Cuộc đua đầu tư AI toàn cầu là gì và vì sao bùng nổ lúc này?
Cuộc đua đầu tư AI toàn cầu là làn sóng các tập đoàn công nghệ, tỷ phú và startup đổ lượng vốn khổng lồ vào hạ tầng đám mây, chip và mô hình trí tuệ nhân tạo, với mục tiêu chiếm vị thế thống trị trong tương lai số, nhưng đồng thời đối mặt rủi ro tài chính khi lợi nhuận dài hạn vẫn còn mơ hồ. Trong bức tranh đó, Big Tech Mỹ đẩy chi tiêu hạ tầng AI lên quy mô chưa từng có, các tỷ phú châu Âu muốn giành lại “chủ quyền số”, còn Trung Quốc chạy nước rút bằng cách sao chép hoặc chưng cất công nghệ Mỹ. Nền tảng của cơn sốt này là nhu cầu tăng tốc triển khai AI thực tế: chi tiêu hạ tầng đám mây toàn cầu đã tăng hơn 20% suốt nhiều quý liền và được dự báo tiếp tục tăng khoảng 27% khi doanh nghiệp chuyển từ thử nghiệm sang ứng dụng vào sản xuất, tự động hóa và phân tích dữ liệu.
Big Tech Mỹ: Đốt vốn để mua tương lai hay tự thổi bong bóng?
Các ông lớn công nghệ Mỹ đang biến AI thành một cuộc chạy đua hạ tầng đắt đỏ chưa từng thấy. Theo phân tích được trích dẫn bởi Reuters, Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft dự kiến nâng tổng vốn đầu tư lên khoảng 650 tỷ USD trong năm 2026, chủ yếu cho trung tâm dữ liệu, chip AI, máy chủ và hạ tầng đám mây. Nhiều người trong ngành coi đây là “chi phí vào cửa” để kiểm soát tương lai kỹ thuật số: ai nắm hạ tầng thì nắm cuộc chơi. Nhu cầu thị trường hiện ủng hộ họ khi chi tiêu đám mây tăng mạnh, và doanh thu các nền tảng đám mây lớn đều tăng hai chữ số.
Nhưng mặt trái rất rõ: mức đầu tư khổng lồ kéo theo rủi ro tài chính và biến động thị trường. Nếu các nền tảng AI không tạo ra lợi nhuận đủ lớn, thời gian hoàn vốn dài có thể trở thành gánh nặng chiến lược, nhất là khi tăng trưởng chậm lại sau giai đoạn bùng nổ. Câu hỏi thực chất cho Big Tech không phải “có nên đầu tư AI hay không”, mà là: đâu là điểm dừng hợp lý trước khi chi phí hạ tầng biến thành một hố đen hút lợi nhuận.
Tỷ phú Dieter Schwarz và tham vọng giành lại “chủ quyền số” cho châu Âu
Trong khi Big Tech Mỹ xây “siêu đế chế” AI, châu Âu chọn một lối đi khác: dựa vào những nhà tài phiệt giàu truyền thống để bước vào cuộc đua công nghệ. Từ một đế chế bán lẻ với các thương hiệu quen thuộc như Lidl và Kaufland, tỷ phú Dieter Schwarz đang đặt cược hàng tỷ euro để xây dựng đối thủ của Google, Microsoft và Amazon trong lĩnh vực điện toán đám mây và AI. Vũ khí của ông là Schwarz Digits – công ty vốn nhiều năm âm thầm vận hành hạ tầng CNTT cho khoảng 14.500 siêu thị và nay mở rộng sang dịch vụ đám mây, an ninh mạng cho doanh nghiệp và chính phủ.
