Từ thói quen vô tư đến nguy cơ sâu răng, hại gan, hại thận
Chủ đề của bài viết này là tác hại âm thầm của những loại trà và đồ uống quen thuộc đối với men răng, gan và thận, đặc biệt khi chúng được tiêu thụ sai cách, kéo dài nhiều giờ trong ngày, hoặc ở dạng đậm đặc và chứa nhiều đường, axit hay phụ gia không rõ thành phần, khiến cơ quan của chúng ta phải “gồng mình” chịu đựng trong thời gian dài và dần tổn thương mà người dùng ít khi nhận ra cho đến khi có triệu chứng rõ rệt. Quan niệm phổ biến “uống trà càng nhiều càng tốt” không chỉ sai mà còn có thể nguy hiểm vì một số trường hợp tổn thương gan liên quan đến sản phẩm chứa chiết xuất trà hoặc thảo dược đã được ghi nhận. Khi kết hợp với thói quen nhâm nhi trà sữa, cà phê, nước ngọt suốt buổi, bạn đang tạo ra môi trường hoàn hảo để vi khuẩn sản xuất axit và bào mòn men răng. Lợi ích của trà và đồ uống chỉ phát huy khi bạn biết dừng đúng lúc, chọn đúng loại và uống đúng cách.
Trà hại gan và thận: không phải lá trà, mà là cách bạn uống
Nếu bạn nghĩ mọi loại trà đều lành, đã đến lúc xem lại. Trà giảm cân, trà “thải độc” chứa nhiều chiết xuất thảo dược, chất nhuận tràng hoặc hoạt chất cô đặc là nhóm đáng lo nhất về nguy cơ trà hại gan, vì đã có những trường hợp tổn thương gan liên quan đến sản phẩm chứa chiết xuất trà hoặc thảo dược. Nguy cơ không nhất thiết đến từ lá trà thường mà liên quan đến liều lượng, thành phần bổ sung và chất lượng sản phẩm. Trà bị ẩm, mốc có thể chứa độc tố nấm như aflatoxin gây tổn thương gan và được WHO xếp vào nhóm chất gây ung thư ở người. Chưa hết, trà pha quá đặc và uống liên tục cũng là đồ uống hại thận: lượng caffeine, oxalat cùng các chất chuyển hóa có thể làm tăng áp lực lên thận khi sử dụng dài ngày. Điều đáng nói là rất nhiều người uống trà đặc cả ngày như uống nước, coi đó là “thức uống tốt cho sức khỏe”, trong khi thận và gan lại phải làm việc quá tải để xử lý. Đặc biệt, người đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thường xuyên các loại trà thảo dược hoặc trà có thành phần đặc biệt.
Một số nguyên tắc cách uống trà đúng đã được khuyến cáo: không sử dụng trà giảm cân, trà “thải độc” không rõ thành phần; không uống trà đã ẩm, mốc hoặc có mùi vị bất thường; không pha trà quá đặc và uống với lượng lớn trong thời gian dài. Thay vì hãm trà thật đặc rồi uống cả ngày, hãy dùng lượng vừa phải, ưu tiên trà sạch, bảo quản khô ráo, và tránh uống trà đặc khi bụng đói nếu cơ thể dễ bị kích ứng. Quan trọng hơn, đừng thần thánh hóa trà xanh chiết xuất liều cao dưới dạng viên, bột hay thực phẩm bổ sung: nguy cơ tổn thương gan được quan tâm chủ yếu ở nhóm này, chứ không phải ở một tách trà xanh thông thường.
Sâu răng vì trà sữa và cà phê không phải do lạnh, mà do nhâm nhi cả buổi
Cốc trà sữa, cà phê đá hay nước ngọt giữa buổi làm việc tưởng là phần thưởng nhỏ cho bản thân, nhưng cách bạn uống mới là thứ bào mòn hàm răng. Nhiều người mua một cốc trà sữa hay đồ uống có đường rồi vừa làm việc vừa uống từng ngụm nhỏ trong vài giờ, kéo dài từ đầu giờ chiều đến hết buổi. Cách uống này khiến khoang miệng liên tục tiếp xúc với đường; vi khuẩn dùng đường để tạo axit, môi trường axit kéo dài làm tăng quá trình mất khoáng ở men răng, dẫn đến sâu răng trà sữa nặng nề. Các nha sĩ cảnh báo chính thói quen này làm tăng nguy cơ sâu răng, viêm lợi, bệnh nha chu và mất răng, chứ không phải một cốc đồ lạnh uống nhanh. Một trường hợp được chia sẻ: người bệnh uống một cốc đồ uống có đường mỗi ngày và nhâm nhi cả buổi chiều, đến khi đau răng đi khám thì sâu răng đã nghiêm trọng, nướu sưng, phải chăm sóc và điều trị kiểm soát suốt khoảng 6 tháng. Điều này cho thấy không nên chờ đến khi răng đau mới chú ý sức khỏe răng miệng. Nếu uống một lần rồi dừng, răng có thời gian phục hồi; ngược lại, việc liên tục nhấp từng ngụm nhỏ khiến răng nhiều lần tiếp xúc với đường và axit, làm men răng bị tấn công lặp đi lặp lại.
