Khi văn hóa wellness biến thành guồng quay kiệt sức
Kiệt sức từ văn hóa wellness là trạng thái mệt mỏi thể chất và tinh thần xuất hiện khi các hoạt động được gắn nhãn “chăm sóc bản thân” – như thiền, yoga, ăn sạch, đọc sách tự lực – bị biến thành danh sách nhiệm vụ phải hoàn thành mỗi ngày, khiến con người sống trong cảm giác tội lỗi và thất bại nếu không làm đủ, thay vì cảm nhận sự thư giãn và hồi phục mà chúng vốn hứa hẹn. Đây không còn là chăm sóc sức khỏe, mà là một dạng áp lực tự cải thiện tinh vi. Chuông báo thức vừa reo, phản xạ đầu tiên của Khánh Chi (32 tuổi, nhân viên truyền thông tại Hà Nội) không phải là kéo giãn người, mà là vội vàng vớ lấy điện thoại để kiểm lại chuỗi nhiệm vụ buổi sáng. Một ngày của cô bắt đầu bằng 20 phút thiền, 30 phút yoga, chuẩn bị bữa sáng eat clean, đọc 10 trang sách phát triển bản thân và chăm sóc con. Wellness, đáng lẽ là khoảng lặng, đang được tối ưu hóa tới mức mất hết tính chữa lành.
Burnout phụ nữ hiện đại giữa ngã tư vai trò và kỳ vọng
Trong đời sống hôm nay, một phụ nữ điển hình thường đồng thời là người lao động, người chăm con, người quán xuyến gia đình và đôi khi là người chăm sóc cha mẹ, người thân cao tuổi. Sự chồng lấp vai trò khiến thời gian nghỉ bị cắt vụn; nhiều người ngủ muộn, ăn uống thất thường, ít vận động và gần như không còn khoảng riêng cho bản thân. Burnout phụ nữ hiện đại vì thế không chỉ là “mệt sau ngày dài”, mà là suy kiệt kéo dài do stress mạn tính không được nhận diện và xử lý. Theo TS.BS. Bùi Phạm Minh Mẫn, burnout là trạng thái suy kiệt về thể chất và cảm xúc liên quan đến stress mạn tính nhưng không được kiểm soát. Điều đáng ngại là văn hóa wellness hiện nay lại đổ thêm áp lực tự cải thiện lên chính những người phụ nữ đang quá tải: họ phải vừa hoàn thành KPI, vừa giữ nhà cửa gọn gàng, con cái phát triển đúng chuẩn, lại phải duy trì lịch tập, ăn sạch, chăm da, ngủ đủ.
Tối ưu bản thân hay tối đa hóa cảm giác tội lỗi?
Áp lực tự cải thiện không đến từ một chiếc roi hữu hình, mà từ cảm giác tội lỗi len vào mọi khoảnh khắc. Khánh Chi nhìn vào danh sách việc làm trong ngày và thấy vài mục còn dang dở, lập tức bị ám ảnh bởi những thứ “chưa làm được”: chưa đọc trang sách nào, đã lỡ quát con vì quá mệt, còn ăn một miếng bánh ngọt ở công ty. Minh Anh, sau một ngày làm việc kiệt sức, chỉ muốn nằm xem phim giải trí, nhưng tiếng nói trong đầu bảo cô phải nghe podcast về quản lý hoặc tranh thủ gập bụng. Cô bật podcast mà không tiếp thu nổi một từ; không được nghỉ ngơi, cũng không học được gì, chỉ còn lại bực bội và thất vọng về mình. Đây là mặt tối của văn hóa tối ưu bản thân: mọi khoảng lười biếng, mọi sai sót nhỏ đều bị xem là thất bại. Sự cầu toàn khẽ khàng ấy rút cạn niềm vui sống mỗi ngày. Kiệt sức từ văn hóa wellness vì thế mang vỏ bọc tích cực, khiến người trong cuộc khó nhận ra mình đang bị ngược đãi.
Tuổi trưởng thành: một đời sống được cấu tạo từ vô số việc nhỏ
Ngay cả khi không có con, không sống cùng cha mẹ, người trưởng thành hiện nay vẫn phải đối mặt với một thực tế: một ngày 24 giờ nhưng việc thì không hề ít đi. Hồi còn đi học, lịch trình cơ bản là đi học, về nhà, làm bài, đi chơi; còn bây giờ, đi làm là một việc, đi lại là một việc, ăn uống là một việc, nhà cửa là một việc, sức khỏe là một việc, các mối quan hệ là một việc, cộng thêm những thứ mình thích làm cho riêng mình. Có những ngày 6 giờ tối tan làm, điều xuất hiện trong đầu không phải “tối nay ăn gì” mà là “hôm nay mình đã tập chưa?”. Nếu chưa, phải tranh thủ đi tập, rồi về tắm, chăm sóc da, ăn tối, nấu hay đặt đồ, dọn bếp, giặt đồ, trả lời tin nhắn, cố đọc vài trang sách hoặc xem nốt bộ phim. Có lẽ đây là kiểu bận rộn rất riêng của người lớn: không phải luôn có việc lớn, mà là cả ngày liên tục có những việc nhỏ cần xử lý. Khi thêm các nghi thức wellness vào, danh sách việc kéo dài vô tận, khiến stress từ kỳ vọng xã hội càng dày đặc.
Buông bớt “chuẩn mực hạnh phúc” để bảo vệ sức khỏe tinh thần
Áp lực sống chuẩn mực phần lớn đến từ hình ảnh “người phụ nữ toàn năng” trên mạng xã hội: vừa giỏi việc, vừa thon gọn, nhà cửa ngăn nắp, con ngoan, lịch tập đều, bữa ăn sạch đẹp. Tiếp cận quá nhiều công thức hạnh phúc và lời khuyên khiến phụ nữ lo âu trước mọi lựa chọn: dùng thiết bị điện tử cho con có phải là thất bại, ăn ngoài thay vì nấu có là thiếu trách nhiệm. Điều chỉnh lối sống vẫn rất cần thiết; chuyên gia khuyến nghị duy trì nhịp sinh học ổn định, ngủ trước 23 giờ, ăn uống đúng giờ và vận động mức độ vừa phải ít nhất 150 phút mỗi tuần. Nhưng điều chúng ta thiếu không phải thêm một kỹ năng quản lý thời gian, mà là dũng cảm buông bỏ những kỳ vọng quá sức. Burnout phụ nữ hiện đại sẽ không giảm nếu chăm sóc bản thân tiếp tục được hiểu là một bộ checklist hoàn hảo. Wellness hữu ích chỉ khi nó cho phép ta làm ít đi, nghỉ nhiều hơn và chấp nhận bản thân không ở trạng thái tối ưu mọi lúc.
