Tuyển sinh lớp 10 Hà Nội đang đổi hướng như thế nào?
Đổi mới tuyển sinh lớp 10 Hà Nội là kế hoạch chuyển trọng tâm từ kỳ thi tập trung “một lần định đoạt” sang xét tuyển dựa trên quá trình học tập trung học cơ sở, với mục tiêu giảm áp lực học sinh nhưng vẫn giữ công bằng và chất lượng giáo dục.
Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ 2026-2027, lãnh đạo ngành giáo dục Thủ đô cho biết sẽ đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá ở cấp trung học cơ sở để từng bước dùng kết quả đó làm căn cứ xét tuyển lớp 10. Song song, tại một hội nghị cung cấp thông tin chuyên đề ngày 28/8, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn nhấn mạnh các địa phương được phép chọn thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp, nhưng với Hà Nội, mọi thay đổi phải bảo đảm khách quan, công bằng và giảm áp lực. Câu hỏi đặt ra không phải “có đổi hay không”, mà là “đổi thế nào để không tạo ra bất công kiểu mới”.
Áp lực “thi cử sinh tử”: Bức tranh không thể phủ nhận
Không phải ngẫu nhiên mà kỳ tuyển sinh lớp 10 Hà Nội thường được ví căng hơn cả thi đại học. Năm 2026, thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở nhưng chỉ hơn 81.000 chỗ học công lập; tỷ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 55%, đồng nghĩa gần 66.000 em phải rẽ sang hướng khác. Đây là con số biết nói về sức ép lên mỗi gia đình.
Kỳ thi tập trung hiện nay có ưu điểm lớn về minh bạch, vì mọi thí sinh cùng thi trong cùng điều kiện, cùng đề. Tuy nhiên, nó dồn toàn bộ kỳ vọng và lo âu của bốn năm học vào hai ngày thi, tạo tâm lý “sinh tử” mà nhiều phụ huynh thừa nhận còn căng hơn lúc con thi đại học. Quan điểm của ngành giáo dục là phải giảm áp lực tuyển sinh nhưng không được đánh đổi tính khách quan, công bằng. Căng thẳng là có thật; nhưng giải pháp không thể chỉ đơn giản là bỏ thi.
Xét tuyển thay thi tuyển: Giảm áp lực hay rải đều áp lực?
Về mặt lý thuyết, chuyển sang xét tuyển thay thi tuyển có nhiều điểm sáng. Đánh giá xuyên suốt cấp trung học cơ sở giúp phản ánh năng lực toàn diện, hạn chế học tủ, học lệch và giảm rủi ro “mất phong độ” trong một buổi thi duy nhất. Việc chuyển từ “sàng lọc một lần” sang “đánh giá quá trình” cũng phù hợp xu hướng giáo dục hiện đại và mục tiêu đổi mới tuyển sinh công lập. Không phải ngẫu nhiên, lãnh đạo Sở khẳng định phương thức mới chỉ được áp dụng khi hệ thống kiểm tra, đánh giá trong quá trình đạt độ khách quan và tin cậy cao nhất.
Nhưng mặt trái là áp lực có nguy cơ bị “kéo dài” thay vì “hạ nhiệt”. Khi mọi bài kiểm tra định kỳ đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội vào trường công, học sinh có thể sống trong trạng thái căng thẳng suốt bốn năm trung học cơ sở chứ không chỉ vài ngày thi. Nếu không có chuẩn đánh giá thống nhất, minh bạch và chống được nể nang, bệnh thành tích, xét tuyển có thể làm dày thêm bất công giữa các trường, các quận huyện – điều mà chính sách muốn khắc phục chứ không phải khoét sâu.
Vấn đề cốt lõi: Thi – xét chỉ là thước đo, không phải cái “nút cổ chai”
Phần lớn tranh luận quanh tuyển sinh lớp 10 Hà Nội hiện đang xoay quanh câu chuyện thi hay xét, nhưng gốc rễ áp lực lại nằm ở chỗ khác: thiếu chỗ học công lập chất lượng và mạng lưới trường học mất cân đối. Hà Nội là địa phương có quy mô tuyển sinh lớp 10 rất lớn, trong khi mật độ dân cư, mạng lưới trường học và mức độ cạnh tranh giữa các khu vực rất khác nhau.
Điểm chuẩn năm 2026 cho thấy khoảng cách rõ nét: ở các trường top đầu nội thành, thí sinh phải đạt trung bình gần 8,7 điểm/môn, thủ khoa tới 29,75 điểm, trong khi một số trường ngoại thành chỉ ở mức khoảng 2,83 điểm/môn. Sự chênh lệch này phản ánh mất cân bằng nguồn lực giáo dục và áp lực tăng dân số ở khu vực trung tâm. Nói cách khác, thi tuyển hay xét tuyển chỉ là cách “chia chỗ” theo một thước đo nào đó; khi số chỗ công lập không tăng tương xứng và sĩ số vẫn ở mức 45–50 học sinh/lớp, mức độ cạnh tranh khốc liệt vẫn giữ nguyên. Nếu chỉ đổi thước đo mà không nới “cổ chai”, mọi cải cách sẽ khó tạo ra khác biệt thực chất.
Điều kiện để đổi mới tuyển sinh công lập không trở thành “thí nghiệm” trên lưng học sinh
Tín hiệu tích cực là ngành giáo dục khẳng định sẽ không vội vàng. Phương án tuyển sinh cụ thể sẽ được xây dựng trên cơ sở quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sau khi nghiên cứu và đánh giá kỹ để đảm bảo khách quan, công bằng và giảm áp lực cho học sinh. Sở Giáo dục và Đào tạo đang tham mưu các phương án, đồng thời yêu cầu các trường đổi mới kiểm tra, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị để tạo nền tảng dữ liệu đáng tin cậy cho xét tuyển.
Song song thay đổi phương thức, thành phố phải tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng mạng lưới trường lớp, tăng chỗ học công lập – đây được xem là giải pháp trực tiếp để giảm áp lực tuyển sinh. Theo kế hoạch, các phương án chỉ được áp dụng khi hệ thống kiểm tra – đánh giá quá trình bảo đảm tính thống nhất, khách quan và có độ tin cậy cao. Kết luận công bằng là: xét tuyển thay thi tuyển có thể là bước tiến, nhưng chỉ có ý nghĩa khi đi kèm sự gia tăng cơ hội học tập chất lượng cho mọi khu vực. Nếu không, chúng ta chỉ chuyển vùng áp lực, từ phòng thi tập trung sang bốn năm học nặng nề và chênh lệch giữa các trường.