Đồ uống hại thận: nước ép, nước ngọt, nước lẩu và rượu bia không vô hại như bạn tưởng
Khi nói tới đồ uống hại thận, nhiều người chỉ nghĩ đến rượu bia, nhưng danh sách cần cảnh giác dài hơn thế. Nước ép trái cây tươi thường được xem là “lựa chọn tốt”, nhưng quá trình ép loại bỏ gần hết chất xơ, để lại lượng đường fructose đáng kể, làm tăng nồng độ axit uric và tạo điều kiện tinh thể lắng đọng ở đường tiết niệu. Nước ngọt có ga cũng chứa nhiều đường, bao gồm fructose, khiến thận chịu thêm gánh nặng chuyển hóa. Một nghiên cứu của Đại học Y Osaka cho thấy những người uống từ 2 lon nước ngọt mỗi ngày có nguy cơ xuất hiện protein trong nước tiểu cao hơn 40%, dấu hiệu cho thấy màng lọc cầu thận có thể đã bị tổn thương. Thêm vào đó, nước lẩu đậm đặc, nước hầm xương ninh quá lâu cung cấp lượng natri, purin và phospho lớn; theo báo cáo y khoa của Đại học Y Harvard, quá nhiều natri buộc thận phải tăng cường hoạt động để đào thải muối dư thừa, làm áp lực máu lên vi mạch thận gia tăng nếu tình trạng này kéo dài, từ đó ảnh hưởng màng lọc. Rượu bia cũng được xếp trong nhóm đồ uống hại thận; theo Tổ chức Thận Quốc gia Mỹ, sử dụng thường xuyên làm tăng nguy cơ suy thận mạn.
Điểm đáng nói là tất cả những đồ uống này đều rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày; dùng một cách chừng mực thì ít vấn đề, nhưng sử dụng chúng quá thường xuyên có thể làm tăng áp lực lên thận và tiềm ẩn nguy cơ bệnh thận. Nếu bạn đang có thói quen uống nước ép, nước ngọt, nước lẩu đậm đặc hay rượu bia như phần tất yếu của mỗi bữa tụ họp, hãy tự hỏi: thận của bạn cần nghỉ ngơi, hay phải lọc thêm hàng lít dung dịch nhiều đường, muối và cồn mỗi tuần? Thay vì loại bỏ hoàn toàn, hãy xem xét giảm tần suất, ưu tiên nước lọc và các lựa chọn ít đường, ít muối hơn. Thận không “kêu đau” ngay lập tức, nhưng khi các dấu hiệu như protein niệu, tăng axit uric hay huyết áp cao xuất hiện, việc đảo ngược tổn thương sẽ khó khăn hơn nhiều.
Chiến lược bảo vệ men răng và cơ quan nội tạng: uống thông minh, không uống tùy hứng
Nếu không muốn từ một cốc trà sữa đi đến sâu răng, từ một ấm trà đậm đến trà hại gan và đồ uống hại thận, bạn cần thay đổi cách uống, không chỉ giảm lượng. Với răng, nguyên tắc quan trọng để bảo vệ men răng là hạn chế thời gian tiếp xúc với đường và axit: nếu đã uống đồ uống có đường, nên uống trong khoảng thời gian tương đối ngắn thay vì kéo dài cả buổi. Sau khi uống, có thể dùng nước lọc súc miệng hoặc uống thêm nước để làm sạch phần đường còn lại trong khoang miệng và giúp môi trường miệng trở về trạng thái bình thường. Đặc biệt, sau khi dùng thực phẩm hoặc đồ uống có tính axit, không nên vội chải răng ngay; hãy uống hoặc súc miệng bằng nước, chờ một khoảng thời gian rồi mới vệ sinh răng để tránh tác động cơ học lên men răng khi đang chịu ảnh hưởng của axit. Muốn bảo vệ răng, hãy bỏ thói quen “nhâm nhi cả buổi” với trà sữa, nước ngọt hay cà phê nhiều đường.
Với gan và thận, cách uống trà đúng và sử dụng đồ uống hợp lý cũng quan trọng không kém. Thay vì pha trà quá đặc và uống liên tục cả ngày, hãy uống với lượng vừa phải, đọc kỹ thành phần nếu dùng sản phẩm trà dạng viên, bột hoặc chiết xuất cô đặc, và hạn chế các sản phẩm chiết xuất trà xanh liều cao nếu không có chỉ định phù hợp. Không sử dụng trà giảm cân, trà “thải độc” không rõ thành phần, không uống trà ẩm, mốc hoặc có mùi vị bất thường. Đồng thời, giảm tần suất nước ép nhiều đường, nước ngọt có ga, nước lẩu đậm đặc và rượu bia, vì sử dụng chúng quá thường xuyên làm tăng áp lực lên thận và nguy cơ bệnh thận. Cuối cùng, nếu bạn có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc, đừng tự ý thêm các loại trà thảo dược “truyền tai” mà không trao đổi với bác sĩ. Sức khỏe răng, gan và thận phụ thuộc nhiều vào những ngụm nhỏ bạn uống mỗi ngày hơn bạn tưởng.