Schwarz Digits chuẩn bị khai trương trụ sở mới vào ngày 21/7 tại thị trấn Bad Friedrichshall, một khuôn viên được xây mang dáng dấp “thung lũng Silicon” châu Âu, và tiếp tục xây trung tâm dữ liệu được mô tả là khoản đầu tư lớn nhất lịch sử tập đoàn. Theo lãnh đạo công ty, mục tiêu không chỉ là kinh doanh mà là giúp Đức và châu Âu giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ và Trung Quốc, trong bối cảnh các chính phủ ngày càng quan tâm đến bảo mật dữ liệu và hạ tầng số. Nói cách khác, đây không chỉ là một thương vụ hạ tầng, mà là đòn phản công chiến lược của châu Âu trong cuộc đua công nghệ.
Trung Quốc: Sao chép, mã nguồn mở và cơn sốt tỷ phú AI mới
Ở phía bên kia, Trung Quốc đang chọn chiến thuật “rút ngắn đường đua” bằng cách sao chép và chưng cất công nghệ AI của Mỹ. Tháng trước, một số phòng thí nghiệm AI Mỹ lên tiếng rằng các công ty Trung Quốc đã khai thác trái phép khả năng của các mô hình độc quyền – từ lập trình, suy luận đến những hành vi phức tạp khác – để huấn luyện các mô hình cạnh tranh, thông qua kỹ thuật distillation. Anthropic cáo buộc các công ty như DeepSeek, MiniMax, Moonshot AI đã gửi tới mô hình Claude khoảng 16 triệu truy vấn qua 24.000 tài khoản bị xem là gian lận.
Nhưng thị trường vốn lại đang thưởng nóng cho chiến lược này. Cổ phiếu AI Trung Quốc tăng mạnh, khi MiniMax và Z.ai niêm yết tại Hong Kong đã tạo thêm nhiều tỷ phú mới trong lĩnh vực công nghệ. Tài sản của các nhà sáng lập những công ty này nhanh chóng tiệm cận hoặc vượt nhiều gương mặt tại các phòng thí nghiệm AI Mỹ. Điều đáng nói là nhiều mô hình AI Trung Quốc đã tiệm cận chất lượng đối thủ Mỹ, trong khi rẻ hơn và thậm chí mã nguồn mở. Điều này khiến nền kinh tế AI – vốn cực kỳ tốn kém – bị đặt dấu hỏi: nếu đối thủ có thể “chưng cất” mô hình của bạn thành phiên bản rẻ hơn, liệu chi phí khổng lồ của Big Tech còn hợp lý?
Bệ phóng thống trị hay hố đen vốn: Ai đang cầm phần thắng?
Nhìn tổng thể, cuộc đua đầu tư AI toàn cầu đang tạo ra ba chiến lược đối nghịch. Big Tech Mỹ chấp nhận đốt lượng vốn khổng lồ để khóa chặt hạ tầng và hy vọng lợi nhuận dịch vụ sẽ bù đắp chi phí. Các tỷ phú châu Âu như Dieter Schwarz lấy tài sản công nghiệp truyền thống làm đòn bẩy, đặt cược vào nhu cầu an ninh dữ liệu và tự chủ số của chính phủ châu Âu. Trung Quốc lại chọn tốc độ: sao chép, distillation, mã nguồn mở và sẵn sàng phá giá, qua đó nhanh chóng tạo ra một lớp tỷ phú AI mới.
Tuy nhiên, mọi chiến lược đều gánh cùng một rủi ro: mức đầu tư khổng lồ đi kèm rủi ro tài chính, và nếu lợi nhuận từ dịch vụ AI không đủ lớn, chi phí đầu tư đầu kỳ và thời gian hoàn vốn dài có thể trở thành gánh nặng khi thị trường bão hòa hoặc tăng trưởng chậm lại. Cuộc đua công nghệ hiện tại vì thế giống một trò chơi “gà rút”: ai dừng đầu tiên có thể mất vị thế, nhưng ai lao quá xa vào hố đen vốn cũng có thể tự đào hố chôn mình. Đầu tư AI toàn cầu đang là bệ phóng thống trị cho kẻ thắng, nhưng cũng là phép thử tàn nhẫn về kỷ luật vốn và khả năng biến hạ tầng đắt đỏ thành dòng tiền thực.
