế trách nhiệm trong toàn tổ chức – điều mà nhiều doanh nghiệp né tránh khi nói về công nghệ.
Tăng trưởng từ AI: chuyển tốc độ thành quy trình, dữ liệu và tri thức
Sự nguy hiểm của cuộc đua AI hiện nay là nhiều doanh nghiệp bằng lòng với việc tăng tốc ngắn hạn mà bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: tăng trưởng có ở lại hay không. Bà Hằng Phạm chỉ ra rất rõ: “AI có thể tạo ra tốc độ trong ngắn hạn. Nhưng tăng trưởng chỉ thực sự lâu dài khi tốc độ ấy được chuyển hóa thành quy trình, dữ liệu, tri thức và năng lực con người mà doanh nghiệp có thể tiếp tục sử dụng, cải tiến và nhân rộng”. Nói cách khác, mọi sáng kiến AI nếu không để lại quy trình rõ hơn, dữ liệu sạch hơn, tri thức được lưu giữ và đội ngũ có năng lực tốt hơn thì xét về bản chất, đó chỉ là thử nghiệm tạm thời. Bối cảnh vĩ mô đang ủng hộ doanh nghiệp: sáng kiến hội thảo APEC về chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thu hút gần 150 đại biểu từ nhiều nền kinh tế và tổ chức quốc tế; Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP, hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, trong đó 300.000 doanh nghiệp được hỗ trợ ứng dụng nền tảng số và AI. Song cơ hội đó chỉ trở thành tăng trưởng từ AI nếu doanh nghiệp hành động từ quy trình và dữ liệu, thay vì đua nhau tích trữ công cụ.
Người lao động và trách nhiệm cuối cùng của CEO trong kỷ nguyên AI
Trong cuộc chơi AI, người lao động không phải nạn nhân, nhưng cũng không thể đứng ngoài. Nhận định AI như một “bộ công cụ mới trong công việc”, một nhà sáng lập giáo dục cảnh báo rằng tốc độ phát triển nhanh của AI đòi hỏi người lao động phải liên tục cập nhật kiến thức và cách sử dụng công cụ. Thay vì lo sợ bị thay thế, họ cần tập trung vào khả năng thích nghi và học hỏi. AI, đúng như CEO 5S Media phân tích, chủ yếu đảm nhận những tác vụ lặp lại, có tính quy trình và ít đòi hỏi phán đoán. Phần còn lại – tư duy, phán đoán, trách nhiệm – vẫn thuộc về con người. Điểm mấu chốt là trách nhiệm cuối cùng luôn quay về phía CEO. AI có thể hỗ trợ lãnh đạo như một “bộ não thứ hai”, nhưng không thể trở thành người chịu trách nhiệm thay họ trong những quyết định liên quan đến con người, thương hiệu và chiến lược. Báo cáo Global AI Diffusion cho thấy 26,5% người Việt trong độ tuổi 15–64 đã sử dụng một sản phẩm AI tạo sinh, đưa Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về mức phổ cập AI. Con số này nói lên điều gì? Công cụ đã sẵn sàng trong tay nhân sự, nhưng nếu CEO không dẫn dắt bằng hiểu biết AI và sẵn sàng thiết kế lại cách làm việc, thì mọi tiềm năng vẫn chỉ là con số trên báo cáo. Trong nửa cuối năm 2026, nhu cầu nhân sự chuyên môn cao về AI, công nghệ và các vị trí quản lý được dự báo tiếp tục ở mức cao, đi kèm tình trạng thiếu hụt nhân tài. Đây là lời nhắc thẳng thắn cho lãnh đạo: doanh nghiệp không chỉ cần người biết dùng AI, mà cần người biết làm việc với AI trong một hệ thống đã được thiết kế lại. Nếu CEO chậm học, doanh nghiệp sẽ chậm chuyển đổi – và cơ hội rút ngắn khoảng cách năng suất sẽ trôi qua.
