Thị trường nội địa gỗ: từ “phao cứu sinh” thành đường chính cho thợ mộc Việt
Thị trường nội địa gỗ là toàn bộ hoạt động thiết kế, sản xuất, phân phối, lắp đặt và dịch vụ hậu mãi các sản phẩm gỗ phục vụ người tiêu dùng trong nước, từ xưởng lớn đến làng nghề, từ thợ mộc truyền thống đến doanh nghiệp nội thất hiện đại, và đang dần trở thành trụ cột tăng trưởng song song với xuất khẩu của ngành gỗ Việt Nam. Điểm quan trọng ở đây: nếu thợ mộc Việt Nam vẫn coi đơn hàng trong nước là phụ, họ sẽ mất cơ hội lớn ngay trên sân nhà. Tại hội thảo “Định vị thị trường nội địa – Động lực tăng trưởng của ngành gỗ Việt trong tương lai”, giới chuyên môn khẳng định thị trường nội địa phải được xác lập là một trụ cột phát triển, không chỉ là “điểm tựa” khi xuất khẩu gặp khó. Đó là lời nhắc trực diện với các xưởng gỗ đang quen sống bằng đơn hàng ngoại mà bỏ qua nhu cầu nội thất gỗ cao cấp ngay trong nước.
Tầng lớp trung lưu thay đổi luật chơi: nội thất gỗ phải đẹp và chuẩn chứ không chỉ rẻ
Động lực thực sự của thị trường nội địa gỗ không nằm ở chính sách, mà ở thay đổi thói quen tiêu dùng. Với hơn 100 triệu dân, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu nhà ở và cải thiện không gian sống đang tăng mạnh. Tầng lớp trung lưu ngày càng quan tâm đến thiết kế, công năng, chất lượng và vật liệu bền vững – nghĩa là nội thất gỗ cao cấp, đồng bộ, có câu chuyện thẩm mỹ, chứ không chỉ là bộ bàn ghế gỗ “cho chắc nhà”. Điều này buộc thợ mộc Việt Nam và các xưởng gỗ phải chuyển từ tư duy làm theo đơn đặt hàng nhỏ lẻ sang xây dựng bộ sưu tập sản phẩm có thiết kế chuẩn, khả năng sản xuất hàng loạt và dịch vụ chuyên nghiệp. Nếu họ không lấp khoảng trống này, doanh nghiệp ngoại sẽ nhảy vào cung cấp trọn gói từ vật liệu đến thiết kế, thi công và dự án, đẩy giá trị gia tăng ra khỏi tay lực lượng trong nước.
Khi thợ mộc gặp chuyển đổi số: cơ hội nhưng không phải ai cũng tận dụng được
Thị trường nội địa gỗ đòi hỏi năng suất và độ chính xác cao, khiến các xưởng không thể chỉ dựa vào sức người. Chuyển đổi số và đầu tư máy móc hiện đại, trong đó có máy CNC gỗ, trở thành công cụ buộc phải có nếu muốn cạnh tranh. Kinh nghiệm từ một doanh nghiệp lớn cho thấy việc số hóa toàn bộ quy trình quản trị giúp cải thiện hiệu quả hoạt động, tăng biên lợi nhuận thêm 2–3 điểm phần trăm mà không cần tăng tương ứng số lượng nhân sự. Đây là con số đủ sức thuyết phục bất kỳ chủ xưởng nào còn do dự. Vấn đề là nhiều thợ mộc vẫn nhìn thị trường nội địa như nơi “đi nhặt tiền lẻ” vì vòng quay vốn chậm, hệ thống phân phối phân tán và sản phẩm bị cá nhân hóa, khó tiêu chuẩn hóa. Nếu họ không chịu tái cấu trúc, đầu tư máy móc và quản trị số, lợi thế về tay nghề sẽ bị bào mòn trước những đơn vị biết kết hợp công nghệ với thiết kế bài bản.
Minh bạch nguồn gốc gỗ: tấm vé bắt buộc cho cả xưởng nội địa lẫn doanh nghiệp xuất khẩu
Một sai lầm phổ biến của thợ mộc và xưởng gỗ là nghĩ rằng hàng làm cho thị trường nội địa không ảnh hưởng đến uy tín xuất khẩu. Cuộc điều tra theo Điều 301 của Chính phủ Hoa Kỳ giai đoạn 2020–2021 là lời cảnh báo rõ ràng: việc nhập một số loại gỗ nhiệt đới có rủi ro để phục vụ tiêu dùng trong nước đã khiến hình ảnh ngành gỗ Việt bị ảnh hưởng, dù sản phẩm xuất khẩu không sử dụng nguồn nguyên liệu đó. Nếu thị trường nội địa gỗ vẫn mù mờ về tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc, thợ mộc Việt Nam sẽ không chỉ mất niềm tin của người tiêu dùng trong nước mà còn gây hại cho toàn ngành. Các chuyên gia nhấn mạnh: xây dựng một thị trường nội địa minh bạch, có tiêu chuẩn và khả năng truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ tiêu dùng trong nước mà còn góp phần bảo vệ thương hiệu gỗ Việt trên thị trường quốc tế.
Định vị lại vai trò thợ mộc: từ người gia công sang chủ thể của hệ sinh thái nội địa
Tương lai thị trường nội địa gỗ không phải câu chuyện riêng của các tập đoàn lớn; nó quyết định xem thợ mộc Việt Nam có trở thành chủ thể trong chuỗi giá trị hay bị đẩy xuống vai trò gia công. Lãnh đạo các hiệp hội ngành gỗ khẳng định xuất khẩu và thị trường nội địa phải là hai trụ cột bổ trợ cho nhau: xuất khẩu giúp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, còn thị trường nội địa là nền tảng xây dựng thương hiệu, đa dạng hóa đầu ra và tăng sức chống chịu trước cú sốc bên ngoài. Đề xuất được đưa ra khá rõ ràng: xác lập vị thế chiến lược của thị trường nội địa, ưu tiên sản phẩm gỗ Việt trong mua sắm công, đẩy truyền thông về hàng Việt, tận dụng uy tín xuất khẩu để nâng niềm tin người tiêu dùng và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu, nền tảng kết nối, trung tâm giới thiệu sản phẩm, thương mại điện tử. Nếu thợ mộc và xưởng gỗ không chủ động bước vào cuộc chơi này, họ sẽ tự bỏ lỡ giai đoạn vàng của nội thất gỗ cao cấp trong nước.
